لەشکرکێشی تورکیا بۆ سەر ھەرێمی کوردستان ٢٠٠٨

لەشکرکێشی تورکیا بۆ سەر ھەرێمی کوردستان ٢٠٠٨
بەشێکە لە	سەربزێوییەکانی کورد لە تورکیا
وڵات	تورکیا
جێ	ھەرێمی کوردستان
کاتی ڕوودان	٢١ی شوباتی ٢٠٠٨
لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە

لەشکرکێشی تورکیا بۆ سەر عێراق لە ساڵی ٢٠٠٨ زنجیرەیەک ئۆپەراسیۆنی سەربازیی تورکیا بوو لە ھەرێمی کوردستان. ناوی ڕەمزی ئۆپەراسیۆنەکە بریتییە لە ئۆپەراسیۆنی خۆر (بە تورکی: Güneş Harekatı).

پێشینە

لە تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧دا، چەکدارانی پارتی کرێکارانی کوردستان ھێرشیان کردە سەر سوپای تورکیا لە تورکیا لە ناوچە سنوورییەکانی عێراقەوە. لە یەکێک لە حاڵەتەکاندا، یەکەیەکی تورکیا کەوتە بۆسەیەکەوە کە بووە ھۆی کوژرانی ١٣ کەس. وەک وەڵامێک بۆ ئەمە، تورکیا نزیکەی ٥٠ بۆ ٦٠ ھەزار سەربازی کشاندەوە بۆ سنوور. ھێزی ئاسمانی تورکیا چەندین ھێرشی ئاسمانی بۆ سەر بنکەکانی پارتی کرێکارانی کوردستان لە نزیک سنووری عێراق ئەنجامدا، و ھێزە تایبەتەکانی تورکیا چەندین جار لە سنووری عێراق پەڕینەوە بۆ ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆن، بەڵام دەسەڵاتدارانی تورکیا ھێرشێکی بەرفراوانیان بۆ سەر خاکی عێراق ئەنجام نەدا.

بۆردوومانی بەردەوامی باشووری کوردستان دوای ئەوە دەستیپێکرد کە پەرلەمانی تورکیا لە ١٧ی ئەیلوولدا پڕۆژەیاسایەکی پەسەند کرد کە ڕێگە بە بەکارھێنانی سوپای وڵات دەدات لە ئۆپەراسیۆنەکانی دەرەوەی کۆمار بۆ ماوەی ساڵێک.

ئۆپەراسیۆنە سەرەتاییەکان

لە ١٦ی کانوونی یەکەمدا فڕۆکە تورکییەکان بە فڕۆکەی ئێف-١٦ بنکەکانی پارتی کرێکارانی کوردستانیان بۆردوومان کرد. ئۆپەراسیۆنە ئاسمانییەکە بۆ ماوەی سێ کاتژمێر، لە کاتژمێر ٠١:٠٠ بە کاتی تورکیا تا ٠٤:١٥ لە ناوچەکانی زاب، و ئایاسن، و حەکوورک ئەنجامدرا. بەگوێرەی لایەنی عێراقی، لەم ھێرشەدا ژنێک کوژرا. ھیچ ھەواڵێک لەبارەی زیانەکانی چەکدارانی پارتی کرێکارانی کوردستانەوە بڵاو نەکراوەتەوە. جگە لە بەکارھێنانی فڕۆکە، تۆپخانەی قورسی ھێزە زەمینییەکان لە ئۆپەراسیۆنەکاندا لە ناوچەی دراوسێ بەکارھێنرا، کە ھێرشی چڕیان کردە سەر ئامانجە پێشوەختە دیاریکراوەکان. بەگوێرەی سوپای تورکیا، ژمارەی چەکدارانی پەکەکە لە باکووری عێراق نزیکەی سێ ھەزار و ٥٠٠ چەکدارە. ژمارەی ئەو سوپایە یەکگرتووانەی تورکیا کە پەیوەستن بە سنووری تورکیا و عێراقەوە نزیکەی ١٠٠ ھەزار سەرباز و ئەفسەرە.

بەگوێرەی زانیارییە فەرمییەکان، ھێزەکانی تورکیا لە ١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧دا، ھێرشێکیان بۆ سەر باشووری کوردستان دەستپێکرد بە بیانووی ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆنێکی دژە تیرۆر دژی چەکدارانی پارتی کرێکارانی کوردستان. ھێزە چەکدارەکانی تورکیا کە ژمارەیان زیاتر لە ٣٠٠ کەس بوو، لە چیاکانی گالیراش سنووری عێراقیان بەزاند و بە قووڵایی ٢ بۆ ٣ کیلۆمەتر بەبێ ڕووبەڕووبوونەوەی ھیچ بەرگرییەک پێشڕەوییان کرد. ئۆپەراسیۆنەکە نزیکەی ١٥ کاتژمێری خایاند.

لە ٤ی کانوونی دووەمدا، ھێزی ئاسمانی تورکیا ٧٠ ئامانجی کوردی لە باشووری کوردستان بۆردوومان کرد. بەگوێرەی سوپای تورکیا، ھیچ ھاووڵاتییەکی مەدەنی لە بۆردوومانەکەدا زیانی پێنەگەیشتووە. ٥ فڕۆکە بەشدارییان لە ھێرشە ئاسمانییەکەدا کرد. فڕۆکەکانی تورکیا چەندین پەناگەیان لە ناوچەی ئاڤاشین باسیان و خواکورک بۆردوومان کرد.

داگیرکاری

سوپای تورکیا ئێوارەی ٢١ی شوبات ئۆپەراسیۆنێکی سەربازی زەمینی دژی بنکەکانی چەکدارە کوردەکان لە باشووری کوردستان دەستپێکرد. پێش ھێرشی ھێزە زەمینییەکان بۆ سەر خاکی عێراق، تۆپباران و بۆردوومانی ئاسمانی ئەنجامدرا. بۆ ماوەی ھەشت کاتژمێر تۆپخانە و ھێزی ئاسمانی تورکیا ھێرشیان کردە سەر بنکەکانی پارتی کرێکارانی کوردستان. کاتژمێرێک دوای تەواوبوونی تۆپبارانەکە، ١٠ ھەزار سەربازی تورکیا چوونە ناو عێراقەوە. لە ماوەی دوو ڕۆژی یەکەمی شەڕدا، سوپای تورکیا توانی دەیان چەکداری کورد لەناو ببات. یەکێک لە سەرکردەکانی باڵی سەربازی پارتی کرێکارانی کوردستان، باھۆز ئەردال، داوای لە کوردانی دانیشتووی تورکیا کرد ڕاپەڕینێکی چەکداری دژی دەسەڵاتدارانی تورکیا ئەنجام بدەن بۆ ڕاگرتنی ھێرش بۆ سەر باکووری عێراق: «ئەگەر دەیانەوێت لەناومان بەرن، پێویستە گەنجەکانمان ژیان لە شارەکانی تورکیادا بکەنە ژانھەڵنەگر». دوای دوو ڕۆژ لە دەستپێکردنی ئۆپەراسیۆنە زەمینییەکەی تورکیا، یەکەم یەکەی سەربازی تورکیا لە باشووری کوردستان کشایەوە. کاروانێکی پێکھاتوو لە نزیکەی ١٠٠ بارھەڵگر لە عێراقەوە بەرەو ناوچەی چەکورجەی پارێزگای ھەکاری لە نزیکەی کاتژمێر ١٩:٣٠ بە کاتی ناوخۆیی بەڕێکەوت. لەم نێوەندەدا، سوپای تورکیا لە ماوەی ئۆپەراسیۆنە زەمینییەکەدا، تا ٢٥ی شوبات توانی بە قووڵایی ٢٥ کیلۆمەتر لەناو باشووری کوردستاندا پێشڕەوی بکات، کە بنکە سەرەکییەکانی پارتی کرێکارانی کوردستانی لێیە. لە سێ ڕۆژی یەکەمی شەڕدا لە سەرەتای ئۆپەراسیۆنەکەوە، ١٥٣ چەکداری پارتی کرێکارانی کوردستان و ١٧ سەربازی تورکیا کوژران.

لە ٢٤ی شوباتدا، لە کاتی شەڕدا، چەکدارە کوردەکان ھەلیکۆپتەرێکی سەربازی تورکیایان خستە خوارەوە. ئەنقەرە پشتڕاستی کردەوە کە ھەلیکۆپتەرەکە لە ناوچەی شەڕەکەدا کەوتووەتە خوارەوە و ڕایگەیاند کە ڕووداوەکە «بە ھۆکارێکی نادیار» بووە.

کاریگەرییەکان

تورکیا لە ٢٩ی شوباتدا کۆتاییھاتنی ئۆپەراسیۆنە زەمینییەکەی لەسەر خاکی عێراق ڕاگەیاند، و لە بەیاننامەیەکی ڕۆژنامەوانیدا کە لەلایەن ئەرکانی گشتی تورکیاوە دەرچووە، ھاتووە: «بڕیاردرا کە ئامانجەکانی ئۆپەراسیۆنەکە بەدیھاتوون، و لە بەیانی ٢٩ی شوباتدا، ھێزەکانمان گەڕانەوە بۆ بنکەکانیان». بەپێی ئامارە سەرەتاییەکان، تا ٢٨ی شوبات ٢٧ سەرباز و میلیشیای تورکیا لە شەڕەکاندا کوژراون. بەگوێرەی سوپای تورکیا، نزیکەی ٢٤٠ چەکداری کورد کوژراون (جگە لە ئەنجامەکانی بۆردوومانی ئاسمانی)، و بەگوێرەی ویلایەتە یەکگرتووەکان ٧٢٤ کەس کوژراون. سەرکردایەتی سەربازی ھۆشداریدا لە ئەگەری ناردنەوەی سوپای تورکیا بۆ باشووری کوردستان ئەگەر پێویست بکات.