لەشکرکێشیی سۆڤیەت بۆ سەر پۆڵەندا
| داگیرکاریی پۆڵەندا لەلایەن یەکێتیی سۆڤیەت | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| بەشێک لە بەشێک لە داگیرکاریی پۆڵەندا لە جەنگی جیھانیی دووەم | |||||||||
 ڕێپێوانی سۆڤیەت لە لڤیڤ، ئەیلوولی ١٩٣٩، دوای خۆبەدەستەوەدانی شارەکە | |||||||||
| |||||||||
| شەڕکەرەکان | |||||||||
| داڕێژە:Country data Second Polish Republic |
 یەکێتیی سۆڤیەتھاوشەڕ:  ئەڵمانیا | ||||||||
| فەرماندە و سەرکردەکان | |||||||||
| داڕێژە:Country data Second Polish Republic ئێدوارد ڕیدز-شمێگلی |
میخائیل کۆڤالێڤ سیمیۆن تیمۆشینکۆ | ||||||||
| ھێز | |||||||||
|
٢٠،٠٠٠ فەوجی پاراستنی سنوور[١][Note ١] ٤٥٠،٠٠٠ سوپای پۆڵەندا[٢][Note ٢] |
٦٠٠،٠٠٠–٨٠٠،٠٠٠ سەرباز[٢][٣] ٣٣+ فیرقە ١١+ لیوا ٤،٩٥٩ تۆپ ٤،٧٣٦ تانک ٣،٣٠٠ فڕۆکە | ||||||||
| زەرەر و زیانە گیانییەکان | |||||||||
|
کۆی گشتی: ~٣٤٣،٠٠٠–٤٧٧،٠٠٠ ٣،٠٠٠–٧،٠٠٠ کوژراو یان بێسەروشوێن[١][٤] تا ٢٠،٠٠٠ بریندار[١][Note ٣] ٣٢٠،٠٠٠–٤٥٠،٠٠٠ دیل کران[٥]:85 |
کۆی گشتی: ٣،٨٥٨–١٣،٠٠٠ ١،٤٧٥–٣،٠٠٠ کوژراو یان بێسەروشوێن ٢،٣٨٣–١٠،٠٠٠ بریندار[Note ٤] | ||||||||
داگیرکاریی پۆڵەندا لەلایەن یەکێتیی سۆڤیەت نەبەردییەکی سەربازی بوو لەلایەن یەکێتیی سۆڤیەتەوە بەبێ ڕاگەیاندنی جەنگێکی فەرمی. لە ١٧ی ئەیلوولی ١٩٣٩، یەکێتیی سۆڤیەت لە ڕۆژھەڵاتەوە داگیری پۆڵەندای کرد، ١٦ ڕۆژ دوای ئەوەی ئەڵمانیای نازی لە ڕۆژاواوە پۆڵەندای داگیر کرد. ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکانی دواتر بۆ ماوەی ٢٠ ڕۆژی پاشتر بەردەوام بوون و لە ٦ی تشرینی یەکەمی ١٩٣٩ بە دابەشکردنی دوولایەنە و لکاندنی تەواوی خاکی کۆماری دووەمی پۆڵەندا لەلایەن ئەڵمانیای نازی و یەکێتیی سۆڤیەت کۆتایی ھات.[٧] ئەم دابەشکردنە ھەندێک جار بە دابەشکردنی چوارەمی پۆڵەندا ناودەبرێت. داگیرکاریی سۆڤیەت (ھەروەھا ئەڵمانیا) بۆ سەر پۆڵەندا بە شێوەیەکی ناڕاستەوخۆ لە «پڕۆتۆکۆڵی نھێنی»ی پەیمانی مۆلۆتۆڤ-ریبینترۆپ ئاماژەی پێ کرابوو کە لە ٢٣ی ئابی ١٩٣٩ واژوو کرا، کە پۆڵەندای بۆ سەر «کایەکانی دەسەڵات»ی ئەو دوو ھێزە دابەش کرد.[٨] ھاوکاریی ئەڵمانیا و سۆڤیەت لە داگیرکاریی پۆڵەندادا وەک ھاوشەڕی وەسف کراوە.[٩][١٠]
سوپای سوور، کە ژمارەیان زۆر زیاتر بوو لە بەرگریکارانی پۆڵەندی، گەیشتە ئامانجەکانی و تەنھا ڕووبەڕووی بەرگرییەکی سنووردار بووەوە. نزیکەی ٣٢٠،٠٠٠ پۆڵەندی کرانە دیلی جەنگ.[٤][١١] ھەڵمەتی چەوساندنەوەی بەکۆمەڵ لە ناوچە تازە بەدەستھاتوەکاندا دەستبەجێ دەستی پێ کرد. لە تشرینی دووەمی ١٩٣٩ حکوومەتی سۆڤیەت تەواوی خاکی پۆڵەندای ژێر کۆنترۆڵی خۆی لکاند. نزیکەی ١٣.٥ ملیۆن ھاووڵاتیی پۆڵەندی کە کەوتنە ژێر داگیرکاریی سەربازی بوونە نیشتەجێی سۆڤیەت لە دوای ھەڵبژاردنە نمایشییەکان کە لەلایەن پۆلیسی نھێنیی ئێن-کا-ڤی-دی لە کەشێکی پڕ لە ترسدا بەڕێوە چوو،[١٢][١٣][١٤] کە ئەنجامەکانی بۆ شەرعییەت دان بە بەکارھێنانی ھێز بەکارھێنران. ھەڵمەتێکی سۆڤیەت بۆ کوشتنی ڕامیاری و شێوازەکانی تری سەرکوتکردن، کە کەسایەتییە دەسەڵاتدارەکانی پۆڵەندای وەک ئەفسەرانی سەربازی، پۆلیس، و قەشەکانی کردبووە ئامانج، بە شەپۆلێکی دەستگیرکردن و لە سێدارەدانی خێرا دەستی پێ کرد.[Note ٥][١٥][١٦] ئێن-کا-ڤی-دیی سۆڤیەت سەدان ھەزار کەسی لە ڕۆژھەڵاتی پۆڵەنداوە بۆ سیبریا و ناوچە دوورەدەستەکانی تری یەکێتیی سۆڤیەت لە چوار شەپۆلی سەرەکیی دیپۆرتکردنەوەدا لە نێوان ساڵانی ١٩٣٩–١٩٤١ ڕەوانە کرد.[Note ٦]
ھێزەکانی سۆڤیەت ڕۆژھەڵاتی پۆڵەندایان داگیر کرد تا ھاوینی ١٩٤١ کاتێک ئەڵمانیا پەیمانی پێشووی خۆی لەگەڵ یەکێتیی سۆڤیەت ھەڵوەشاندەوە و بە ناوی ڕەمزی ئۆپەراسیۆنی باربارۆسا داگیری یەکێتیی سۆڤیەتی کرد. ناوچەکە لەژێر داگیرکاریی ئەڵمانیادا بوو تا ئەو کاتەی سوپای سوور لە ھاوینی ١٩٤٤دا دووبارە داگیری کردەوە. ڕێککەوتنێک لە کۆنفرانسی یەڵتا ڕێگەی بە یەکێتیی سۆڤیەت دا ئەو ناوچانەی نزیک لە ھێڵی کورزۆن (کە نزیکەی ھاوکات بوو لەگەڵ ھەموو بەشەکەیان لە پەیمانی مۆلۆتۆڤ-ریبینترۆپ لە کۆماری دووەمی پۆڵەندا) لکاند، و قەرەبووی کۆماری گەلی پۆڵەندای کردەوە بە بەشێکی گەورەی باشووری پڕووسیای ڕۆژھەڵات و ناوچەکانی ڕۆژھەڵاتی ھێڵی ئۆدەر-نایسە.[١٩] یەکێتیی سۆڤیەت ناوچە لکێندراوەکانی خستە سەر کۆمارە سۆسیالیستییەکانی سۆڤیەتی ئۆکرانیا، بێلاڕووس و لیتوانیا.[١٩]
لە دوای کۆتاییی جەنگی جیھانیی دووەم لە ئەورووپا، یەکێتیی سۆڤیەت لە ١٦ی ئابی ١٩٤٥ ڕێککەوتنی سنووری پۆڵەندا-سۆڤیەت لە ئابی ١٩٤٥ی لەگەڵ حکوومەتی کاتیی یەکێتیی نەتەوەیی پۆڵەندا کە تازە بە نێونەتەوەیی ناسرا بوو واژوو کرد. ئەم ڕێککەوتنە دۆخی ھەبووی وەک سنووری فەرمیی نوێی نێوان ھەردوو وڵات ناسی، جگە لە ناوچەی دەوروبەری بیاویستۆک و بەشێکی بچووکی گالیسیا لە ڕۆژھەڵاتی ڕووباری سان لە دەوروبەری پژێمیسڵ، کە دواتر بۆ پۆڵەندا گەڕێندرانەوە.[٢٠]
سەرچاوەکان
[دەستکاری]- 1 2 3 4 5 6 ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی نادروستی
<ref>؛ ھیچ دەقێک بۆ ژێدەری "Sanford 20-24" نەدراوە - 1 2 ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی نادروستی
<ref>؛ ھیچ دەقێک بۆ ژێدەری "PWN_KW_old" نەدراوە - 1 2 ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی نادروستی
<ref>؛ ھیچ دەقێک بۆ ژێدەری "Krivosheev" نەدراوە - 1 2 ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی نادروستی
<ref>؛ ھیچ دەقێک بۆ ژێدەری "Wojsko92" نەدراوە - ↑ Steve Zaloga (2004). Poland 1939: The Birth of Blitzkrieg. Praeger. ژپنک ٩٧٨-٠-٢٧٥-٩٨٢٧٨-٢.
- ↑ ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی نادروستی
<ref>؛ ھیچ دەقێک بۆ ژێدەری "WIF" نەدراوە - ↑ ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی نادروستی
<ref>؛ ھیچ دەقێک بۆ ژێدەری "Gross 17-18" نەدراوە - ↑ «The Molotov-Ribbentrop Pact, 1939». Fordham University. 26 January 1996. لە 19 September 2020 ھێنراوە.
{{cite web}}: نرخەکانی ڕێکەوت بپشکنە لە:|access-date=و|date=(یارمەتی) - ↑ ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی نادروستی
<ref>؛ ھیچ دەقێک بۆ ژێدەری ":0" نەدراوە - ↑ ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی نادروستی
<ref>؛ ھیچ دەقێک بۆ ژێدەری ":1" نەدراوە - ↑ ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی نادروستی
<ref>؛ ھیچ دەقێک بۆ ژێدەری "PWN" نەدراوە - ↑ Contributing writers (2010). «Stosunki polsko-białoruskie pod okupacją sowiecką» [Polish-Byelorussian relations under the Soviet occupation]. Internet Archive. Bialorus.pl. لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە لە 29 May 2010. لە 26 December 2014 ھێنراوە.
{{cite web}}: نرخەکانی ڕێکەوت بپشکنە لە:|access-date=و|archive-date=(یارمەتی)ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: unfit URL (بەستەر) - ↑ Marek Wierzbicki (2000). Polacy i białorusini w zaborze sowieckim: stosunki polsko-białoruskie na ziemach północno-wschodnich II Rzeczypospolitej pod okupacją sowiecką 1939–1941. Volumen. ژپنک ٩٧٨-٨٣-٧٢٣٣-١٦١-٨.
- ↑ Bernd Wegner (1997). From Peace to War: Germany, Soviet Russia, and the World, 1939–1941. Berghahn Books. لاپەڕە 74. ژپنک ١-٥٧١٨١-٨٨٢-٠. لە 26 December 2014 ھێنراوە.
{{cite book}}: نرخەکانی ڕێکەوت بپشکنە لە:|access-date=(یارمەتی) - ↑ ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی نادروستی
<ref>؛ ھیچ دەقێک بۆ ژێدەری "Rummel 130" نەدراوە - ↑ ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی نادروستی
<ref>؛ ھیچ دەقێک بۆ ژێدەری "Rieber 30" نەدراوە - ↑ ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی نادروستی
<ref>؛ ھیچ دەقێک بۆ ژێدەری "Rummel 132" نەدراوە - ↑ ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی نادروستی
<ref>؛ ھیچ دەقێک بۆ ژێدەری "Kushner 219" نەدراوە - 1 2 ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی نادروستی
<ref>؛ ھیچ دەقێک بۆ ژێدەری "Wettig 47" نەدراوە - ↑ SYLWESTER FERTACZ (18 December 2007). «Bolesna granica, 1945: KROJENIE MAPY POLSKI». Archive. لە ڕەسەنەکە لە 25 April 2009 ئەرشیڤ کراوە. لە 19 September 2020 ھێنراوە.
{{cite web}}: نرخەکانی ڕێکەوت بپشکنە لە:|access-date=،|date=، و|archive-date=(یارمەتی)
- ↑ ژمارەیەکی زیادبوو لە یەکەکانی فەوجی پاراستنی سنوور، ھەروەھا یەکەکانی سوپای پۆڵەندا کە لە کاتی ئاشتیدا لە ڕۆژھەڵات جێگیر کرابوون، پێش یان لە کاتی داگیرکاریی ئەڵمانیا بۆ سەر سنووری پۆڵەندا-ئەڵمانیا نێردران. ھێزەکانی فەوجی پاراستنی سنوور کە پاسەوانی سنووری ڕۆژھەڵاتیان دەکرد، ژمارەیان نزیکەی ٢٠،٠٠٠ پیاو بوو.[١]
- ↑ پاشەکشە لەبەردەم ئەڵمانییەکان یەکەکانی سوپای پۆڵەندای پەکخست و لاواز کرد، ئەمەش وای کرد خەمڵاندنی ھێزەکەیان کێشەدار بێت. سانفۆرد خەمڵاندوویەتی کە نزیکەی ٤٥٠،٠٠٠ سەرباز خۆیان لە ھێڵی پێشڕەویی سۆڤیەتدا بینیوەتەوە و تەنھا بەرگرییەکی پچڕپچڕیان کردووە.[١]
- ↑ ئامارەکان ئەو نزیکەی ٢،٥٠٠ دیلی جەنگە لەبەرچاو ناگرن کە لە تۆڵەسەندنەوە دەستبەجێیەکان یان لەلایەن ڕێکخراوی نەتەوەپەرستە ئۆکرانییەکانی دژە پۆڵەندی لە سێدارە دراون.[١]
- ↑ زیانە فەرمییەکانی سۆڤیەت – ئامارەکان لەلایەن کریڤۆشیڤەوە دابین کراون – لە ئێستادا بە ١،٤٧٥ کوژراو یان بێسەروشوێن کە بە مردوو دادەنرێن (بەرەی ئۆکرانی – ٩٧٢، بەرەی بێلارووسی – ٥٠٣)، و ٢،٣٨٣ بریندار (بەرەی ئۆکرانی – ١،٧٤١، بەرەی بێلارووسی – ٦٤٢) دەخەمڵێندرێن. سۆڤیەت نزیکەی ١٥٠ تانکی لە شەڕدا لەدەست داوە کە ٤٣یان وەک زیانی قەرەبوونەکراوە بوون، لە کاتێکدا سەدانی تریش تووشی شکستی تەکنیکی بوون.[٣] سانفۆرد ئاماژە بەوە دەکات کە خەمڵاندنەکانی پۆڵەندا بۆ زیانەکانی سۆڤیەت ٣،٠٠٠ کوژراو و ١٠،٠٠٠ بریندارە. مێژوونووسی ڕووسی ئیگۆر بونیچ زیانەکانی سۆڤیەت بە ٥،٣٢٧ کوژراو یان بێسەروشوێن بێ شوێنەوار و بریندار دەخەمڵێنێت.[٦]
- ↑ Tadeusz Piotrowski (1998). Poland's Holocaust. McFarland. لاپەڕە 12. ژپنک ٠-٧٨٦٤-٠٣٧١-٣.
لە ئەیلوولدا، تەنانەت پێش دەستپێکردنی دڕندایەتییەکانی نازی کە جیھانی تووشی شۆک کرد، سۆڤیەت دەستی کرد بە بەرنامەی خۆی بۆ لەسێدارەدانی سیستماتیکیی تاکەکەسی و بەکۆمەڵ. لە دەوروبەری لڤیڤ، چەند سەد پۆلیسێک لە یەک کاتدا لە سێدارە دران. لە نزیک لونینێتس، ئەفسەران و پلەدارانی فەوجی بەرگریی سنوور لەگەڵ ھەندێک پۆلیس، فەرمانیان پێکرا بچنە ناو تەوێڵەکان، دواتر برانە دەرەوە و تەقەیان لێکرا ... دوای کانوونی یەکەمی ١٩٣٩، ٣٠٠ قەشەی پۆڵەندی کوژران. زۆر ڕووداوی تری لەو شێوەیەش ھەبوون.
- ↑ ژمارەی وردی ئەو کەسانەی لە نێوان ساڵانی ١٩٣٩–١٩٤١ دیپۆرتکراون نادیارە. خەمڵاندنەکان لە نێوان ٣٥٠،٠٠٠ و زیاتر لە ١.٥ ملیۆن دەگۆڕێت؛ ڕوومێل ژمارەکە بە ١.٢ ملیۆن و کوشنەر و نۆکس بە ١.٥ ملیۆن دەخەمڵێنن.[١٧][١٨]
<ref> بۆ گرووپێک بەناوی «Note» ھەن، بەڵام ھیچ تاگێکی ھاوتای <references group="Note"/> نەدۆزرایەوە