لەحی

لەحی
لەحی
دامەزران	١ی کانوونی دووەمی ١٩٤٠
ناو بە زمانی فەرمی	לח"י
ناکۆکی	١٩٤٧–١٩٤٨ شەڕی ناوخۆ لە فەلەستینی ژێرفەرمانی
دامەزرێنەر	Avraham Stern
ڕێبەر	Avraham Stern، Yitzhak Shamir، Israel Eldad، Nathan Yellin-Mor
وڵات	ژێرفەرمانی بەریتانیا بۆ سەر فەلەستین
ئایدۆلۆژیای سیاسی	Revisionist Zionism، National Bolshevism
لە دوای	Fighters' List
گۆڕدراوە لەلایەن	ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل
ڕووداوە بەرچاوەکان	کۆمەڵکوژیی دێر یاسین
کۆتاییھاتن	١ی کانوونی دووەمی ١٩٤٨
جیاکراوەتەوە لە	ئێرگون
بەکاردەھێنێت	تیرۆریزم
	لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە

لەحی (بە عیبری: לח״י، ھەندێک جار کورتکراوەی «LHI»)، بە فەرمی خەباتکارانی ئازادی ئیسرائیل (بە عیبری: לוחמי חרות ישראל) و زۆرجار بە شێوەیەکی سووکایەتیپێکردن بە باندی ستێرن ناسراوە، ڕێکخراوێکی چەکداری نیمچە سەربازی زایۆنیستی بوو کە لەلایەن ئەڤراھام («یایر») ستێرن لە فەلەستینی ژێرفەرمانی دامەزرا.^[١]^[٢] ئامانجی دانپێدانراوی دەرکردنی دەسەڵاتدارانی بەریتانیا بوو لە فەلەستین بە بەکارھێنانی توندوتیژی، ڕێگەدان بە کۆچی بێ سنووری جوولەکەکان و پێکھێنانی دەوڵەتێکی جوو. سەرەتا ناوی ڕێکخراوی سەربازی نیشتمانیی لە ئیسرائیل بوو،^[٣] لەگەڵ دامەزراندنی لە ئابی ١٩٤٠، بەڵام دوای مانگێک ناوی لێ گۆڕدرا. گرووپەکە ئەندامەکانی بە تیرۆریست^[٤] ناوبرد و دانیان بەوەدا ناوە کە کردەوەی تیرۆریستییان ئەنجامداوە.

لەحی لە ساڵی ١٩٤٠ لە گرووپی چەکداری ئیرگون جیابووەوە بۆ ئەوەی لە جەنگی جیھانیی دووەمدا بەردەوام بێت لە شەڕکردن لەگەڵ ئینگلیزەکان. سەرەتا بەدوای ھاوپەیمانییەکدا بوو لەگەڵ ئیتاڵیا فاشیست و ئەڵمانیای نازی. لەحی پێیوابوو کە ئەڵمانیای نازی دووژمنێکی کەمتری جوولەکەکانە لە بەریتانیا، دووجار ھەوڵیدا ھاوپەیمانی لەگەڵ نازییەکان دروست بکات، پێشنیازی دەوڵەتێکی جوولەکە دەکات کە لەسەر بنەمای «بنەما ناسیۆنالیست و تۆتالیتارییەکان بێت، و بە ھاوپەیمانییەک بەستراوەتەوە بە ڕایشی ئەڵمانییەوە».^[٥] دوای مردنی ستێرن لە ساڵی ١٩٤٢، سەرکردایەتی نوێی لەحی دەستی کرد بە ھەنگاونان بەرەو پشتیوانی لە یەکێتی سۆڤیەتی جۆزێف ستالین^[٣] و ئایدۆلۆژیای بەلشەڤیزمی نیشتمانی کە بە تێکەڵەیەک لە ھەردوو ڕاست و چەپ دادەنرا.^[٥] بە سەیرکردنی خۆیان وەک «سۆسیالیستی شۆڕشگێڕ»، لەحی نوێ ئایدۆلۆژیایەکی زۆر ڕەسەنیان پەرەپێدا کە باوەڕێکی «نزیکەی عیرفانیی» لە ئیسرائیلی گەورە لەگەڵ پشتیوانی لە خەباتی ڕزگاری خوازی عەرەب تێکەڵ دەکرد.^[٣] ئەم ئایدۆلۆژیا ئاڵۆزە نەیتوانی پشتیوانی گشتی بەدەستبھێنێت و لەحی لە یەکەم ھەڵبژاردنەکانی ئیسرائیلدا بە خراپی دەرکەوت.

لە نیسانی ساڵی ١٩٤٨دا، لەحی و ئیرگون بە ھاوبەشی بەرپرسیار بوون لە کۆمەڵکوژی لایەنی کەم ١٠٧ گوندنشینی عەرەبی فەلەستینی لە دێر یاسین کە ژن و منداڵیشیان تێدابوو. لەحی لۆرد مۆین، وەزیری بەریتانیای نیشتەجێی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستی تیرۆر کرد و چەندین ھێرشی دیکەی کردە سەر ئینگلیزەکان لە فەلەستین ئەنجامدا. لە ٢٩ی ئایاری ١٩٤٨، حکوومەتی ئیسرائیل، دوای ئەوەی ئەندامانی چالاکوانەکانی خستە ناو ھێزەکانی بەرگری ئیسرائیلەوە، بە فەرمی لەحی ھەڵوەشاندەوە، ھەرچەندە ھەندێک لە ئەندامەکانی یەک کردەوەی تیرۆریستی دیکەیان ئەنجامدا، تیرۆرکردنی فۆلکە بێرنادۆت چەند مانگێک دواتر،^[٦] کردەوەیەک کە لەلایەن نێوەندگیری جێگرەوەی بێرنادۆتەوە، ڕالف بوونچەوە ئیدانە کرا. دوای تیرۆرکردنەکە، حکوومەتی نوێی ئیسرائیل لەحی وەک ڕێکخراوێکی تیرۆریستی ناساند و نزیکەی ٢٠٠ ئەندامی دەستگیرکرد و ھەندێک لە سەرکردەکانیشی سزادا. تەنھا پێش یەکەم ھەڵبژاردنی ئیسرائیل لە کانوونی دووەمی ١٩٤٩، لێبوردنێکی گشتی بۆ ئەندامانی لەحی لەلایەن حکوومەتەوە درا.^[٧] لە ساڵی ١٩٨٠ ئیسرائیل دیکۆراتێکی سەربازی دامەزراند، کە «خەڵاتی چالاکییە لە خەبات بۆ دامەزراندنی ئیسرائیل»، نیشانی شریتی لەحی بوو.^[٨] یتزاک شامیر سەرۆکی پێشووی لەحی لە ساڵی ١٩٨٣ بووە سەرۆکوەزیرانی ئیسرائیل.

سەرچاوەکان

↑ ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی نادروستی <ref>؛ ھیچ دەقێک بۆ ژێدەری ":0" نەدراوە
↑ «Oxford Languages | The Home of Language Data». Oxford Dictionaries. لە ڕەسەنەکە لە ٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ ئەرشیڤ کراوە. لە ٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ ھێنراوە.
1 2 3 Laqueur، Walter (٢٠٠٣) [1972]. «Jabotinsky and Revisionism». A History of Zionism (Google Book Search) (چاپی 3rd). London: Tauris Parke Paperbacks. لاپەڕە ٣٧٧. ژپنک ٩٧٨-١-٨٦٠٦٤-٩٣٢-٥. OCLC ٢٤٩٦٤٠٨٥٩. لە ١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨ ھێنراوە. ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی <ref>ی ھەڵە؛ ناوی «Walter Laqueur 1972. Pp. 377» زیاتر لە یەک جار پێناسە کراوە لەگەڵ ناوەڕۆکی جیاوازدا
↑ Calder Walton (٢٠٠٨). «British Intelligence and the Mandate of Palestine: Threats to British national security immediately after the Second World War». Intelligence and National Security. ٢٣ (4): ٤٣٥–٤٦٢. doi:١٠.١٠٨٠/٠٢٦٨٤٥٢٠٨٠٢٢٩٣٠٤٩. ISSN ٠٢٦٨-٤٥٢٧. S2CID ١٥٤٧٧٥٩٦٥.
1 2 ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی نادروستی <ref>؛ ھیچ دەقێک بۆ ژێدەری "Sasson Sofer 2007. Pp. 254" نەدراوە
↑ Perliger، Arie؛ Weinberg، Leonard (٢٠٠٣). «Jewish Self-Defence and Terrorist Groups Prior to the Establishment of the State of Israel: Roots and Traditions». Totalitarian Movements and Political Religions. ٤ (3): ١١٣–١١٤. doi:١٠.١٠٨٠/١٤٦٩٠٧٦٠٤١٢٣٣١٣٢٦٢٥٠. However, before its final demise, the Lehi carried out one final terrorist act that brought on a wide-ranging operation by the Israeli security forces against it, including an Israeli government decision to declare it a terrorist organisation. On 16 September 1948, Lehi members assassinated the Swedish Count Folke Bernadotte, who came to Israel as a diplomat of the United Nations. Apparently the reasons for the assassination were grounded in the Lehi's basic lack of trust in the temporary Israeli government.
↑ ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی نادروستی <ref>؛ ھیچ دەقێک بۆ ژێدەری "APAP" نەدراوە
↑ Israeli Ministry of Defense https://web.archive.org/web/20060417155325/http://www.mod.gov.il/pages/heritage/Awards.asp#lechi. لە ڕەسەنەکە لە ١٧ی نیسانی ٢٠٠٦ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨ ھێنراوە. The ribbon is awarded to: All those who were members of the LEHI underground for a term of six months or more, in the period dating from 1940 up until the establishment of the State of Israel … Presentation of the ribbon began in 1980. {{cite web}}: پارامەتری |title= ونە یانیش واڵایە (یارمەتی)

[:0-1] ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی نادروستی <ref>؛ ھیچ دەقێک بۆ ژێدەری ":0" نەدراوە

[2] «Oxford Languages | The Home of Language Data». Oxford Dictionaries. لە ڕەسەنەکە لە ٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ ئەرشیڤ کراوە. لە ٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ ھێنراوە.

[Walter_Laqueur_1972._Pp._377-3] 1 2 3 Laqueur، Walter (٢٠٠٣) [1972]. «Jabotinsky and Revisionism». A History of Zionism (Google Book Search) (چاپی 3rd). London: Tauris Parke Paperbacks. لاپەڕە ٣٧٧. ژپنک ٩٧٨-١-٨٦٠٦٤-٩٣٢-٥. OCLC ٢٤٩٦٤٠٨٥٩. لە ١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨ ھێنراوە. ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی <ref>ی ھەڵە؛ ناوی «Walter Laqueur 1972. Pp. 377» زیاتر لە یەک جار پێناسە کراوە لەگەڵ ناوەڕۆکی جیاوازدا

[calderwalton-4] Calder Walton (٢٠٠٨). «British Intelligence and the Mandate of Palestine: Threats to British national security immediately after the Second World War». Intelligence and National Security. ٢٣ (4): ٤٣٥–٤٦٢. doi:١٠.١٠٨٠/٠٢٦٨٤٥٢٠٨٠٢٢٩٣٠٤٩. ISSN ٠٢٦٨-٤٥٢٧. S2CID ١٥٤٧٧٥٩٦٥.

[Sasson_Sofer_2007._Pp._254-5] 1 2 ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی نادروستی <ref>؛ ھیچ دەقێک بۆ ژێدەری "Sasson Sofer 2007. Pp. 254" نەدراوە

[6] Perliger، Arie؛ Weinberg، Leonard (٢٠٠٣). «Jewish Self-Defence and Terrorist Groups Prior to the Establishment of the State of Israel: Roots and Traditions». Totalitarian Movements and Political Religions. ٤ (3): ١١٣–١١٤. doi:١٠.١٠٨٠/١٤٦٩٠٧٦٠٤١٢٣٣١٣٢٦٢٥٠. However, before its final demise, the Lehi carried out one final terrorist act that brought on a wide-ranging operation by the Israeli security forces against it, including an Israeli government decision to declare it a terrorist organisation. On 16 September 1948, Lehi members assassinated the Swedish Count Folke Bernadotte, who came to Israel as a diplomat of the United Nations. Apparently the reasons for the assassination were grounded in the Lehi's basic lack of trust in the temporary Israeli government.

[APAP-7] ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی نادروستی <ref>؛ ھیچ دەقێک بۆ ژێدەری "APAP" نەدراوە

[lehiribbon-8] Israeli Ministry of Defense https://web.archive.org/web/20060417155325/http://www.mod.gov.il/pages/heritage/Awards.asp#lechi. لە ڕەسەنەکە لە ١٧ی نیسانی ٢٠٠٦ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨ ھێنراوە. The ribbon is awarded to: All those who were members of the LEHI underground for a term of six months or more, in the period dating from 1940 up until the establishment of the State of Israel … Presentation of the ribbon began in 1980. {{cite web}}: پارامەتری |title= ونە یانیش واڵایە (یارمەتی)

[١]

[٢]

[٣]

[٤]

[٥]

[٦]

[٧]

[٨]