لوگال

لوگال (سۆمەری: 𒈗) زاراوەیەکی سۆمەرییە بۆ "پادشا، فەرمانڕەوا". بە واتای وشەیی، ئەم زاراوەیە بە واتای "پیاوی گەورە" دێت.^[١] لە زمانی سۆمەریدا لو "𒇽" "پیاو"ە و گال "𒃲" "مەزن"، یان "گەورە"یە.^[٢]

یەکێک بوو لە چەندین نازناوی سۆمەری کە فەرمانڕەوای دەوڵەت-شارێک دەیتوانی بیگرێت (لە پاڵ ئێن و ئێنسی، جیاوازییە وردەکە بابەتی مشتومڕ بوو). لە کۆتاییدا تابلۆکە بوو بە لۆگۆگرافی باڵادەست بۆ "پاشا" بە گشتی. بە زمانی سۆمەری، لوگال بەکاردێت بۆ مانای خاوەن (بۆ نموونە بەلەمێک یان کێڵگەیێک) یان سەرۆکی (یەکەیەکی وەک خێزان).^[٣]

وەک وێنەوشەیێکی بزماری (سومێرۆگرام) لوگال (یونیکۆد: 𒈗، بە زمانی ئاشووریی نوێ وەرگێڕدراوە).

نووسینی بزماری

ھێمای بزماریی لوگال 𒈗 وەک دیاریکەرێک لە دەقە بزمارییەکان (سۆمەری و ئەکەدی و ھیتی)دا کاردەکات، ئەمەش ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە ئەم وشەیەی پاشی ئەو ناوی پادشایەکە. لە ڕێنووسی ئەکەدیدا، ڕەنگە سیلابۆگرامێکی šàr یش بێت، کە لە ڕووی ئەکرۆفۆنییەوە لەسەر بنەمای ئەکەدییە بۆ "پاشا"، šarrum.

ھەروەھا یوونیکۆد پیتە بزمارییەکانی U+12218 𒈘 ھێمای بزماریی لوگال لەسەر لوگال و U+12219 𒈙 ھێمای بزماریی لوگال بەرامبەر بە لوگال لەخۆدەگرێت.

لوگال، ئێنسی و ئێن

سەبارەت بە مانای ناونیشانی لوگال تیۆریی جیاواز ھەیە لە سۆمەری ھەزارەی سێیەمدا. ھەندێک لە زانایان پێیان وایە کە فەرمانڕەوای تاکە شار-دەوڵەتێک بەزۆری پێی دەگوترا ئێنسی و فەرمانڕەوایەک کە سەرۆکایەتیی کۆنفیدڕاڵی یان حکومڕانییەکی گەورەتری دەکرد کە لە چەند شارێک پێکھاتبوو، ڕەنگە تەنانەت ھەموو سۆمەریش، لوگال بوو. ئەرکەکانی وەھا لوگالێک ھەندێک چالاکیی ڕێوڕەسمی و مەزھەبی، ناوبژیوانی لە ناکۆکییە سنوورییەکان، بەرگریی سەربازی لە دژی دووژمنانی دەرەکی دەگرێتەوە، وە کاتێک لوگالەکە مرد، کوڕە گەورەکەی دەستبەکار دەبێت.^[٣]^[٤] لە لاگاشدا، ئێنسی ھەندێک جار لەبڕی خۆی بە خوداوەندەکەی دەگوت لوگال “پادشا”، ئەمەش ئەوە دەردەخات کە ڕۆڵی ئێنسی زیاتر لە قەشە-حاکمێک دەچێت کە خزمەت بە خوداوەندەکە دەکات. نازناوەکانی ئێنسی و بە تایبەتی ئێن تەنھا سیاسی نەبوون - بەسترابووەوە بە دەسەڵاتی ئایینییەوە^[٥] و ئێن لە دواتردا بە مێژوودا بەردەوام بوو بە مانای "قەشە".

زانایانی تر ئێنسی و ئێن و لوگال بە تەنیا سێ ناوی ناوخۆیی بۆ سەروەری دەزانن، کە بە ڕێککەوت لە شار-دەوڵەتەکانی لاگاش، ئورووک و ئوور (ھەروەھا زۆربەی باقیی سۆمەر) وەرگیراون،^[٦]^[٧]^[٨] ھەرچەندە ڕەنگە زاراوە جیاوازەکان لایەنە جیاوازەکانی چەمکی پاشایەتیی میزۆپۆتامیایان دەرببڕن.^[٩] لوگال لەو کاتەدا وا گریمانە دەکرا کە "بە شێوەیەکی ئاسایی گەنجێکی خاوەن سیفەتی نایاب بووبێت لە خێزانێکی دەوڵەمەندی خاوەن زەوی".^[١٠] تۆرکیڵد جاکۆبسن تیۆریزەی کرد کە لە بنەڕەتدا سەرکردەیەکی جەنگی بووە (ھەڵبژێردراو)، بە پێچەوانەی ئێن (کە بە ھەمان شێوە ھەڵبژێردراو)، کە مامەڵەی لەگەڵ پرسە ناوخۆیییەکانی دەکرد.^[١١]

سەرچاوەکان

↑ Crawford، Harriet (٢٩ی ئابی ٢٠١٣). The Sumerian World. Routledge. لاپەڕە ٢٨٣. ژپنک ٩٧٨-١-١٣٦-٢١٩١٢-٢.
↑ Mills، Watson E.؛ Roger Aubrey Bullard (١٩٩٠). Mercer Dictionary of the Bible. Mercer University Press. لاپەڕە ٩٧٥. ژپنک ٩٧٨-٠-٨٦٥٥٤-٣٧٣-٧.
1 2 Westenholz، Aage (٢٠٠٢)، Hansen، Morgens Herman (ed.)، «The Sumerian city-state: A comparative study of six city-state cultures: an investigation conducted by the Copenhagen Polis Center»، Historisk-filosofiske Skrifter، Copenhagen: C.A. Reitzels Forlag, 23-42.، لاپەڕە ٣٤–٣٥
↑ Plamen Rusev, Mesalim, Lugal Na Kish: Politicheska Istoriia Na Ranen Shumer (XXVIII-XXVI V. Pr. N. E.), Faber, 2001 (in Bulgarian) Mesalim, Lugal of Kish. Political History of Early Sumer (XXVIII–XXVI century BC.)
↑ Glassner, Jean-Jacques, 2000: Les petits etats Mésopotamiens à la fin du 4e et au cours du 3e millénaire. In: Hansen, Mogens Herman (ed.) A Comparative Study of Thirty City-State Cultures. The Royal Danish Academy of Sciences and Letters, Copenhagen., P.48
↑ Glassner, Jean-Jacques, 2000: Les petits etats Mésopotamiens à la fin du 4e et au cours du 3e millénaire. In: Hansen, Mogens Herman (ed.) A Comparative Study of Thirty City-State Cultures. The Royal Danish Academy of Sciences and Letters, Copenhagen., P.48
↑ Michalowski، Piotr (٢٠٠٨)، Brisch، N. (ed.)، «The Mortal Kings of Ur: A Short Century of Divine Rule in Ancient Mesopotamia» (PDF)، Religion and Power: Divine Kingship in the Ancient World and Beyond، Chicago: The Oriental Institute: ٣٣، لە ڕەسەنەکە (PDF) لە ٥ی ئەیلوولی ٢٠١٢ ئەرشیڤ کراوە، لە ١٣ی ئابی ٢٠٢٥ ھێنراوە
↑ Cooper, Jerrold S., Sumerian and Semitic Writing in Most Ancient Syro-Mesopotamia. P.63-65. In: "Languages and Cultures in Contact. At the Crossroads of Civilizations in the Syro-Mesopotamian Realm." Proceedings of the 42nd RAI - Orientalia Lovaniensia Analecta 96, K. Van Lerberghe and G. Voet (eds.), Leuven
↑ Glassner, Jean-Jacques, 2000: Les petits etats Mésopotamiens à la fin du 4e et au cours du 3e millénaire. In: Hansen, Mogens Herman (ed.) A Comparative Study of Thirty City-State Cultures. The Royal Danish Academy of Sciences and Letters, Copenhagen., P.48
↑ H.W.F. Saggs, Babylonians, University of Oklahoma Press (1995), page 54.
↑ Jacobsen, Thorkild, 1970: "Early political development in Mesopotamia", ZA 52: 91-140; repr. in TIT 132-156, 366-396.

[Crawford2013-1] Crawford، Harriet (٢٩ی ئابی ٢٠١٣). The Sumerian World. Routledge. لاپەڕە ٢٨٣. ژپنک ٩٧٨-١-١٣٦-٢١٩١٢-٢.

[MillsBullard1990-2] Mills، Watson E.؛ Roger Aubrey Bullard (١٩٩٠). Mercer Dictionary of the Bible. Mercer University Press. لاپەڕە ٩٧٥. ژپنک ٩٧٨-٠-٨٦٥٥٤-٣٧٣-٧.

[Westenholz-3] 1 2 Westenholz، Aage (٢٠٠٢)، Hansen، Morgens Herman (ed.)، «The Sumerian city-state: A comparative study of six city-state cultures: an investigation conducted by the Copenhagen Polis Center»، Historisk-filosofiske Skrifter، Copenhagen: C.A. Reitzels Forlag, 23-42.، لاپەڕە ٣٤–٣٥

[4] Plamen Rusev, Mesalim, Lugal Na Kish: Politicheska Istoriia Na Ranen Shumer (XXVIII-XXVI V. Pr. N. E.), Faber, 2001 (in Bulgarian) Mesalim, Lugal of Kish. Political History of Early Sumer (XXVIII–XXVI century BC.)

[glassner12-5] Glassner, Jean-Jacques, 2000: Les petits etats Mésopotamiens à la fin du 4e et au cours du 3e millénaire. In: Hansen, Mogens Herman (ed.) A Comparative Study of Thirty City-State Cultures. The Royal Danish Academy of Sciences and Letters, Copenhagen., P.48

[glassner13-6] Glassner, Jean-Jacques, 2000: Les petits etats Mésopotamiens à la fin du 4e et au cours du 3e millénaire. In: Hansen, Mogens Herman (ed.) A Comparative Study of Thirty City-State Cultures. The Royal Danish Academy of Sciences and Letters, Copenhagen., P.48

[7] Michalowski، Piotr (٢٠٠٨)، Brisch، N. (ed.)، «The Mortal Kings of Ur: A Short Century of Divine Rule in Ancient Mesopotamia» (PDF)، Religion and Power: Divine Kingship in the Ancient World and Beyond، Chicago: The Oriental Institute: ٣٣، لە ڕەسەنەکە (PDF) لە ٥ی ئەیلوولی ٢٠١٢ ئەرشیڤ کراوە، لە ١٣ی ئابی ٢٠٢٥ ھێنراوە

[8] Cooper, Jerrold S., Sumerian and Semitic Writing in Most Ancient Syro-Mesopotamia. P.63-65. In: "Languages and Cultures in Contact. At the Crossroads of Civilizations in the Syro-Mesopotamian Realm." Proceedings of the 42nd RAI - Orientalia Lovaniensia Analecta 96, K. Van Lerberghe and G. Voet (eds.), Leuven

[glassner1-9] Glassner, Jean-Jacques, 2000: Les petits etats Mésopotamiens à la fin du 4e et au cours du 3e millénaire. In: Hansen, Mogens Herman (ed.) A Comparative Study of Thirty City-State Cultures. The Royal Danish Academy of Sciences and Letters, Copenhagen., P.48

[10] H.W.F. Saggs, Babylonians, University of Oklahoma Press (1995), page 54.

[11] Jacobsen, Thorkild, 1970: "Early political development in Mesopotamia", ZA 52: 91-140; repr. in TIT 132-156, 366-396.

[١]

[٢]

[٣]

[٤]

[٥]

[٦]

[٧]

[٨]

[٩]

[١٠]

[١١]