قۆڵە بەگن

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
Jump to navigation Jump to search
قۆڵە بەگن و پستن لە بزوێنەری ئۆتۆمبیل

قۆڵە بەگن:بەشێکە لە پستنی مەکینە .پستن بە کرەنک شەفت دەبەستەوە.ئالوگۆری جولەی هاتنو جون(هێلی)لەپستن بۆ جولەی خولانەوە لە کرەنک شەفت دەکات.قۆلە بەگن پێویستە بۆ گوەستنەوەی جولەی پاڵنانو راکێشانی پستن. قۆلە بەگن بەستەرەکی میکەنیکیە لە ئاشە ئاوییەکان بەکار هاتوە.بۆ گۆرینی جولەی .خولانەوەی جەرخە ئاوییەکە بۆ جولەی هاتنو جون (هێڵی).[١]

زۆرترین بەکارهێنەنی قۆڵەبەگن لە مەکینەی سوتەمەنی و مەکینەی هەڵمی دایە.

بنچینە[دەستکاری]

سیستەمی رۆما هیرەپۆلیس سەومیل ، کۆنترین ئامێرە بۆ کرانک شەفت لەگەل قۆڵە بەگن

بنەرەتی قۆڵە بەگن کە بەستەرێکی میکانیکییە.لە سەردەمی رۆمەنییەکەن بەکار هاتووە لە ئاشە ئاوییەکان.کۆنترین نمونەی ئەو بەستەرە لە کۆتاییەکانی سەدەی ٣ رۆمان (هیرەپۆلیس سەومیلس) لە بەشی ئاسییای رۆم (تورکیای ئێستا)بەکار هاتووە. وە لەسەدەی ٦ ئاشەکانی ئاسیای بجوک (تورکیای ئێستا) بینراوە.[٢] قۆڵە بەگن شێوەی ئیشکردنی لە ئامێرەکان گۆرینی جولەیە لە جەرخی ئاو بۆ جولەی هێلی. لەسەردەمی ڕێنیسانسی ئیتاڵی یەکەمین بەڵگە بۆ کڕانک پتەو و قۆڵە بەگن دۆزراوەتەوە لەناو کتیبی نمونەی تاکۆلا بۆ تیگەیشتن لە جولە. وێنەی تێداکێشراوە لەلایەن وێنەکێش پیسانێڵۆ لە ساڵی ١٤٥٥. کە نیشانیدەدات پستن پەمپێک کار دەکات بەھۆی چەرخی ئاوەکەوە.هەروەھا بەکاردەکەوێت بەھۆی دوو کڕانکی سادەوە وە دوو قۆڵە بەگن.[٣]

لەسەدەی شازدەدا. بەڵگە بۆ کڕانک و قۆڵەبەگن لەناو ھونەری ڕێنیسانسی ئەوڕوپا. کۆنترین بەڵگەی دارشتنی (دیزاین) قۆڵە بەگن دەکەوێتە نێوان ساڵەکانی ١١٧٤-١٢٠٦ لە دەوڵەتی ئەرتۆکیوت (تورکیای ئێستا). کاتێک داهێنەر ئەل جەزری باسی ئامێرێکی کرد کە بەهۆی قۆڵە بەگن (بەستەر) لوولەکی خولانەوە بە ترۆمپای ئاو بەسترابن.[٤][٥]

بزوێنەری سوتانی ناوخۆیی[دەستکاری]

دیزاینەکی نمونەی قۆڵە بەگنی بزوێنەری ئۆتۆمبیل

قۆڵە بەگن بۆ بزوێنەر پێکدێت لە لایەکی گەورەولایەکی بجوک. لایە بچوکەکە بەستراوە بە گەیجن پن کە پێشی دەڵێن پستن پن یان  مەچەکە پن کە توانای خۆ خولانەوەیان هەیە لەناو پستن بەشێوەیەکی نمونەیی.

وە لایە گەورەکە بەستراوە بە کرانک پن. بەکار هێنانی بیرینگی سادە بۆکەمکردنەوەی لێکخشاندن هەروەها هەندێک لە مەکینە بچوکەکان روولینگ ئیلیمێنت بیرینگ بەکار دەهێنن، تاوەکو خۆیان لەسیستەمی چەورکردن بەدور بگرن بەشێوەیەکی نمونەی کونی زۆر بچوک هەیە لەناو بیرینگی. لایە گەورەکەی قۆڵە بەگن کە رۆنی پێدا تێپەردەبێت بۆ چەورکردنی دیوارەکانی سلندێر. بۆ هاتووچۆی پستنەکان و پستن بیرینگەکان. قۆڵە بەگن دەتوانێ بخولێتەوە لە هەردو سەرەکانی(لایەکان). گۆشەی نێوان قۆڵە بەگن و پستن دەتوانی بگۆردرێ هەروەک تووڵەکە جولە دەکات بۆ سەرەوەو خوارەوەو دەخولێتەوە بەدەوری کرانک شەفت.

مادەکان[دەستکاری]

ئەڵەمنیۆم قۆڵە بەگن سەرەکەی مۆدولەرە بنەکەی پۆڵایە

بەرهەم هێنانی مەکینەی تایبەت بە ئۆتۆمۆبیل قۆڵە بەگن زۆربەی کات لە ستیل دروست دەکرێت. لە بەکار هێنانی ئاست بەرز "بێلێت" قۆڵە بەگن بەکاردێت کە لەکانزایەکی مادەی بێلێتی رەق دروست دەکرێت. مادەی تر بەکاردێت وەک ت٦-٢٠٢٤ ئەلەمینیۆم ئەلۆی یان ت٦٥١-٧٠٧٥ئەلەمینیۆم ئەلۆی کە بەکاردێن بۆ وەزنێکی سوک وە توانای بەرگەگرتن و کاریگەری بەرزیان هەیە بۆ ماوەیەکی درێژ. تیتانیۆم بژاردەیەکی زۆرگران بەهایە کە کێشی کەمە. کاست ئایڕۆن دەتوانرێت بەکاربھێنرێت بۆ ھەرزانی. وە بەکارھێنانە ئاست نزمەکان وەک مۆتۆڕسکیل.

شکست لەکاتی کارکردن[دەستکاری]

شکسی قۆڵە بەگن
ئەو قۆڵە بەگنەی کە سەرەتا شکستی ھێناوە .بەھۆی شەکەتیەوە دواتریش زیانی زیاتری پێگەیشتوە بەھۆی کڕۆنک شەفت

لەماوەی ھەر خولانەوەیەکی کرانک شەفت قۆڵە بەگن دەکەوتە ژێر کاریگەری ھێزی گەورەو دوبارە بووەوە ھێزی بڕین بە ێوەیەکی لار دەکەوێتە سەر پستن و کڕانک پن ھێزی پەستان ھەروەک پستنەکە بۆ خوارەوە دەگوازێتەوە ھێزی ڕاکێشان ھەروەک پستنەکە بۆ سەرەوە دەگوازێتەوە ئەو ھێزانە ھاوڕێژەن بۆ خێڕای مەکینە(ڕ پ م) دوجا

شکستی قۆڵە بەگن زۆر جار پێی دەوترێت (سڕۆوینگ ڕۆد) یەک لە باوترین شکستی بزوینەر لە ئۆتۆمبیلەکان زۆرجار ھاژوشتنی قۆڵەبەگنی شکاو وادەکات جاک کردنەوەی بزوێنەر مەعاڵ بێت ھۆی باو بۆ شکستی قۆڵە بەگن توندی شکستی لە خێرای بەرزی بزوێنەر ھێزی کاریکەری کاتێک پستن بەر ڤاڵڤە دەکەوێت ( بەھۆی کێشە لە ڤاڵڤ تڕاین) قۆڵە بەگن بەیوەندی لەگەڵ شکست (عادەتەن بەھۆی گرفتی چەور کردن وەیان دانانی قۆڵە بەگن بەشێوەیەکی ھەڵە)

داخورانی سلندەر[دەستکاری]

ھێزی لاوەکی کاردەکاتە سەر پستن بەھۆی قۆڵە بەگن لەلایەن کڕانک شەفتەوە دەتوانێت بەھۆی داخورانی سلندەر بۆ شێوەیەکی ھێلکەیی ئەمە کارکردنی مەکینە کەم دەکاتەوە لەبەر ئەوەی پستن ڕینگی بۆزنەی بتوانان بەشێوەیەکی گونجاو دژی شێوە ھێلکەیی دیواری سلندەر

سەرجەمی ھێزە لاوەکی یەکان ھاوڕێژە بون لەگەڵ گۆشەی قۆڵە بەگن بۆیە قۆڵە بەگنی درێژتر سەرجەمی ھێزە لاوەکیەکان کەمدەکاتەوە ڵەگەڵ داخورانی مەکینە .ڵەگەڵ ئەوەشدا گەورەترین درێژی بۆ قۆڵە بەگن رێگە پێنەدراوە بەھۆی قەبارەی بلۆکی بزوێنەر دڕێژی ستڕۆک کۆی قۆڵە بەگن ئەنجامی نابێت لە لوتکەی بڵۆکی بزوێنەر

ماستەڕ ئەند سلەیڤ ڕۆد[دەستکاری]

فۆڕک ئەند بلاد ڕۆد


بزوێنەری ڕادیاڵ زیاتر قۆڵە بەگنی شێوە ماستەڕ ئەند سلەیڤ بەکار دێنن .کەپستنێک ماستەر ڕۆدەکی ھەیە کە بەیوەندیەکی ڕاستەوخۆی لەگەڵ کڕانک شەفت ھەیە پستنەکانی تر قۆڵە بەگنەکانی خۆیان لەگەڵ ڕینگەکانی ڕۆخی ماستەر ڕۆدەکە دەبەستن

بزوێنەری (مەڵتی بانک) لەگەڵ سلندەری زۆر .ھەروەک بزوێنەری ڤ١٢ . بۆشاییەکی کەمی ھەیە بۆ قۆڵە بەگنەکان لەسەر یەک مەسافەی کڕانک شەفت .باشترین چارەسەر ھەروەکو بەکاردێت لە زۆربەی بزوێنەرەکانی ئۆتۆمبیل بۆ ھەڕ جوت سلندەرێک یەک کڕانک جۆرنەڵ ھاوبەش دەبێت. لەگەڵ ئەوەش قەباڕەی ڕۆد بیرینگەکان کەم دەکەنەوە.

فۆڕک ئەند بلاد ڕۆد[دەستکاری]

فۆڕک ئەند بلاد ڕۆد ھەر وەھا ناسراوەبە" لایە گەوڕەکەی توڵەکان" بەکار ھێنراون لەسەر بزوێنەڕی مۆتۆڕ سکیلی ڤ-توین و ڤ١٢ بزوێنەری فڕۆکە . بۆھەر جوتێک سلندەر "فۆرک" توڵەکە لەت دەکرێت بۆ دوو لە لایە گەورەکە و"بلەد" توڵەکە لە ئەم ڕێخستنە لەرزین لە جوتەکە لادەبات

سەرچاوەکان[دەستکاری]

  1. ^ Lyon، Robert L.؛ Editor. Steam Automobile Vol. 13, No. 3 (بە زمانی ئینگلیزی). SACA. 
  2. ^ Ritti, Grewe & Kessener 2007, p. 161:

    Because of the findings at Ephesus and Gerasa the invention of the crank and connecting rod system has had to be redated from the 13th to the 6th c; now the Hierapolis relief takes it back another three centuries, which confirms that water-powered stone saw mills were indeed in use when Ausonius wrote his Mosella.

  3. ^ White, Jr. 1962, p. 113
  4. ^ Ahmad Y Hassan. "The Crank-Connecting Rod System in a Continuously Rotating Machine". 
  5. ^ Sally Ganchy؛ Sarah Gancher (2009)، Islam and Science, Medicine, and Technology، The Rosen Publishing Group، پەڕە 41، ISBN 978-1-4358-5066-8