فەخرەددین ئەزجی
فەخرەددین ئەزجی | |
|---|---|
فخر الدین الأزجی | |
| لەدایکبوون | ٥٤٩ی کۆچی (١١٥٤ی زایینی) |
| مەرگ | ١٦ی شەعبانی ٦٢٠ی کۆچی (١٠ی نیسانی ١٢٢٣ی زایینی) |
| شوێنی گۆڕ | گۆڕستانی مەئموونییە، بەغدا |
| نیشتەجێی | بەغدا |
| نەتەوە | عەرەبی شەیبانی |
| ناوەکانی تر | غولام ئیبن مەننی، فەخر ئیسماعیل |
| پیشە | فەقیھ، زانای ئوسوڵی فیقھ، مونازیر (گفتوگۆکار) |
| ناسراوە بە | یەکێک لە گەورەترین زانایانی حەنبەلی و مونازیرەکانی سەردەمی خۆی |
کارە ناودارەکان | دانانی چەندین کتێبی گرنگ لە فیقھ، ئوسوڵ و تەفسیردا |
| ئایین | ئیسلام (ئەھلی سوننە، حەنبەلی) |
فەخرەددین ئیسماعیل کوڕی عەلی کوڕی حوسێن ئەزجی بەغدادی (بە عەرەبی: فخر الدین إسماعیل بن علی بن الحسین الشیبانی المأمونی الأزجی البغدادی؛ ٥٤٩ک/١١٥٤ز – ٦٢٠ک/١٢٢٣ز)، ناسراو بە فەخرەددین ئەزجی و نازناوی «غولام ئیبن مەننی»، یەکێک بوو لە گەورەترین زانایانی ڕێبازی حەنبەلی لە بەغدا. شەرعزان، ئوسوڵی و شیکەرەوە و گفتوگۆکارێکی یەکجار بەتوانا بوو.
ژیان و پایەی زانستی
[دەستکاری]فەخرەددین ئەزجی لە ساڵی ٥٤٩ی کۆچی (١١٥٤ز) لە بەغدا لەدایک بووە و ھەر لەوێش گەورە بووە. ئەو لەسەر دەستی گەورەترین زانای حەنبەلی لە سەردەمی خۆیدا، ئەبولفەتح ئیبن مەننی، زانستی خوێندووە و ئەوەندە لێی نزیک بووە و خۆشی ویستووە، نازناوی «غولام ئیبن مەننی» (واتە: قوتابی یان خزمەتکاری ئیبن مەننی)ی لێنراوە.
ئەو لە زانستەکانی فیقھ، بنەماکانی فیقھ (أصول الفقە)، و بەتایبەتی لە زانستی خیلاف و مونازەرە (لێکدانەوە و گفتوگۆکردن لەسەر بابەتە جیاوازەکان) دا یەکجار بەتوانا و زیرەک بوو. دوای کۆچی دوایی باوکی، بووە مامۆستا لە قوتابخانەکەی باوکیدا و قوتابییەکی زۆری پێگەیاند.
ستایشی زانایان
[دەستکاری]ئیبن دوبیثی دەڵێت: «یەکێک بوو لە فەقیھە بەڕێزەکان… شارەزایییەکی باشی لە مەزھەب و خیلاف و ئوسوڵدا ھەبوو، و دیدگایەکی باشی ھەبوو».[١]
ئیبن نەجار وەسفی دەکات و دەڵێت: «لە فیقھ و بنەماکانیدا پێشکەوت… و لە سەردەمی خۆیدا یەکێک بوو لە زیرەکترین کەسەکان لە گفتوگۆ و شیکردنەوەی بابەتە خیلافییەکاندا، و خێراترینیان بوو لە وەڵامدانەوە و بەھێزترینیان بوو لە بەڵگەھێنانەوەدا».[٢]
بەرھەمەکان
[دەستکاری]فەخرەددین ئەزجی خاوەنی چەندین بەرھەمی گرنگ بووە لە بوارە جیاجیاکاندا، لەوانە:
- جَنَّة النظار وجُنَّة المناظر فی الخلاف: (بەھەشتی بیرمەندان و قەڵغانی مونازەرەکاران لەسەر بابەتە جیاوازەکان).
- نور المصباح فی بیان الاصطلاح فی الجدل: (ڕووناکیی چرا لە شیکردنەوەی زاراوەکانی جەدەل و گفتوگۆی زانستیدا).
- صحیح المنقول وصریح المعقول: (گواستراوەی دروست و بیرکردنەوەی ڕوون).
- کتاب الأربعین مسئلة فی الخلاف: (پەرتووکی چل بابەت لەسەر ناوەڕۆکە جیاوازەکان).
- الموجز فی الفرائض: (پەرتووکی پوختە لە زانستی میراتدا).
- الإیجاز فی تفسیر الإعجاز: (پەرتووکی پوختە لە تەفسیری موعجیزەیی قورئاندا).
- نوامیس الأنبیاء: (یاسا و نھێنییەکانی پێغەمبەران).
کۆچی دوایی
[دەستکاری]فەخرەددین ئەزجی لە ڕۆژی ١٦ی شەعبانی ساڵی ٦٢٠ی کۆچی (١٠ی نیسانی ١٢٢٣ی زایینی) لە بەغدا کۆچی دوایی کرد و لە گۆڕستانی مەئموونییە، لە تەنیشت گۆڕی باوکی و مامۆستاکەی ئیبن مەننی، بە خاک سپێردرا.
سەرچاوەکان
[دەستکاری]لەسەر بنەمای وتاری ویکیپیدیای عەرەبی و زانیارییە دابینکراوەکان داڕێژراوە، بە داڕشتنێکی جیاواز نەک وەرگێڕانی وشەبەوشە.
