لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
فەتوا (بە عەرەبی: فتوىٰ) بریتیە لە فەرمانێکی ئایینی لە ئیسلامدا کە زانایانی ئیسلامی لەسەر بنەمای بەڵگەی یاساییی قورئانی پیرۆز و سوننەت دەریدەکەن. دەرکردنی فەتوا لە ئیسلامدا بەرپرسیارێتییەکی گەورەی ھەڵگرتووە. ھەندێک کەس ئەو کەسەی فەتوا دەردەکات بە واژۆکارێکی خۆبەخشی بەناوی خوداوە لە بابەتە مشتومڕاوییەکانی وەک فەرمان و قەدەغەکردن و بەکارھێنانی زاراوەی وەک حەڵاڵ و حەرام، موستەحەب و مەکرووھ، لەنێو ئەوانی تردا دەزانن. بەزۆری فەتوا لە غیابی وەڵامێکی ڕوون و دووفاقیدا دەردەچێت کە زۆرینە لەسەری ڕێککەوتوون سەبارەت بە بابەتێکی فیقھیی ئیسلامی، کە بە شێوەیەکی گشتی پەیوەندیی بە پرسێکی ئاڵۆزەوە ھەیە کە ڕەھەندی سیاسی، کۆمەڵایەتی، ئابووری، یان ئایینی ھەیە. نازناوی «موفتی» بەو کەسە دەدرێت کە فەتوا دەدات. لە ئیسلامدا یەک دەسەڵاتی ناوەندی نییە بۆ دەرکردنی فەتوا. مەرج نییە دەرکردنی فەتوا بەو مانایە بێت کە ھەموو موسڵمانان دەتوانن جێبەجێی بکەن. ھەندێک لە زانایانی موسڵمان پێیان وایە ھەندێک فەتوا لەلایەن کەسانێکەوە دەردەچن کە بە شایستە نازانرێت بۆ دەرکردنی فەتوا. میدیاکانی ڕۆژئاوا دوای دوو ڕووداو کە بە شێوەیەکی بەرفراوان ڕووماڵ کرابوون، سەرنجیان بۆ دەستەواژەی فەتوا بەرز بووەوە. یەکەمیان ئەو فەتوایە بوو کە ئایەتوڵڵا ڕووحوڵڵا خومەینی لە ساڵی ١٩٨٩دا دەریکرد کە داوای مردن یان کوشتنی ڕۆماننووسی بەریتانیی بە ڕەچەڵەک ھیندی سەلمان ڕوشدی دەکرد دوای ئەوەی ڕۆمانی ئایەتەکانی شەیتانی بڵاوکردەوە، کە لەلایەن زۆرینەی ڕەھای موسڵمانانەوە بە سووکایەتیکردن بە پێغەمبەری ئیسلام، محەممەدﷺ دادەنرا. دووەمیان فەتوای ئوسامە بن لادن بوو لە ساڵی ١٩٩٨ کە شەڕی دژ بە ئەمریکا ڕاگەیاند.
بە پشتبەستن بە کتێبەکەی وائیل حەللاق بە ناوی “مێژووی تیۆرییە یاسایییە ئیسلامییەکان”، مەرجی سەرەکی ھەیە کە دەبێت موفتی جێبەجێی بکات، گرنگترینیان بریتین لە:
- دەبێت موجتەھید بێت (زانای فیقھی ئیسلامی) بە مانای ئیسلامیی ئیجتیھاد. موجتەھید زانایەکی ئایینییە کە توانای شیکارییەکی قووڵ و لۆژیکی ھەیە بۆ دەقەکانی قورئان و وانەکانی سوننەتی پێغەمبەر، ئەمەش وای لێدەکات حوکم لەسەر بابەتە ئاڵۆزەکان وەربگرێت و بیدات.
- تێگەیشتن لە مانا و لێکدانەوە و ھۆکارەکانی لانیکەم ٥٠٠ ئایەتی قورئانیی پەیوەست بە پرسە یاسایییەکان.
- زانیاریی بەرز و باش لەسەر فەرموودە.
- شارەزاییی بەرزی زمانی عەرەبی.
- شارەزاییی بەرز لەسەر ئایەتەکانی ناسخ و مەنسووخی قورئان.
- ئەزموونی لە شەریعەتی ئیسلامیدا ھەبێت.
