فیتنەی کوژرانی عوسمان

فیتنەی کوژرانی عوسمان
جێ	نیمچەدوورگەی عەرەبی
لە دوای	Second Fitna
ڕێکەوتی دەستپێکردن	١ی کانوونی دووەمی ٠٦٥٦
ڕێکەوتی کۆتاییھاتن	١ی کانوونی دووەمی ٠٦٦١
لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە

فیتنەی کوژرانی عوسمان، فیتنەی گەورە کە بە فیتنەی یەکەم ناسراوە، کۆمەڵێک نائارامی و پشێوی و ململانێیە کە بووە ھۆی کوشتنی خەلیفە عوسمانی کوڕی عەفان لە ساڵی ٣٥ی کۆچی، و دواتر بووە ھۆی ناکۆکی و شەڕ لە سەرانسەری خەلافەتی عەلی کوڕی ئەبوو تالیب، و یەکەم شەری ناوخۆی موسڵمانانە.

ئەو فیتنەیە کاریگەرییەکی زۆری ھەبوو لەسەر گۆڕینی ڕەوتی مێژووی ئیسلامی، بۆ یەکەم جار موسڵمانان سەرقاڵ بوون بەخۆیانەوە و وازیان لەجیھاد ھێنا، و ھەروەھا بووە ھۆی ململانێی تائیفی لەنێوان موسڵمانان و دەرکەوتنی خەواریج کە داوای چاکسازی و گۆڕینی دەسەڵاتداریان دەکرد، لەگەڵ دەرکەوتنی سەبەئییەکان کە زیادەڕەویان دەکرد لە خۆشویستن و پیاھەڵدانی ئالوبەیت. کاریگەرییەکانی ئەو ململانێیە بریتی بوون لە کوشتنی ژمارەیەکی زۆر لە ھاوەڵان، دیارترینیان عوسمانی کوڕی عەفان و عەلی کوڕی ئەبوو تالیب بوون. لە دیارترین گۆڕانکارییەکانی ئەو سەردەمە کۆتایی سەردەمی خەلافەتی ڕەشیدون و خەلافەتی شورا و دامەزراندنی دەوڵەتی ئومەوی و سەرھەڵدانی خەلافەتی بۆماوەیی بوون.

ھەروەھا سەیری بکە

• عوسمان بن عەفان.
• عەلی بن دەبی تالیب.
• شەڕی جەمەل.
• شەڕی سەفیم.
• مەزھەبی یاخیبوو
• غیلان زەبی
• حەمران بن ئەبان

ئاماژە دەرەکییەکان

• چیرۆکی فیتنە - ماڵپەڕی چیرۆکی ئیسلام - د. ڕاغب ئەلسەرجانی.
• ئینسایکلۆپیدیای سادەکراوی مێژووی ئیسلامی - د. ڕاغب ئەلسەرجانی

کتێبنامە

• Bowering، Gerhard؛ Crone، Patricia؛ Kadi، Wadad؛ Mirza، Mahan؛ Stewart، Devin J.؛ Zaman، Muhammad Qasim، eds. (2013). «Ali b. Abi Talib (ca. 599–661)». The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought. Princeton University Press. ژپنک ٩٧٨-٠٦٩١١٣٤٨٤٠.
• Donner، Fred M. (٢٠١٠). Muhammad and the Believers, at the Origins of Islam. Harvard University Press. ژپنک ٩٧٨-٠-٦٧٤-٠٥٠٩٧-٦.
• Gibbon، Edward (١٩٠٦). The History of the Decline and Fall of the Roman Empire. New York: Fred de Fau and Co. Publishers.
• Glassé، Cyril، ed. (2003). The New Encyclopedia of Islam. Revised Edition of the Concise Encyclopedia of Islam. AltaMira Press. ژپنک ٩٧٨-٠-٧٥٩١-٠١٩٠-٦.
• Gleave، Robert M. (2008). «Ali ibn Abi Talib». Encyclopaedia of Islam, Three. Brill Online. لە 2 April 2013 لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە 29 March 2013 ھێنراوە. {{cite encyclopedia}}: نرخەکانی ڕێکەوت بپشکنە لە: |access-date= و |archive-date= (یارمەتی)
• Holt، P. M.؛ Bernard Lewis (١٩٧٧). Cambridge History of Islam, Vol. 1. Cambridge University Press. ژپنک ٠-٥٢١-٢٩١٣٦-٤.
• Lapidus، Ira (٢٠٠٢). A History of Islamic Societies (چاپی 2nd). Cambridge University Press. ژپنک ٩٧٨-٠-٥٢١-٧٧٩٣٣-٣.
• Levi Della Vida، G. (1978). «Khāridjites». لە van Donzel، E.؛ Lewis، B.؛ Pellat، Ch. & Bosworth، C. E. (eds.). The Encyclopaedia of Islam, New Edition, Volume IV: Iran–Kha. Leiden: E. J. Brill. لاپەڕە 1074–1077. OCLC ٧٥٨٢٧٨٤٥٦.
• داڕێژە:The Prophet and the Age of the Caliphates
• Lecker، M. (2012). «Ṣiffīn». لە Bearman، P.؛ Bianquis، Th.؛ Bosworth، C.E.؛ van Donzel، E.؛ Heinrichs، W.P. (eds.). Encyclopaedia of Islam (چاپی 2nd). doi:١٠.١١٦٣/١٥٧٣-٣٩١٢_islam_SIM_٧٠١٨. ژپنک ٩٧٨-٩٠٠٤١٦١٢١٤.
• Lecker، M. (2021). «Siffin». Encyclopaedia of Islam (چاپی 2nd). Brill Reference Online.
• Lewis، Bernard (٢٠٠٢). Arabs in History. Oxford: Oxford University Press. ژپنک ٩٧٨-٠١٩١٦٤٧١٦١.
• Madelung، Wilferd (١٩٩٧). The Succession to Muhammad: A Study of the Early Caliphate. Cambridge University Press. ژپنک ٠-٥٢١-٦٤٦٩٦-٠.
• Mavani، Hamid (٢٠١٣). Religious Authority and Political Thought in Twelver Shi'ism: From Ali to Post-Khomeini. Routledge. ژپنک ٩٧٨-٠٤١٥٦٢٤٤٠٤.
• Tabatabai، Muhammad Husayn (١٩٧٧). Shi'ite Islam. لەلایەن Nasr، Hossein وەرگێڕدراوە. State University of New York Press. لاپەڕە ٥٢, ٥٣. ژپنک ٩٧٨-٠٨٧٣٩٥٢٧٢٩.
• Wellhausen، Julius (١٩٠١). Die religiös-politischen Oppositionsparteien im alten Islam (بە ئەڵمانی). Berlin: Weidmannsche Buchhandlung. OCLC ٤٥٣٢٠٦٢٤٠.
• داڕێژە:The Arab Kingdom and its Fall
• Abbas، Hassan (٢٠٢١). The Prophet's Heir: The Life of Ali ibn Abi Talib. Yale University Press. ژپنک ٩٧٨-٠٣٠٠٢٥٢٠٥٧.
• Hazleton، Lesley (٢٠٠٩). After the Prophet: The Epic Story of the Shia-Sunni Split in Islam. Knopf Doubleday Publishing Group. ژپنک ٩٧٨-٠٣٨٥٥٣٢٠٩٩.
• Rogerson، Barnaby (٢٠٠٦). The Heirs of the Prophet Muhammad: And the Roots of the Sunni-Shia Schism. Abacus. ژپنک ٩٧٨-٠٣٤٩١١٧٥٧٧.
• Bowering، Gerhard، ed. (2013). «Ali b. Abi Talib». The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought. Princeton University Press. ژپنک ٩٧٨-٠٦٩١١٣٤٨٤٠.
• Jafri، S.H.M (١٩٧٩). Origins and Early Development of Shia Islam. London: Longman.
• Glassé، Cyril (٢٠٠١). The new encyclopedia of Islam. AltaMira Press. ژپنک ٩٧٨-٠٧٥٩١٠١٨٩٠.
• Aslan، Reza (٢٠١١). No god but God: The origins, evolution, and future of Islam. Random House. ژپنک ٩٧٨-٠٨١٢٩٨٢٤٤٢.
• Momen، Moojan (١٩٨٥). An introduction to Shi'i Islam. Yale University Press. ژپنک ٩٧٨-٠٨٥٣٩٨٢٠٠٥.
• Avi-Yonah، Michael (٢٠٠١). History of Israel and the Holy Land. A&C Black. ژپنک ٩٧٨-٠٨٢٦٤١٥٢٦٤.
• Nasr، Seyyed Hossein؛ Afsaruddin، Asma (2021). «Ali». Encyclopedia Britannica.
• Poonawala، I.K. (1982). «Ali b. Abi Taleb I. Life». Encyclopaedia Iranica (چاپی Online).
• Veccia Vaglieri، L. (2021). «Ali b. Abi Talib». Encyclopaedia of Islam (چاپی 2nd). Brill Reference Online.
• Gleave، Robert M. (2021). «Ali b. Abi Talib». Encyclopaedia of Islam (چاپی 3rd). Brill Reference Online.
• Veccia Vaglieri، L. (2021b). «Al-Djamal». Encyclopaedia of Islam (چاپی 2nd). Brill Reference Online.
• Bodley، R.V.C. (١٩٤٦). The Messenger; the Life of Mohammed. Doubleday & Company, Inc.
• Morony، M. (2021). «Al-Nahrawan». Encyclopaedia of Islam (چاپی 2nd). Brill Reference Online.
• Veccia Vaglieri، L. (2021c). «Al-Ashari, Abu Musa». Encyclopaedia of Islam (چاپی 2nd). Brill Reference Online.
• Hinds، M. (2021). «Muawiya I». Encyclopaedia of Islam (چاپی 2nd). Brill Reference Online.

خوێندنەوەی زیاتر

• Djaït، Hichem (٢٠٠٨). La Grande Discorde: Religion et politique dans l'Islam des origines. Editions Gallimard. ژپنک ٩٧٨-٢-٠٧-٠٣٥٨٦٦-٣. Arabic translation by Khalil Ahmad Khalil, Beirut, 2000, Dar al-Tali'a.
• «Encyclopedia Iranica». Encyclopædia Iranica. Center for Iranian Studies, Columbia University. 1997. ژپنک ١-٥٦٨٥٩-٠٥٠-٤.