بۆ ناوەڕۆک بازبدە

فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی مەکسیکۆ سیتی

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی مەکسیکۆ سیتی
دامەزران١ی کانوونی دووەمی ١٩٦٣
ناونراوە لەدوایمەکسیکۆ سیتی، Benito Juárez
وڵاتمەکسیک
دابەشکاریی کارگێڕیVenustiano Carranza
ناوچەی کاتیAmerica/Mexico_City
پۆتانی شوێن١٩°٢٦′١٠″N ٩٩°٤′١٩″W
دۆخی یاساییS.A. de C.V.
بەرزی لە ئاستی دەریا٧٬٣١٦ پێ
کارپێکەرAeropuertos y Servicios Auxiliares
ڕێکەوتی کردنەوە١ی کانوونی دووەمی ١٩٥٢
Place served by transport hubمەکسیکۆ سیتی
Scheduled service destinationVancouver International Airport، فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی پیێرسۆنی تۆرنتۆ، Narita International Airport
وێبگەhttps://www.aicm.com.mx
Interchange stationAeropuerto T1
دۆخی بەکارھێنانلە خزمەتدایە
Public transport stopTerminal Aérea، Aeropuerto T1، Aeropuerto T2
Aerodrome reference point١٩°٢٦′١١″N ٩٩°٤′٢٠″W
Runway05L/23R، 05R/23L
کۆدی فڕۆکەخانەیی ئیاتاMEX
کۆدی فڕۆکەخانەیی ئیکائۆMMMX
Map

فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی مەکسیکۆ سیتی (بە ئیسپانی: Aeropuerto Internacional de la Ciudad de México, AICM) بە فەرمی فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی بێنتۆ خوارێز، سەرەکیترین فڕۆکەخانەی نێونەتەوەیییە کە خزمەت بە مەکسیکۆ سیتی دەکات، کە پایتەختی مەکسیکە. ئەمە قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەیە لە مەکسیک،[١] و تا ساڵی ٢٠٢٥ لە پلەی سێیەم قەرەباڵغترین لە ئەمریکای لاتین، پانزدەیەم قەرەباڵغترین لە ئەمریکای باکوور، و پەنجایەم قەرەباڵغترین لە جیھان دایە بەپێی ھاتوچۆی گەشتیاران.[٢] فڕۆکەخانەکە لەلایەن زیاتر لە ٢٥ کۆمپانیای فڕۆکەوانییەوە خزمەت دەکرێت بە ڕێڕەوی گەشت بۆ زیاتر لە ١٠٠ شوێن مەبەست لە سەرانسەری مەکسیک، ئەمریکاکان، ئەورووپا، ڕۆژھەڵاتی ناوین، و ئاسیا.

وەک مەڵبەندی سەرەکی بۆ ھەڵگری نیشتمانیی مەکسیک، ئایرۆمەکسیکۆ، فڕۆکەخانەکە وەک مەڵبەندێکی سکای تیم خزمەت دەکات. ھەروەھا مەڵبەندێکە بۆ ڤۆلاریس و ڤیڤا و شارێکی سەرنجە بۆ ماگنیچارتەرز. فڕۆکەخانەکە خاوەنی دوو تێرمیناڵی گەشتیاران و دوو ڕێڕەوی فڕینە. میوانداریی دەزگاکان دەکات لەوانە خزمەتگوزارییەکانی ڕێدۆزی ئاسمانیی مەکسیک (SENEAM)، دەزگای فیدراڵیی فڕۆکەوانیی مەدەنیی مەکسیک (AFAC)، ھەروەھا بنکەیەکی ھێزی ئاسمانی. فڕۆکەخانەکە لەلایەن ھێزی دەریاییی مەکسیک خاوەندارێتی دەکرێت و لەلایەن «گرووپۆ ئایرۆپۆرتواریۆ دی لا سیوداد دی مەکسیکۆ» بەڕێوە دەبرێت. بە ناوی سەرۆکی سەدەی نۆزدەیەم بێنتۆ خووارێز ناونراوە.[٣]

وەک بەشێک لە سیستمی فڕۆکەخانەی مەکسیکۆ سیتی—لەگەڵ فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی تۆلووکا و فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی فێلیپێ ئەنخێلێس—فڕۆکەخانەکە بە تەواوی تواناکەی کار دەکات.[٤] یەکێکە لە قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەکانی جیھان کە خاوەنی دوو ڕێڕەوی فڕینە، بە ٨٥٠ جووڵەی فڕۆکە لە ڕۆژێکدا.[٥] بە تێکڕای ژمارەی ڕۆژانەی ١٢٢،٠٠٠ گەشتیار، فڕۆکەخانەکە لە ساڵی ٢٠٢٥دا مامەڵەی لەگەڵ ٤٤،٦٠٥،٥٧٦ گەشتیاردا کردووە، کە کەمبوونەوەی ١.٧٪ لە ساڵی پێشووەوە نیشان دەدات.[٥]

مێژوو

[دەستکاری]

سەرەتاکان

[دەستکاری]
مێکسیکانا دی ھاڤیلاند دی ئێچ-١٠٦ کۆمێت ٤ لە فڕۆکەخانەی مەکسیکۆ سیتی

ئەو شوێنەی کە بە لانۆس دی بالبووێنا ناسراوە لە ساڵی ١٩١٠ەوە بۆ فڕۆکەوانی بەکارھێنراوە. لەو ساڵەدا، ئەلبێرتۆ برانیف یەکەم گەشتی بەھێزی بەسەر خاکی مەکسیکدا ئەنجامدا، بە فڕۆکەیەکی فەڕەنسیی ڤۆیسین بە بزوێنەرێکی ٥٠ ئەسپە ھێزەوە.[٦][٧] لە ٣٠ی تشرینی دووەمی ١٩١١، سەرۆک فرانسیسکۆ ئای مادێرۆ بوو بە یەکەم سەرۆکی دەوڵەت لە جیھاندا کە بە فڕۆکەیەک بفڕێت، کە لەلایەن جیۆ ئێم دیۆت لە مۆیسانت ئینتەرناشناڵەوە لێدەخوڕدرا.[٨]

لە ١٩١٥دا، شوێنەکە وەک فڕۆکەخانەی سەربازیی بالبووێنا کرایەوە، کە بە پێنج ڕێڕەوی فڕین تەیار کرابوو.[٩] فڕۆکەخانەیەکی مەدەنیی بچووک لە ١٩٢٨دا کرایەوە، لەگەڵ دەستپێکردنی خزمەتگوزاریی بازرگانیی ڕێکوپێک لە ١٩٢٩دا و بە فەرمی لە ١٥ی ئایاری ١٩٣١دا کرایەوە. لە ٨ی تەممووزی ١٩٤٣، پێگەی نێونەتەوەییی پێدرا و یەکەم ڕێڕەوی نێونەتەوەییی خۆی بۆ لۆس ئانجلەس دەستپێکرد، کە لەلایەن مێکسیکانا دی ئاڤیاسیۆن بەڕێوە دەبرا.[١٠]

لە ١٩٤٩ بۆ ١٩٥١، فڕۆکەخانەکە فراوان کرا بە ڕێڕەوێکی نوێی فڕین (05R-23L)، گۆڕەپانێک، بورجێکی چاودێری، و نووسینگەکانی بەڕێوەبردن. سەرۆک میگێل ئەلەمان تێرمیناڵێکی نوێکراوەی گەشتیارانی لە ١٩ی تشرینی دووەمی ١٩٥٢دا کردەوە.[١١] تا ١٩٥٦، فڕۆکەخانەکە بە چوار ڕێڕەوی فڕین کاری دەکرد: 05L-23R (٢٬٧٢٠ مەتر (٨٬٩٢٠ پێ))، 05R-23L (٣٬٠٠٠ مەتر (٩٬٨٠٠ پێ))، کە گڵۆپی کارەبایییان بۆ خزمەتگوزاریی شەوانە تێدا بوو؛ ١٣–٣١ (٢٬٣٠٠ مەتر (٧٬٥٠٠ پێ))، کە بۆ جێگرتنەوەی ڕێڕەوی فڕینی ١٤–٣٢ دروستکرابوو، کە زۆر لە ناوچە نیشتەجێبوونە تەنیشتەکانەوە نزیک بوو؛ و ڕێڕەوی فڕینی ٥ی یارمەتیدەر (٧٥٩ مەتر (٢٬٤٩٠ پێ)).[١٢]

لە ٢ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٣، ناوی فڕۆکەخانەکە لە «ئایرۆپۆرتۆ سێنتڕاڵ» (فڕۆکەخانەی ناوەندی) گۆڕدرا بۆ «ئایرۆپۆرتۆ ئینتەرناشناڵ دی لا سیوداد دی مەکسیکۆ» (فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی مەکسیکۆ سیتی).[١٣] لە حەفتاکاندا، دوو کورتترین ڕێڕەوی فڕین (١٣/٣١ و ٥ی یارمەتیدەر) داخران بۆ ئاسانکاری لە دروستکردنی کۆمەڵگەیەکی نیشتەجێبوونی کۆمەڵایەتی لەو ناوچەیەدا، بە ناوی «یونیداد فیڤیپۆرت».[١٤][١٥][١٦] ئەمەش فڕۆکەخانەکەی بە شێوەی ئێستای دوو ڕێڕەوی فڕین جێھێشت. ناوەندی کۆنترۆڵی ناوچەییی مەکسیکۆ سیتی (ACC) لە ٢٤ی تشرینی دووەمی ١٩٧٨ دەستی بە کارکردن کرد و تا ئێستاش لە خزمەتدا ماوە.[١٣][١٧]

سەرچاوەکان

[دەستکاری]
  1. ↑ Tomás Serebrisky. «Airport Economics in Latin America and the Caribbean». The World Bank. لە ڕەسەنەکە لە ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ ئەرشیڤ کراوە. لە ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  2. ↑ «2022 Airport Traffic Report» (PDF). Port Authority of New York and New Jersey. نیسانی ٢٠٢٣. لاپەڕە ٣٢. لە ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە (PDF).
  3. ↑ Elizalde، Triunfo؛ Vargas، Rosa Elvira (٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦). «Decretará Fox que el AICM se denomine Benito Juárez» [President Vicente Fox decrees official name for Mexico City Airport]. La Jornada (بە ئیسپانی). لە ڕەسەنەکە لە ٨ی ئەیلوولی ٢٠١٤ ئەرشیڤ کراوە. 
  4. ↑ Cantera، Sara (١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٠). «IATA respalدا cancelación de la Terminal 3 y suspensión de adquisición del Aeropuerto de Toluca». El Universal (México).
  5. 1 2 ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی نادروستی <ref>؛ ھیچ دەقێک بۆ ژێدەری "aicmstats" نەدراوە
  6. ↑ «Mexican-americans in aviation online exhibition». San Diego Air & Space Museum. لە ٧ی ئابی ٢٠١٤ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٧ی ئەیلوولی ٢٠١٤ ھێنراوە.
  7. ↑ «Conquistador of the Sky: A History of Aviation in Latin America». Project MUSE. لە ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٧ی ئەیلوولی ٢٠١٤ ھێنراوە.
  8. ↑ «Mexico's 100 years of flying taking off to new heights!». The Catalist. لە ٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٧ی ئەیلوولی ٢٠١٤ ھێنراوە.
  9. ↑ «A brief Mexican History aviation». Mexconnect. لە ٧ی ئەیلوولی ٢٠١٤ ھێنراوە.
  10. ↑ «Mexicana De Aviacion celebrates 70th anniversary». ١٥ی شوباتی ٢٠٠٦.
  11. ↑ «One more year of Mexico City International Airport (In Spanish)». Contenido. لە ڕەسەنەکە لە ٧ی ئەیلوولی ٢٠١٤ ئەرشیڤ کراوە. لە ٧ی ئەیلوولی ٢٠١٤ ھێنراوە.
  12. ↑ «"Breve Historia del Aeropuerto Internacional de la Ciudad de México", Mexico City International Airport» (PDF). لە ڕەسەنەکە (PDF) لە ٦ی ئەیلوولی ٢٠١٤ ئەرشیڤ کراوە. لە ٦ی ئەیلوولی ٢٠١٤ ھێنراوە.
  13. 1 2 «Historia de la aviación en México (in Spanish)». Colegio de Pilotos de México. لە ڕەسەنەکە لە ٢٢ی شوباتی ٢٠١٦ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦ ھێنراوە.
  14. ↑ Obras. ١٩٩٣. لە ٤ی حوزەیرانی ٢٠١٥ ھێنراوە.
  15. ↑ «A New Airport for Mexico City?». MexDFmagazine. لە ڕەسەنەکە لە ٥ی حوزەیرانی ٢٠١٥ ئەرشیڤ کراوە. لە ٤ی حوزەیرانی ٢٠١٥ ھێنراوە.
  16. ↑ Historic photo at FlyAPM site 2015-06-05 لە وەیبەک مەشین ئەرشیڤ کراوە.
  17. ↑ P، Fernando Rosique؛ Ozorno، Oscar Esquinca (٢٥ی ئایاری ٢٠١٣). «Sistema Aeroportuario de la Ciudad de México (in Spanish)». Esquinca, Rosique. لە ٣ی شوباتی ٢٠١٦ ھێنراوە.


ویکیمیدیا کامنز میدیای پەیوەندیداری بە فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی مەکسیکۆ سیتی تێدایە.
وەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=فڕۆکەخانەی_نێونەتەوەییی_مەکسیکۆ_سیتی&oldid=1606624»