فڕۆکەخانەی شارل دێ گۆل
| فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی شار دێ گۆل Aéroport de Paris-Charles-de-Gaulle | |
|---|---|
| IATA: CDG – ICAO: LFPG | |
| پوختە | |
| جۆری فڕۆکەخانە | گشتی |
| کارپێکەر | گرووپی ئای دی پی (Groupe ADP) |
| شوێن | ڕوواسی-ئان-فەڕەنسا، فەڕەنسا |
| کردنەوە | ٨ی ئازاری ١٩٧٤ |
| Coordinates | 49°00′35″N 2°32′52″E / 49.00972°N 2.54778°Eپۆتانەکان: 49°00′35″N 2°32′52″E / 49.00972°N 2.54778°E |
فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی شار دێ گۆل (بە فەڕەنسی: Aéroport de Paris-Charles-de-Gaulle؛ IATA: CDG، ICAO: LFPG)، کە بە فڕۆکەخانەی ڕوواسی (Roissy)یش ناسراوە، سەرەکیترین فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی شاری پاریسە، پایتەختی فەڕەنسا. فڕۆکەخانەکە لە شارۆچکەی ڕوواسی-ئان-فەڕەنسا، نزیکەی ٢٣ کیلۆمەتر لە باکووری ڕۆژھەڵاتی ناوەندی پاریسەوە، دانراوە.[١] ناوی فڕۆکەخانەکە لە شار دێ گۆل (١٨٩٠–١٩٧٠)ەوە وەرگیراوە، ڕابەری ھێزە فەڕەنسییە ئازادەکان لە جەنگی جیھانیی دووەم و یەکەم سەرۆکی کۆماری پێنجەمی فەڕەنسا.[١]
فڕۆکەخانەکە بە بڕیاری کۆتاییی ناوی خۆی لە مانگی تشرینی یەکەمی ١٩٧٣ وەرگرت؛ پێش ئەوە بە ناوی فڕۆکەخانەی پاریس-باکوور (Aéroport de Paris Nord) ناسراو بوو.[٢] ئەم فڕۆکەخانەیە بنکەی سەرەکیی ھێڵی ئاسمانیی ئایر فەڕەنسە، ھەروەھا شوێنێکی گرنگە بۆ ھێڵە ئەندامەکانی سکای تیم، ستار ئەلایەنس و وان وۆرڵد، و بنکەیەکی کارپێکردنە بۆ ئیزیجێت.[١]
مێژوو
[دەستکاری]لە ساڵی ١٩٥٧دا، حکوومەتی فەڕەنسا بڕیاری دا کە پاریس پێویستی بە فڕۆکەخانەیەکی نوێ ھەیە تاکو فشار لەسەر فڕۆکەخانەی ئۆرلی کەم بکاتەوە و لە کۆتاییدا جێگەی فڕۆکەخانەی لوبۆرژێ بگرێتەوە. شوێنێک لە نزیک شارۆچکەی ڕوواسی-ئان-فەڕەنسا، لەسەر سنووری سێ پارێزگای سێن-ئێ-مارن، سێن-سان-دونی و ڤال-دواز، ھەڵبژێردرا.[٣] دروستکردنی فڕۆکەخانەکە بەشێوەی فەرمی لە ساڵی ١٩٦٦دا دەستیپێکرد.[٢]
فڕۆکەخانەکە لە ٨ی ئازاری ١٩٧٤ لەلایەن سەرۆک وەزیرانی ئەوکاتەی فەڕەنسا، پیێر مێسمێرەوە بە فەرمی کرایەوە، دوای ھەشت ساڵ بنیاتنان و بە تێچووێکی نزیکەی ٢٧٥ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی.[١] یەکەم فڕۆکەی بازرگانی کە لە فڕۆکەخانەکە دانیشت، فڕۆکەیەکی بۆینگ ٧٤٧ی ھێڵی ئاسمانیی TWA بوو کە لە ١٣ی ئازاردا لە فڕۆکەخانەی جان.ئێف.کینیدیی نیۆیۆرکەوە گەیشتە فڕۆکەخانەکە، بە تەنیا شەست گەشتیار.[١] تەلاری ١ (Terminal 1)، کە بە شێوەیەکی ئاڵۆزی بازنەیی و حەوت باڵەخانەی سەتەلایتی لێکترازاو دروستکرابوو، لەو کاتەدا وەک نموونەیەکی پێشکەوتووی تەلارسازیی فڕۆکەخانە دانرا.[٢]
تەلاری ٢ لە ساڵی ١٩٨٢دا بۆ ھێلی ئاسمانیی ئایر فەڕەنس کراوەتەوە و دواتر بۆ چەندین بەشی جیاواز (2A تا 2G) فراوان کرا.[٤] لە ساڵی ١٩٩٤، وەستگەیەکی شەمەندەفەری خێرای TGV لەناو فڕۆکەخانەکەدا کرایەوە.[٥] تەلاری ٣ لە ساڵی ٢٠٠٨دا کرایەوە بۆ ھێڵە ئاسمانییە ھەرزانەکان و فڕۆکەی چارتەر.[٥]
ڕووخانی تەلاری 2E (٢٠٠٤)
[دەستکاری]لە بەیانی ٢٣ی ئایاری ٢٠٠٤، بەشێک لە سەقفی تەلاری 2E — کە تەنیا یازدە مانگ لەمەوبەر کرابووەوە — ڕووخا، کە بووە ھۆی مردنی چوار کەس و بریندارکردنی سێ کەسی تر.[٦] لێکۆڵینەوەی زانستی دواتر ئاشکرای کرد کە شێوازی تەلارسازیی سەقف — کە پشتیوانیی ناوخۆیی کەمی ھەبوو — لەگەڵ ھەڵەکانی دیزاین و بنیاتنان یەکخستبوونەوە بۆ ڕووخانەکە.[٧] لە ساڵی ٢٠١٩، دادگایەکی فەڕەنسی بەڕێوەبەرایەتیی فڕۆکەخانەکانی پاریس (ئای دی پی) تاوانبارکرد بە کوشتنی نەخواستراو و سزای دارایی زۆرترین بڕی یاسایی، ٢٢٥ ھەزار یۆرۆی لەسەر بڕی، درا؛ سێ کۆمپانیای ھاوپەیمانیش سزادرا.[٨]
خاوەندارێتی و بەڕێوەبردن
[دەستکاری]بەگوێرەی یاسای فەڕەنسیی ژمارە ٢٠٠٥-٣٥٧ی ٢٠ی نیسانی ٢٠٠٥، کۆمپانیای ئای دی پی (Aéroports de Paris) کرا بە کۆمپانیایەکی بۆرسی گشتی، لەگەڵ ئەوەی دەوڵەتی فەڕەنسا زۆرینەی ھەردانگاکانی ھێشتەوە.[٩] بەشێک لە ھەردانگاکان لە ساڵی ٢٠٠٦دا لە بۆرسی پاریس فرۆشران.[١٠] ئێستا کۆمپانیاکە بە ناوی گرووپی ئای دی پی بەڕێوەیی فڕۆکەخانەکە دەبات و بەرھەمی خزمەتگوزارییەکانی بە براندی «Paris Aéroport» پێشکەش دەکات.[١]
تەلارەکان و ڕێڕەوە فڕینەکان
[دەستکاری]فڕۆکەخانەکە سێ تەلاری سەرەکیی ھەیە: تەلاری ١، کۆنترین تەلار بە شێوەی بازنەیی؛ تەلاری ٢، گەورەترین تەلار کە دابەش بووە بۆ بەشەکانی 2A تا 2G و زۆربەی ڕێڕەوەکانی ئایر فەڕەنس و ھاوپەیمانانی سکای تیمی تێدایە؛ و تەلاری ٣ کە زۆرتر خزمەت بە ھێڵە ئاسمانییە ھەرزانەکان دەکات.[٤] شاتڵی خۆکار CDGVAL لە نێوان سێ تەلارەکەدا دەگوازێتەوە.[٤] فڕۆکەخانەکە چوار ڕێڕەوی فڕینی ھاوتەریب ھەیە، لە دوو جووتی ھاوتەریبدا ڕێکخراون، شتێک کە ڕێگە دەدات بە کارکردنی ھاوکات لە دابەزین و بەرزبوونەوەدا.[٤]
ئامارە گەشتیارییەکان
[دەستکاری]بەپێی ئاماری فەرمیی گرووپی ئای دی پی، فڕۆکەخانەکە لە ساڵی ٢٠٢٤دا ٧٠٬٢٩٠٬٢٦٠ گەشتیاری بەڕێوەبرد، لەگەڵ ٤٦٦٬٥٤٣ گواستنەوەی فڕۆکە، ئەمەش لە ھەردوو فڕۆکەخانەکانی پاریس (شار دێ گۆل و ئۆرلی) کۆی گشتی زیاتر لە ١٠٣ ملیۆن گەشتیاریان بەڕێوەبرد.[١١] ژمارەی گەشتیاران لە ساڵی ٢٠٢٣دا ٦٧٫٤ ملیۆن کەس بوو.[١] پێش کۆرۆنا، لە ساڵی ٢٠١٩دا فڕۆکەخانەکە بەرزترین ئاستی خۆی بینی، بەشێوەیەک کە یەکێک بوو لە سەرەکیترین گرێی گەشتیاریی ئەورووپا.[١]
گواستنەوەی زەوی
[دەستکاری]فڕۆکەخانەکە لە ٣٠ی ئایاری ١٩٧٦ەوە بە ھێڵی شەمەندەفەری RER B بە ناوەندی شاری پاریس (وەستگەی گار دو نۆر) گیراوەتەوە.[٢] شاتڵی خۆکاری CDGVAL لە ٧ی نیسانی ٢٠٠٧ەوە دەستی بە کارکردن کرد بۆ گواستنەوەی گەشتیاران لەنێوان تەلارەکان و پارکینگەکاندا.[٥] پرۆژەی «CDG Express»، ھێڵێکی شەمەندەفەری ڕاستەوخۆ لەنێوان ناوەندی پاریس و فڕۆکەخانەکە، بەرنامەڕێژیکراوە لە سەرەتای ساڵی ٢٠٢٧ بکرێتەوە.[١٢]
سەرچاوەکان
[دەستکاری]- 1 2 3 4 5 6 7 8 «Marking 50 years of Paris-Charles De Gaulle Airport» (بە ئینگلیزی). AeroTime. ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤. لە ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ ھێنراوە.
- 1 2 3 4 «Paris de Gaulle Airport: A Monument for the Age of Air Travel» (بە ئینگلیزی). A Visual History of the World's Great Airports. ٧ی ئابی ٢٠١٩. لە ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ ھێنراوە.
- ↑ «50 years of Paris/Charles de Gaulle» (بە ئینگلیزی). Airliner World / Key.Aero. ١٩ی ئازاری ٢٠٢٤. لە ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ ھێنراوە.
- 1 2 3 4 «Charles de Gaulle International Airport (CDG)» (بە ئینگلیزی). Cleartrip. ١٨ی ئایاری ٢٠٢٦. لە ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ ھێنراوە.
- 1 2 3 «Charles de Gaulle Airport Guide & Terminal Full Information» (بە ئینگلیزی). Airssist. ٢٣ی نیسانی ٢٠٢٦. لە ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ ھێنراوە.
- ↑ «The 2004 Collapse Of Charles De Gaulle Airport's Terminal 2E» (بە ئینگلیزی). Simple Flying. ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٤. لە ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ ھێنراوە.
- ↑ «Explanation of the collapse of Terminal 2E at Roissy–CDG Airport by nonlinear deterministic and reliability analyses» (بە ئینگلیزی). ScienceDirect. ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩. لە ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ ھێنراوە.
- ↑ «Paris airport operator fined over fatal 2004 terminal collapse» (بە ئینگلیزی). Business Standard (AFP). ١٣ی ئازاری ٢٠١٩. لە ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ ھێنراوە.
- ↑ «Transport: The French Transport Regulatory Authority issues a favourable opinion (Aéroports de Paris)» (بە ئینگلیزی). Concurrences. ٩ی نیسانی ٢٠٢٦. لە ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ ھێنراوە.
- ↑ «French airport privatisation» (بە ئینگلیزی). Aviation Strategy. ١ی نیسانی ٢٠٠٥. لە ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ ھێنراوە.
- ↑ «December 2024 and Full-Year traffic figures» (PDF) (بە ئینگلیزی). گرووپی ئای دی پی. ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥. لە ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ ھێنراوە.
- ↑ «Charles de Gaulle Airport» (بە ئینگلیزی). Airport World Wiki. لە ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ ھێنراوە.
