فارماکۆکینێتیکس

فارماکۆکینێتیکس یان جووڵەدەرمانناسی (بە ئینگلیزی: Pharmacokinetics یان بە کورتی: PK) لقێکە لە زانستی دەرمانناسی (Pharmacology) کە تەرخانکراوە بۆ وەسفکردن و لێکۆڵینەوە لەوەی کە «جەستە چۆن کار دەکاتە سەر ماددەیەکی دیاریکراو» دوای پێدانی. ناوی ئەم زانستە لە زمانەوانیی یۆنانی کۆنەوە ھاتووە؛ کە (Pharmakon) بە واتای «دەرمان» و (Kinetikos) بە واتای «جووڵە/خستنە جووڵە» دێت.

ئەم زانستە شیکاری بۆ مێتابۆلیزم (Metabolism - گۆڕینی کیمیایی) دەکات و بەدوای دۆزینەوەی چارەنووسی ماددە کیمیایییە دەرەکییەکاندا دەگەڕێت (وەک دەرمانە پزیشکییەکان، قڕکەرەکان، زیادکراوەکانی خۆراک، و کەرەستەکانی جوانکاری) لەو چرکەیەوە کە دەدرێن بە جەستە تا ئەو کاتەی بە تەواوی لە جەستە دەردەکرێن.

جیاوازی نێوان PK و PD

جووڵەدەرمانناسی لەسەر بنەمای مۆدێلە ماتماتیکییەکان کار دەکات کە سەرنجی سەرەکی دەخەنە سەر پەیوەندی نێوان «خەستیی دەرمان لە پلازمای خوێندا» و «ماوەی کاتی تێپەڕبوو» دوای وەرگرتنی دەرمانەکە.

بۆ تێگەیشتنی ئاسان، جیاوازی نێوان ئەم دوو چەمکە سەرەکەیییە بەم شێوەیەیە:

جووڵەدەرمانناسی (PK): لێکۆڵینەوەیە لەوەی کە زیندەوەرەکە یان جەستە چۆن کار دەکاتە سەر دەرمانەکە.
داینامیکی دەرمان (Pharmacodynamics - PD): لێکۆڵینەوەیە لەوەی کە دەرمانەکە چۆن کار دەکاتە سەر زیندەوەرەکە یان جەستە.

ھەردوو بوارەکە پێکەوە (لەژێر مۆدێلەکانی PK/PD) کاریگەری ڕاستەوخۆ دەدەنە سەر دیاریکردنی بڕی دەرمان (Dosing)، سوودەکان، و کاریگەرییە لاوەکییە نەخوازراوەکانی دەرمان.

ئەمانەش ببینە

سەرچاوەکان

IUPAC, Compendium of Chemical Terminology, 5th ed. (the "Gold Book"). "Pharmacokinetics".
Basic & Clinical Pharmacology, 14th Edition. Bertram G. Katzung.

دەروازەی پزیشکی