غەریزە
غەریزە (وەرگێڕانەکان: سروشتمایە، خۆماک، ڕەمەک، ڕسکۆ) ئەو مەیل یا ھەوەسەیە کە زگماک لە سروشتی زیندەواراندا داچەقێنراوە و، تەنگەتاویان دەکا بۆ ڕەچاوکردنی ھەندێ ئاکاری تایبەت. ئاکاری غەریزی بەبێ ئەوەی فێر کرابێ، لە ھەلومەرجی لەباردا، خۆی نیشان دەدا. بۆ نموونە، بەچکەی کیسەڵی دەریایی، ھەر کە لە ھێلکە دەر بێ، بەبێ ئەوەی چاوی بە دایکی کەوتبێ و لە ئەو فێر بووبێ، بەرەو دەریا وە ڕێ دەکەوێ.[١]
وشەڕەتناسی
[دەستکاری]وشەی غەریزە عەرەبییە، لە ریشەی غ-ر-ز. ئەم ڕیشەیە بە مانای چاندن، داچەقاندن و، تێڕاکردنی شتێ لە شتێکی تردایە. غەریزە فێر ناکرێ و وە دەست ناخرێ، دەڵێی شتێکە لە پێکھاتەی گیانلەبەرا نێژراوە یا داچێنراوە و، لێی دانابڕدرێ.[٢][٣]
لە زمانە ئەوروپایییەکاندا، وشەی instinct ھاوسەنگی وشەی غەریزەیە. ئەم وشەیە لە ڕیشەی لاتینی instinctus -ەوە دێ، کە بە مانای ھەڵخڕاندن و نەقیزەدان و ورووژاندنە.[٤]
لە کاتێکدا کە لە عەرەبی و کوردیدا پێداگری لەسەر «داچێنران لە دەرووندا»یە، لە لاتیندا «لە دەروونەوە هاندران و ھەڵخڕان» ڕەنگدارترە.
تایبەتمەندییەکان
[دەستکاری]غەریزە ئەم تایبەتمەندییانەی ھەیە:[٥]
سەرچاوەکان
[دەستکاری]- ↑ «Instinct | Definition & Facts | Britannica». www.britannica.com (بە ئینگلیزی). لە 2026-09-16 ھێنراوە.
- ↑ مانای «غَرَزَ» لە Almaany؛ دەڵێ «غَرَزَ الإِبْرَةَ فِي الثَّوْبِ» یانی «دەرزییەکەی لە بەرگەکە داچەقاند یا تێڕاکرد.» یان «غَرَزَ الشَّجَرَةَ» یانی «دارەکەی چاند یا داچەقاند.»
- ↑ «ابن منظور» لە «لسان العرب»دا دەڵێت: «الغَرْزُ: غَرْزُكَ الإبرةَ ونَحْوَها في الثوبِ… والغَرِيزَةُ: الطَّبِيعَةُ والقَرِيحَةُ»
- ↑ «Instinct - Etymology, Origin & Meaning». etymonline (بە ئینگلیزیی ئەمەریکایی). لە 2026-09-16 ھێنراوە.
- ↑ Blumberg، Mark S. (2017-01). «Development evolving: the origins and meanings of instinct». Wiley Interdisciplinary Reviews. Cognitive Science. 8 (1–2). doi:١٠.١٠٠٢/wcs.١٣٧١. ISSN ١٩٣٩-٥٠٨٦. PMC ٥١٨٢١٢٥. PMID ٢٧٩٠٦٥١٥.
{{cite journal}}: نرخەکانی ڕێکەوت بپشکنە لە:|date=(یارمەتی)
| ئەم ژینناسی وتارە کۆلکەیەکە. دەتوانیت بە فراوانکردنی یارمەتیی ویکیپیدیا بدەیت. |