عەلی حەسەن مەجید

عەلی حەسەن مەجید
بە عەرەبی: علي حسن المجيد
لەدایکبوون	٣٠ی تشرینی دووەمی ١٩٤١ تکریت، عێراق
مردن	٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠(٢٠١٠-٠١-٢٥) (٦٨ ساڵ ژیاوە) بەغدا، عێراق
ناسناو	Ali el Químico، El Carnicero del Kurdistán، Chemical Ali
ھۆی مەرگ	ھەڵواسین
شوێنی ناشتن	عۆجە
خوشک و برا	عەبد حەسەن مەجید، ھاشم حەسەن مەجید
خزمەکان	سەددام حوسێن
زمانەکانی ئاخاوتن	زمانی عەرەبی
تاوانبار بە	تاوانی جەنگی، تاوانەکانی دژی مرۆڤایەتی
پیشە	سیاسەتوان، ئەفسەری سەربازی، تاوانباری جەنگ
پۆستەکان	وەزیری ناوخۆی عێراق، وەزیری بەرگری
دەستپێکی چالاکی	١٩٥٩
کۆتایی ساڵانی چالاکی	١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٣
ئەندامی حیزبی	حیزبی بەعسی عێراق
ئایین	سوننە
پلەی سەربازی	سەرداری یەکەم
ناکۆکی	شەڕی ئێران و عێراق، شەڕی کەنداو، شەڕی عێراق، تێکھەڵچوونی نێوان عێراق و کوردەکان
لقی سەربازی	ھێزە وشکانییەکانی عێراق
لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە

عەلی حەسەن مەجید (بە عەرەبی: علي حسن عبد المجید التکریتی؛ ‎٣٠ی تشرینی دووەمی ١٩٤١ – ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠) ناسراو بە عەلی کیمیایی ژەنەڕاڵێکی پێشووی سوپای ڕژێمی بەعس و ئامۆزای سەددام حوسێن بوو کە وەکو کەسی یەکەم لە کیمیابارانی شاری ھەڵەبجە بە سزای لەسێدارەدان تۆمەتبار کرا و لە ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠ لەسێدارەدرا بە بڕیارێک لەلایەن دادگای تاوانەکانی بەغداد. ئەو بە یەکێک لە ھاوڕێ نزیکەکانی سەددام حوسێن ھەژمار دەکرا و لە ساڵی ١٩٦٨ دا و لە ڕیزەکانی حیزبی بەعسدا پۆستی «فەریق ڕوکن»ی پێ درا، عەلی کیمیاوی بە دەستەڕاستی سەددام حووسێن پەسن ^(وەسف) دەکرا و جێبەجێکاری زۆرێک لەو کردارە و تاوانە خوێناوییانە بووە کە دەرھەق بە کورد و عێراقییەکان ئەنجام دراون.

ژیان

عەلی کیمیایی بەپێی بەڵگەنامەکان لە ساڵی ١٩٤١ لە تکریت لە دایک بووە، بەڵام بۆخۆی وتوویەتی لەدایکبووی ساڵی ١٩٤٤ە، تەمەنی منداڵی لە تکریت بەسەر بردووە. لە ئازاری ١٩٨٧دا بەرپرسی یەکەمی بەعس بووە لە ھەرێمی کوردستان و دەستی بەسەر ھێزەکانی پۆلیس و سوپادا گرتووە. دوای دوو مانگ لە وەرگرتنی پۆستەکەی، دەستی کردووە بە ڕاگواستنی ھاووڵاتیانی کورد بۆ ناوچە بیابانییەکانی عێراق و پڕۆسەی ئەنفالی بە بێسەروشوێنکردنی ١٨٢ ھەزار کورد دەست پێ کردووە. لە ١٦ی ئازاری ١٩٨٨ دا بە سەرپەرشتی عەلی کیمیایی شاری ھەڵەبجە بە چەکی کیمیاوی بۆردوومان کرا و ٥ ھەزار کەسی کوژرا. لە ئابی ١٩٩٠دا کە ڕێکەوتی داگیرکردنی کوەیت لەلایەن عێراقەوە بوو، عەلی کیمیاوی ڕۆڵی سەرکوتکارانەی ھەبووە. ماوەیەک وەزیری ناوخۆ بووە و لە نێوان ١٩٩١ تا ١٩٩٥دا بووتە وەزیری بەرگری و لە ١٩٩٦یشدا دەستی لە کوشتی سەددام کامل و حوسێن کامیلی برازا و زاوای سەددام حوسێندا ھەبووە.

لە دەستپێکی پڕۆسەی جەنگی ئازادیی عێراقدا، بەرپرسیارییەتی ناوچەکانی باشووری عێراقی پێ دراوە. لە نیسانی ٢٠٠٣دا ئەوە ڕاگەیندرا کە لە بۆردوومانێکدا کوژراوە، بەڵام دواتر و لە حوزەیراندا ئەو ھەواڵە ڕەت کرایەوە. لە لیستی ئەو ٥٥ تۆمەتبارەی کە ئەمریکا داوای کردبوون لە ڕیزبەندی پێنجەمدا بووە. لە ٢١ی ئابی ٢٠٠٣دا دەستگیر کرا و لە ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٧دا لەسەر جینۆسایدی ئەنفال سزای لەسێدارەدانی بۆ دەکرا، لە ڕۆژی ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠ لە سێدارە درا.

شاڵاوی ئەنفال

وتاری سەرەکی: شاڵاوی ئەنفال

لە قۆناغەکانی کۆتاییی شەڕی ئێران و عێراقدا، مەجید پۆستی سکرتێری گشتیی نوسینگەی باکووری حیزبی بەعسی پێدرا، کە لەو پۆستەدا لە ئازاری ١٩٨٧ تا نیسانی ١٩٨٩ خزمەتی کرد. ئەمەش بە شێوەیەکی کاریگەر کردییە حاکمی سەددام لە باکووری وڵاتەکەدا، و فەرماندەییی ھەموو دەزگاکانی دەوڵەتی دەکرد لە ناوچە کوردنشینە یاخیبووەکەی وڵاتەکەدا. ئەو بە بێبەزەیییەکەی ناسرابوو، فەرمانی بەکارھێنانی ھەڕەمەکیی چەکی کیمیاییی دەدا وەک گازی خەردەل و بریکارە دەمارییە زۆر بەھێز و ژەھراوییەکانی سارین، تابوون، و ڤی ئێکس، لە دژی ئامانجە کوردییەکان لە میانەی شاڵاوێکی جینۆسایدیدا کە بە ئەنفال («دەستکەوتەکانی جەنگ») ناوزەد دەکرا. یەکەم ھێرشی لەم جۆرە لە سەرەتای نیسانی ١٩٨٧ ڕوویدا و تا ساڵی ١٩٨٨ بەردەوام بوو، کە لە ھێرشە بەدناوەکەی سەر ھەڵەبجە گەیشتە لووتکە، کە تێیدا زیاتر لە ٥٬٠٠٠ کەس کوژران.

بە بەردەوامبوونی بەرگریی کورد، مەجید بڕیاریدا یاخیبوونەکە پەکبخات لە ڕێگەی لەناوبردنی دانیشتووانی مەدەنیی ناوچە کوردییەکان. ھێزەکانی دەستیان کرد بە شاڵاوێکی سیستماتیکیی کوشتارگەی بەکۆمەڵ، وێرانکردنی ماڵ و موڵک و گواستنەوەی زۆرەملێی دانیشتووان (کە پێی دەگوترا «تەعریب») کە تێیدا ھەزاران گوندی کوردی و ئاشووری خاپوور کران و دانیشتووانەکەیان یان کوژران یان بۆ باشووری عێراق دوورخرانەوە. ئەو لە حوزەیرانی ١٩٨٧دا مەرسوومێکی واژوو کرد کە تێیدا ھاتووە: «لە چوارچێوەی دەسەڵاتیاندا، دەبێت ھێزە چەکدارەکان ھەر مرۆڤێک یان ئاژەڵێک بکوژن کە لەو ناوچانەدا ھەن.» تا ساڵی ١٩٨٨، نزیکەی ٤٬٠٠٠ گوند وێران کرابوون، بە خەمڵاندن ١٨٠٬٠٠٠ کورد کوژرابوون و نزیکەی ١٫٥ ملیۆن کەسیش دوورخرابوونەوە. کوردەکان بەھۆی ڕۆڵی لەو شاڵاوەدا پێیان دەگوت عەلی کیمیایی («عەلی کیماوی»)؛ بەپێی سەرچاوە کوردییەکانی عێراق، عەلی حەسەن بە ئاشکرا شانازیی بەم نازناوەوە دەکرد. کەسانی دیکە نازناوی «قەسابەکەی کوردستان»یان لێنابوو.

شەڕی کەنداو و شەڕی عێراق

مەجید وەک وەزیری حوکمڕانیی ناوخۆیی دوای کۆتایی ھاتنی شەڕەکە لە ساڵی ١٩٨٨دا دەستنیشان کرا، بە مەبەستی نیشتەجێکردنەوەی ناوچە کوردی و ئاشوورییەکان بە نیشتەجێبووانی عەرەب کە لە شوێنەکانی دیکەی عێراقەوە گواسترابوونەوە. دوو ساڵ دواتر، دوای داگیرکردنی کووەیت لە ئابی ١٩٩٠دا، بوو بە پارێزگاری سەربازیی کووەیت. ڕژێمێکی تووندوتیژی دامەزراند کە تێیدا کوێت بە شێوەیەکی سیستماتیکی تاڵان دەکرا و پاکدەکرایەوە لە «کەسە دڵسۆزنەبووەکان». لە تشرینی دووەمی ١٩٩٠دا بانگکرایەوە بۆ بەغدا و لە ئازاری ١٩٩١ وەک وەزیری ناوخۆ دەستنیشان کرا. دوای شکستھێنانی عێراق لە شەڕەکەدا، ئەرکی سەرکوتکردنی ڕاپەڕینەکانی لە باشووری عێراقی شیعەنشین ھەروەھا لە باکووری کورد و ئاشوورینشیندا پێسپێردرا. ھەردوو ڕاپەڕینەکە بە دڕندەیییەکی زۆرەوە سەرکوتکران، کە تێیدا چەندین ھەزار کەس کوژران.

دواتر مەجید پۆستی وەزیری بەرگریی پێدرا، ھەرچەندە لە ساڵی ١٩٩٥دا بۆ ماوەیەکی کورت پێگەی خۆی لەدەستدا کاتێک سەددام لە پۆستەکەی دووری خستەوە دوای ئەوەی دەرکەوت کە مەجید تێوەگلاوە لە قاچاخچێتیکردنی نایاساییی دانەوێڵە بۆ ئێران. بەڵام لە کانوونی یەکەمی ١٩٩٨دا، سەددام بانگی کردەوە و وەک فەرماندەی ناوچەی باشووری عێراق دەستنیشانی کرد، لە کاتێکدا ویلایەتە یەکگرتووەکان بە شێوەیەکی بەرچاو ھێرشی ئاسمانی لە ناوچەی دژەفڕینی باکووردا ئەنجام دەدا. مەجید لە ئازاری ٢٠٠٣دا، ڕاستەوخۆ پێش دەستپێکردنی شەڕی عێراق، دووبارە لەو پۆستەدا دانرایەوە. ئەو لە شاری بەندەریی بەسرە لە باشوور جێگیر بوو، و لە نیسانی ٢٠٠٣دا بە ھەڵە ڕاگەیەندرا کە لە ھێرشێکی ئاسمانیی ئەمریکادا لەوێ کوژراوە.

مەجید لە ھێرشەکەی نیسانی ٢٠٠٣ ڕزگاری بوو بەڵام لە ١٧ی ئابی ٢٠٠٣ لەلایەن ھێزەکانی ئەمریکاوە لە بەسرە دەستگیرکرا. ئەو وەک پێنجەم داواکراوترین پیاو لە عێراقدا پۆلێن کرابوو، کە وەک پاشای پێک لە دەستەی کارتەکانی یاریکردنی داواکراوترین عێراقییەکان نیشان درابوو. لە ساڵی ٢٠٠٦دا، بە تۆمەتی جینۆساید و تاوانەکانی دژ بە مرۆڤایەتی بەھۆی بەشداریکردنی لە شاڵاوی ئەنفالدا دادگایی کرا و بۆ دادگاییکردن گواسترایەوە بۆ دادگای تایبەتی عێراق. چوار سزای لەسێدارەدانی وەرگرت بەھۆی ڕۆڵی لە کوشتنی موسڵمانە شیعەکان لە ١٩٩١ و ١٩٩٩، جینۆسایدی کورد لە ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوو، و فەرماندانی کیمیابارانکردنی کورد لە ھەڵەبجە.

دادگاییکردن و لەسێدارەدان

دادگاییکردنەکە لە ٢١ی ئابی ٢٠٠٦، لە بارودۆخێکی گرژدا دەستی پێکرد کاتێک مەجید ڕەتی کردەوە دان بە تاوانەکەیدا بنێت. دواتر لەلایەن دادگاوە بە وەکالەت لە جیاتی ئەو بڕیاری بێتاوانیی بۆ تۆمارکرا.

ئەو لە کارەکانی پەشیمان نەبوو، و بە دادگای ڕاگەیاند کە فەرمانی وێرانکردنی گوندە کوردییەکانی داوە چونکە «پڕ بوون لە سیخوڕی ئێران». لە یەکێک لە دانیشتنەکاندا ڕای گەیاند: «من ئەو کەسەم کە فەرمانم بە سوپا دا گوندەکان خاپوور بکەن و گوندنشینەکان بگوازنەوە. سوپا بەرپرسیار بوو لە جێبەجێکردنی ئەو فەرمانانە. من بەرگری لە خۆم ناکەم. من داوای لێبووردن ناکەم. من ھەڵەم نەکردووە.»

لە کاتی دادگاییکردنەکەدا، دادگا گوێی لە گفتووگۆ تۆمارکراوەکانی نێوان مەجید و بەرپرسە باڵاکانی حیزبی بەعس گرت سەبارەت بە بەکارھێنانی چەکی کیمیایی. لە وەڵامی پرسیارێکدا سەبارەت بە سەرکەوتنی شاڵاوی دوورخستنەوەکە، عەلی حەسەن بە ھاوئاخێوەرەکانی گوت:

چووم بۆ سلێمانی و بە تەقەمەنییە تایبەتەکان [واتا چەکی کیمیایی] لێم دان. ئەوە وەڵامەکەم بوو. ئێمە بەردەوام بووین لە دوورخستنەوەکان. بە موستەشارەکانم [سەرۆک گوندەکان] گوت کە ڕەنگە بڵێن گوندەکانی خۆیان خۆش دەوێت و جێی ناھێڵن. گوتم ناتوانم بھێڵم گوندەکانتان بمێنێتەوە چونکە بە چەکی کیمیایی ھێرشی دەکەمە سەر. ئەوکات خۆت و خێزانەکەت دەمرن. دەبێت ھەر ئێستا بڕۆن. چونکە ناتوانم لە ھەمان ڕۆژدا پێتان بڵێم کە بە چەکی کیمیایی ھێرش دەکەم. ھەموویان بە چەکی کیمیایی دەکوژم! کێ دەدوێت؟ کۆمەڵگەی نێونەتەوەیی؟ بە نەفرەت بن! کۆمەڵگەی نێونەتەوەیی و ئەوانەی گوێیان لێ دەگرن. ... ئەمە مەبەستی منە، و دەمەوێت بە ڕژدی ^(جدی) سەرنجی بدەن. ھەر کە دوورخستنەوەکانمان تەواو کرد، بەپێی پلانێکی سەربازیی سیستماتیک لە ھەموو شوێنێک دەست دەکەین بە ھێرشکردنە سەریان. تەنانەت قەڵاکانیشیان. لە ھێرشەکانماندا یەک لەسەر سێ یان نیوەی ئەوەی لەژێر کۆنترۆڵیاندایە وەریدەگرینەوە. ئەگەر بتوانین ھەوڵ بدەین دوو لەسەر سێ بگرینەوە، ئەوا لە ناوچەیەکی بچووکدا گەمارۆیان دەدەین و بە چەکی کیمیایی ھێرشیان دەکەینە سەر. تەنھا یەک ڕۆژ بە کیمیایی ھێرشیان ناکەمە سەر، بەڵکوو بۆ ماوەی پازدە ڕۆژ بەردەوام دەبم لە ھێرشکردنە سەریان بە کیمیایی. پاشان ڕای دەگەیەنم کە ھەرکەسێک بیەوێت بە چەکەکەیەوە خۆی ڕادەست بکات، ڕێگەی پێدەدرێت ئەوە بکات. ھەرکەسێک ئامادەبێت بگەڕێتەوە بەخێر بێت، و ئەوانەش کە ناگەڕێنەوە دووبارە بە ماددە کیمیایییە وێرانکەرە نوێیەکان ھێرشیان دەکرێتەوە سەر. ناوی ماددە کیمیایییەکە ناھێنم چونکە ئەوە زانیارییەکی نھێنییە. بەڵام دەڵێم بە چەکی وێرانکەری نوێ کە لەناوتان دەبات. بەمجۆرە ھەڕەشەیان لێدەکەم و پاڵنەریان دەبم بۆ خۆبەدەستەوەدان.

لە چەند ڕۆژی داھاتووی دادگاییکردنەکەدا، تۆماری زیاتری مەجید گوێیان لێگیرا کە تێیدا جارێکی دیکە باسی لە ئامانجەکانی حکوومەت کرد لە مامەڵەکردن لەگەڵ کوردەکانی عێراق. لە تۆمارەکاندا، عەلی حەسەن بە سەرکردەی کورد جەلال تاڵەبانی دەڵێت «بەدکار و گەواد» و بەڵێن دەدات کەس بە زیندووی نەھێڵێتەوە کە بە زمانی کوردی بدوێت.

پارێزەرانی عەلی حەسەن بانگەشەی ئەوەیان دەکرد کە ئەو زمانەی وەک ئامرازێکی «دەروونی و پڕوپاگەندە» لە دژی کورد بەکارھێناوە، بۆ ئەوەی ڕێگرییان لێبکات لە شەڕکردن دژی ھێزەکانی حکوومەت. عەلی حەسەن گوتی: «ھەموو ئەو وشە و دەستەواژانەی من بەکارم ھێناون، وەک 'دووریان بخەنەوە' یان 'بەسەریاندا بسڕنەوە (لەناویانبەرن)'، تەنھا بۆ کاریگەریی دەروونی بوون.»

لە ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٧، دادگا بڕیاری تاوانباری بۆ ھەموو تۆمەتەکان دەرکرد. دادوەری سەرۆکایەتیکەر، محەممەد عورەیبی خەلیفە، بە مەجیدی گوت: «تۆ ھەموو دەسەڵاتێکی مەدەنی و سەربازیت بۆ باکووری عێراق ھەبوو. تۆ فەرمانت بە ھێزەکان دا کە مەدەنییە کورد و ئاشوورییەکان بکوژن و بیانخەنە بارودۆخێکی سەختەوە. تۆ ئەوانت خستە بەر ھێرشی بەرفراوان و سیستماتیک بە بەکارھێنانی چەکی کیمیایی و تۆپخانە. تۆ سەرکردایەتی کوشتنی گوندنشینەکانت کرد. تۆ... جینۆسایدت ئەنجامدا. بەڵگەنامەی تەواو لە دژی تۆ ھەن.»

ئەو پێنج سزای لەسێدارەدانی بەسەردا سەپێنرا بە تاوانی جینۆساید، تاوانەکانی دژ بە مرۆڤایەتی (بەتایبەتی کوشتنی بە مەبەست، بێسەروشوێنکردنی زۆرەملێ و لەناوبردن)، و تاوانەکانی جەنگ (بە مەبەست ئاراستەکردنی ھێرشەکان بۆ سەر دانیشتووانی مەدەنی). ھەروەھا بە چەندین سزای زیندانیکردن حوکم درا کە لە حەوت ساڵەوە تا زیندانیی ھەتاھەتایی دەگۆڕان بۆ تاوانەکانی دیکە. لەبەر ئەوەی سزاکانی پەسەند کران، بەپێی یاسای عێراقی، دەبوو سزاکە لە ڕێگەی ھەڵواسینەوە جێبەجێ بکرێت، کە ئەمەش بەند بوو بە پەسەندکردنی سزاکان دوای پێداچوونەوەیەکی ئۆتۆماتیکی، و بڕیار بوو لە ٣٠ ڕۆژی داھاتوودا لەگەڵ دوو کەسی دیکەدا لەسێدارە بدرێت – سوڵتان ھاشم ئەحمەد تائی، فەرماندەی سەربازیی شاڵاوی ئەنفال؛ و حوسێن ڕەشید، جێگری فەرماندەی گشتیی ھێزە چەکدارەکانی عێراق، یاریدەدەری سوپاسالار بۆ ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان، و فەرماندەی پێشووی پاسەوانی کۆماری. بەڵام لەسێدارەدانەکان بۆ ١٦ی تشرینی یەکەم دواخران، بەھۆی ھاتنی مانگی پیرۆزی ڕەمەزان. بڕیار بوو لە ١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧ لەسێدارە بدرێت، بەڵام لەسێدارەدانەکە دواخرا کاتێک سەرۆک کۆماری عێراق جەلال تاڵەبانی و جێگری سەرۆک کۆمار تاریق ھاشمی دژایەتیی خۆیان بۆ سزاکانی تاوانبارانی دیکەی دۆسییەکەی مەجید دەربڕی و ڕەتیان کردەوە واژوو لەسەر فەرمانەکانی لەسێدارەدانەکە بکەن. پاشان لەگەڵ سەرۆک وەزیرانی عێراق نووری مالیکی کەوتە کێشەیەکی یاسایییەوە، و لە ئەنجامدا ئەمریکییەکان ڕەتیان کردەوە ھیچ یەکێک لە زیندانییە حوکمدراوەکان ڕادەست بکەن تا کێشەکە چارەسەر دەکرێت.

لە شوباتی ٢٠٠٨دا، سەرچاوەیەکی نەناسراو ڕای گەیاند کە لەسێدارەدانی عەلی حەسەن مەجید لە کۆتاییدا لەلایەن تاڵەبانی، ھاشمی، و مالیکییەوە پەسەند کراوە؛ ئەمەش دوایین بەربەست بوو لەبەردەم جێبەجێکردنی لەسێدارەدانەکەدا. لە ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨دا، مەجید جارێکی دیکە سزای لەسێدارەدانی بەسەردا سەپێنرایەوە، بەڵام ئەم جارە بەھۆی ڕۆڵگێڕانی لە کوشتنی لە نێوان ٢٠٬٠٠٠ بۆ ١٠٠٬٠٠٠ موسڵمانی شیعە لە کاتی ڕاپەڕینەکەی باشووری عێراق کە دوای شەڕی کەنداوی ١٩٩١ ڕوویدا.

لە ٢ی ئازاری ٢٠٠٩دا، مەجید بۆ سێیەم جار سزای لەسێدارەدانی بەسەردا سەپێنرا، ئەمەش بەھۆی تیرۆرکردنی ئایەتوڵڵای عوزما محەممەد سەدر لە ساڵی ١٩٩٩دا.

ئەنجومەنی وەزیرانی عێراق لە ١٧ی ئازاری ٢٠٠٩دا فشاری خستە سەر ئەنجومەنی سەرۆکایەتی بۆ لەسێدارەدانی مەجید.

دۆخەکە بە ھەمان شێوە بوو لە ١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠ پێش کاتژمێر ٩ی بەیانی (بە کاتی گرینیچ)؛ چوارەمین سزای لەسێدارەدانی بەسەردا سەپێنرا لە وەڵامی کارەکانی جینۆسایدکردنی کورد لە ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا. ھەروەھا بە تاوانی کوشتنی موسڵمانە شیعەکانیش لە ١٩٩١ و ١٩٩٩ حوکم درا. لە تەنیشت ئەوەوە لە دادگاییکردنەکەدا وەزیری بەرگریی پێشوو سوڵتان ھاشم ھەبوو، کە ئەویش لەلایەن دادگای باڵای عێراقەوە بە تاوانبار ناسرا بۆ ھێرشەکەی ھەڵەبجە و بە ١٥ ساڵ زیندانیکردن حوکم درا. مەجید لە ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠دا بە ھەڵواسین لەسێدارە درا. ڕۆژی دواتر لە گۆڕستانی خێزانیی سەددام لە عۆجە نێژرا؛ لە نزیک کوڕەکانی سەددام، زڕبرا و جێگری پێشووی سەرۆک کۆمار، بەڵام لە دەرەوەی ئەو شوێنەی کە گۆڕەکەی سەددامی تێدایە. لە کاتێکدا لە چوار بۆنەدا سزای لەسێدارەدانی بەسەردا سەپێنرا، بەڵام لە بڕیارە ڕەسەنەکەی ساڵی ٢٠٠٧دا پێنج سزای لەسێدارەدانی بەسەردا سەپێنرا، و بەو ھۆیەوە کۆی گشتیی سزاکانی لەسێدارەدان کە بەسەریدا سەپێنرا گەیشتە ھەشت سزا.

بەڕێوەبەری ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و باکووری ئەفریقا لە ڕێکخراوی لێبووردنی نێونەتەوەیی، مالکۆم سمارت، دواتر ڕەخنەی لە لەسێدارەدانەکە گرت وەک «تەنھا دوایین دانەیە لە ژمارەیەکی زۆر لە لەسێدارەدانەکان، کە ھەندێکیان دادگاییکردنی دادپەروەرانەیان بۆ نەکراوە، ئەمەش بە پێشێلکارییەکی گەورەی مافەکانی مرۆڤ دادەنرێت...»