عەلی وەردی

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
باز بدە بۆ: ڕێدۆزی، گەڕان
عەلی وەردی

عەلی حسین محسن عبدالجلیل وەردی (١٩١٣- ١٣ تەممووزی ١٩٩٥) زانایەکی وانستی کۆمەڵناسی عێراقیبوو، ھەروەھا مامۆستا و مێژوونووس بوو، ناسراو بوو بە ھاوسەنگی و بابەتی بوون لە کارەکانید وە یەکێکیش بوو لە پێشەنگەکانی (عەلمانیەت) لە عێراقدا. پاشگری ناوی وەردی لە خێزانەکەیەوە بۆی ماوەتەوە لەبەرئەوەی باپیرە گەورەی کاری کردوە لە دروستکردنی دڵۆپاندنی ئاوی گوڵدا.

ژیانامە[دەستکاری]

لە بەغدا لە ناوچەی کازمیە ساڵی ١٩١٣ی زانینی لە دایک بووە، لەساڵی ١٩٢٤ کورسی خوێندنی بەجێ ھێشتووە,بۆ ئەوەی لە لای عەتر دروستکەرێککاربکات، دواتر لەکارەکەی دوور خراوەتەوە لەبەر ئەوەی ھەمیشە خووی بە خوێندنەوەی کتێب و ڕۆژنامەوە خەریک کردوە و فرۆشیارەکانی فەرامۆشکردووە. دوای ئەوە دووکانێکی کردوەتەوە کە خۆی سەرپەرشتی کردوە. لە ساڵی ١٩٣١ پەیوەندی بە خوێندنی ئێوارانەوە کردوە لە پۆلی شەشی سەرەتایی دەستی بە خوێندنکردووە، ئەمەش سەرەتای ژیانێکی نوێ بووە بۆئەو، پاشان خوێندنەکەی تەواو ئەکات ئەبێت بە مامۆستا,پاشان لەساڵی ١٩٣٢ جلو بەرگی باوی ئەوکاتەی خۆی گۆڕیی جلو بەرگی ئەفەندی ئەپۆشی, پاشا تەواو کردنی خوێندنی ئامادەیی پلەی یەکەمی لەسەر ئاستی عێراق بەدەست ھێناو لەگەڵ کۆمەڵێک خوێنکاری دیکەدا نێردرا بۆ خوێندن بۆ زانکۆی ئەمریکی لە بەیروت. پاشان لەوێش بکالۆریۆسی بەدەست ھێنا و دواتر نێردرا بۆ زانکۆی تەکساس و لەوێ ساڵی ١٩٤٨ ماستەری بەدەست ھێنا و ساڵی ١٩٥٠ ش دکتۆرای بەدەست ھێنا.

ئەو بەرپرسیاریەتیانەی کە وەری گرتوون[دەستکاری]

لە ساڵی ١٩٤٣ لە وەزارەتی مەعاریف دامەزرا وەک مامۆستای ئامادەیی مەرکەزی بەغداد. پاشان وەک مامۆستای زانستی کۆمەڵناسی لە کۆلێژی ئادابی زانکۆی بەغداد دامەزراوە لە ساڵی ١٩٥٠ دا. پاشان خانەنشین کراوە لەسەر داوای خۆی لەساڵی ١٩٧٠دا، پاشان زانکۆی بەغداد نازناوی مامۆستای موتەمەڕیسی پێداوە. چەندین کتێب و دانراوی گرنگی ھەبووە ھەموو ژیانی ناخۆشی و ئازار بووە لەگەڵ زۆر لە دەستەڵاتدارانی سەردەمەکانی خۆیدا جیاوازی ھەبووە ھەر لەبەر ئەم ھۆکارەش بووە کە باوەڕی وابووە داھاتوو لە نێوان دەستەکانی خۆیدا دروست دەکرێت. دەربارەی عەلی وەردی سلامە موسی، عبدالرزاق محی الدین نوسراویان ھەیە و چەندین ڕۆژنامە و فەرھەنگی گەورە لەسەریان نوسیوە و چەندین نامەی ماستەر و دکتۆرایلەسەر ھاتووە، لەکۆتایی حەفتاکاندا دەستی کرد بە نوسینەوەی یادەوەریەکانی خۆی لە دووتوێی تێبێکدا.

کاریگەربوونی بە درانراوەکانی ئین خەلدون لە زانستی کۆمەڵناسیدا[دەستکاری]

عەلی وەردی کاریگەر بووە بە ئیبن خەلدون لە زانستی کۆمەڵناسیدا. بابەتی بوونی لەم بواردە بووە بەھۆی زۆر کێشەی گەورەی بۆی. لەبەر ئەوەی بیرۆکەی مارکسی وەرنەگرتووە و شوێنی بیرۆکە ئایدۆلۆژی و نەتەوەییەکان نەکەوتووە. نەتەوەپەرستەکان بە مرۆڤێکی قوتری ناویان بردەوە لەبەر ئەوەی ناونیشانی کتێبەکەی نا کەسایەتی تاکی عێراقی کە بە پێی ئەم کتێبە کە دەڵێت بەپێی دیدو بیرو باوەڕیان کەسایەتی مرۆڤی عەرەبی وەک یەک وایە لە ھەموو وڵاتە عەرەبیەکاندا. وە شیوعیەکانیش ڕەخنەیان لێ ئەگرت کە پشتی نەبەستوەتە سەر مەنھەجی ماددی مێژوویی لە خوێندنەوەکانیدا.

شیکاریەکانی لە ژینگەی عێراقی نوێدا[دەستکاری]

تایبەتمەندی و لێکۆڵینەوەکانی عەلی وەردی[دەستکاری]

نەخشی ئەنسرۆپۆلۆژیا لەسەر دانراو و لێکۆڵینەوەکانی عەلی وەردی[دەستکاری]

بەرھەمەکانی[دەستکاری]