عەبدولڕەحمان کوڕی خالید

عەبدولرەحمان کوڕی خالید
ناوی خۆماڵی	عەبدولرەحمان کوڕی خالید کوڕی وەلید مەخزومی
لەدایکبوون	٦١٦ مەککە
مردن	ئابی ٦٦٦ (٥٠ ساڵی) حومس، سووریا
نێژرا لە	مزگەوتی خالید کوڕی وەلید لە حومس، سووریا
دڵسۆزی	خەلافەتی ڕاشدین دەوڵەتی ئەمەوی
ساڵانی خزمەت	٦٤٤–٦٦٦
فەرماندەیی	فەرماندەی سوپا لە شەڕی سەفین (٦٥٧) حاکم و فەرماندەی سوپا لە شاری حومس (٦٤٤)
پێکدادانەکان/جەنگەکان	شەڕی سەفین شەڕی نێوان عەرەبەکان و بیزەنتییەکان
پەیوەندییەکان	خالید کوڕی وەلید (باوک) ئەسما کچی ئەنەس کچی مودریک (دایک)

عەبدولڕەحمان کوڕی خالید کوڕی وەلید (بە عەرەبی: عبدالرحمن بن خالد؛ (٦١٨ ز-٦٦٦ ز)یەکێکە لە گەنجترین ھاوەڵەکان و یەکێکە لەکوڕەکانی ھاوەڵ و فەرماندەی سەربازی موسڵمان خالید کوڕی وەلید حاکمی حومس بوو لەژێر خەلیفەکانی عوسمان کوڕی عەفان (٦٤٤–٦٥٦).) و موعاوییەی کوڕی ئەبووسوفیان (٦٦١–٦٨٠). لە سەردەمی فەرمانڕەوایی موعاوییە لە سووریا (٦٣٩–٦٦١)، عەبدولڕەحمان فەرماندەیی ژمارەیەک ھەڵمەتی دژی ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی کرد وبەرگری لە سنووری سەرەوەی مێزۆپۆتامیا کرد لە ھێزەکانی خەلیفە عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب کە بنکەکەی لە عێراق بوو (ڕ. ٦٥٦–٦٦١). لە شەڕی سەفین لە ساڵی ٦٥٧دا بە ناوبانگەوە لە دژی ئەم دووەمیان شەڕی کرد و بەردەوام بوو لە حاکمییەتی حومس و ھەڵمەتەکانی دژی بیزەنتینەکان دوای ئەوەی موعاوییە لە ساڵی ٦٦١ بووە خەلیف، وای لێکرد بە تایبەتی لە نێو عەرەبەکانی سووریادا بەناوبانگ بێت. موعاوییە لە کۆتاییدا وەک ڕکابەرێکی یەزیدی کوڕەکەی خۆی ھەستی پێکرد، کە وەک جێنشینی خۆی دای نابوو، ئەمەش وای کرد خەلیفە گوایە فەرمانی ژەھراویکردنی عەبدولڕەحمان بدات لە ساڵی ٦٦٦دا.

ژیان

مزگەوتی خالید کوڕی وەلید لە حومس کە پێدەچێت عەبدولڕەحمان لەوێ نێژرابێت

عەبدولڕەحمان لەدایکبووی ٦١٦ز، کوڕی سەرکردەی بەناوبانگی موسڵمان و ئەندامی خێڵی قوڕەیشی بەنی مەخزوم خالید کوڕی وەلید. دایکی عەبدولڕەحمان عەسما ھاوسەری خالید بوو کچی ئەنەسی کوڕی مودریکە کە سەرۆک و شاعیری دیاری عەشیرەتی خاثام بوو کە لە سەردەمی پێش ئیسلام چالاک بووە و چەند ساڵێک دوای ھاتنی ئیسلام لە ساڵانی ٦٢٠ کۆچی دوایی کرد. پێدەچێت عەبدولڕەحمان لە سەردەمی خەلافەتی عوسماندا (٦٤٤–٦٥٦) چووە ناو خزمەتی سەربازییەوە. لە سەردەمی عوسماندا، لەلایەن موعاویە کوڕی ئەبووسوفیان، پارێزگاری گشتیی سووریا، وەک حاکمی جوند ھیمس (ناوچەی سەربازیی حومس) دەستنیشانکرا. عەبدولڕەحمان لەلایەن موعاویەوە نێردراوە بۆ فەرماندەیی ژمارەیەک ھەڵمەتی سەربازی دژی بیزەنتینییەکان لە ئەنادۆڵ و لە سەرچاوە یۆنانییەکانی «عەبدولڕەحمان» دا ئاماژەی پێکراوە. ئەو بەرپەرچی ھەڵکوتانە سەر خاکی موعاویە لە جزیرە (مێزۆپۆتامیای سەرەوە) لەلایەن ھێزە عێراقییەکانی خەلیفە عەلی لە ساڵی ٦٥٧ بەرپەرچی دایەوە. لە کۆتایی ئەو ساڵەدا عەبدولڕەحمان وەک فەرماندەیەک لە سوپای سووریای موعاویە لە شەڕی سەفین لە دژی عەلی شەڕی کردووە، لەوێ بە جیاوازی شەڕی کرد و ئاڵای سوورییەکانی بەدەستەوە بوو. موھاجیری برای لە ھەمان شەڕدا بۆ لایەنی عەلی شەڕی کرد و کوژرا. لە میانی گفتوگۆکانی ناوبژیوانی دواتر لە ئەدروح یان دومەتوجەندال لە ساڵی ٦٥٨ یان ٦٥٩ لە نێوان نوێنەرانی عەلی و موعاویە، عەبدولڕەحمان لەنێو ئەو کەسانەدا بوو کە لە فراکسیۆنی ئەم دووەمیاندا بوون بۆ شایەتحاڵی بەڵگەنامەی ناوبژیوانی.

عەبدولڕەحمان وەک حاکمی حومس لە سەردەمی خەلافەتی موعاویە بەردەوام بوو کە لە ساڵی ٦٦١ دەستی پێکرد. لە ساڵانی ٦٦٤/٦٦٥ و ٦٦٥/٦٦٦ سەرکردایەتی ھەڵمەتەکانی زستانی دژی بیزەنتینییەکان بە درێژایی بەرەی ئەنادۆڵ کرد. بەپێی سەرچاوە نەریتییە موسڵمانەکان، عەبدولڕەحمان مەترسی لەسەر تەماحەکانی موعاویە دروست کردووە بۆ دانانی یەزیدی کوڕی وەک جێنشینی خۆی و خەلیفە بڕیاری لەناوبردنی داوە. لەو کاتەدا، دوا کوڕی خالید کوڕی وەلید بوو کە لە ژیاندا مابوو و ڕەچەڵەکی لە سەرکردە بەناوبانگەکە، ھەروەھا ئازایەتی و کاریگەری خۆی لە شەڕی بیزەنتینییەکان، خۆشەویستی کردبوو بۆ عەرەبەکانی سووریا. بۆ ئەو مەبەستە، گوایە موعاویە پزیشکە مەسیحییەکەی، ئیبن عوثال ژەھراوی کردبوو لەگەڵ گەڕانەوەی عەبدولڕەحمان لە بەرەی بیزەنتین لە ساڵی ٦٦٦دا بۆ حومس. دواتر پزیشکەکە لەلایەن خزمێکی عەبدولڕەحمانەوە کوژرا بە ناوی خالید کە یان کوڕەکەی بوو یان کوڕی موھاجیری برای بوو. لە ئەنجامدا ئەم خالیدە زیندانی کرا و پارەی خوێنی ئیبن عوثال لەلایەن موعاویەوە غەرامە کرا بۆ ئەوەی بیپارێزێت لە تۆڵەسەندنەوەی ئەگەری. پەیوەندییەکانی نێوان بەنی مەخزومی کاریگەر کە زۆربەیان لە حیجاز (ڕۆژاوای عەرەبستان) چڕ بوونەتەوە و موعاویە لە ئەنجامی ژەھراویبوونی گوماناویی عەبدولڕەحمان تێکچوو. مێژوونووسی ڕۆژھەڵاتناس ھێنری لاممێنس گومانی لە متمانەپێکراوی گێڕانەوەکە ھەیە، کە ئەو پەیوەندی بە توندوتیژی دژە مەسیحی لە حومس لە دەوروبەری ئەو سەردەمەدا ھەیە. خالید کوڕی عەبدولڕەحمان فەرماندەی ھەڵمەتێکی دەریایی بووە لە دژی بیزەنتینەکان لە ساڵی ٦٦٨ یان ٦٦٩.

ھێڵی خالید کوڕی وەلید بە مردنی نزیکەی چل نەوەی نێری عەبدولڕەحمان لە ئەنجامی بەڵایەک لە سووریا لە کۆتایی سەردەمی ئەمەوییەکان مرد. عەبدولڕەحمان شانبەشانی باوکی و یەکێک لە ھاوسەرەکانی باوکی بە ناوی فەدا لە شاری حومس بە خاک سپێردراوە. لە ساڵی ١٩٠٨دا، فەرمانڕەوا عوسمانییەکانی سووریا مزگەوتی خالید کوڕی وەلیدیان لە دەوری ئەو شوێنە دروست کرد کە لانیکەم لە سەدەی ١٢ەوە بانگەشەی ئەوە دەکەن کە گۆڕەکانیان تێدایە.