عەبدولحەق ئیشبیلی
عەبدولحەق ئیشبیلی | |
|---|---|
عبد الحق بن عبد الرحمن الإشبیلی | |
| لەدایکبوون | ٥١٠ی کۆچی (١١١٦ی زایینی) |
| مەرگ | ٥٨١ی کۆچی (١١٨٥ی زایینی) بجایە (ئێستا لە جەزائیر) |
| نیشتەجێی | ئیشبیلییە، بجایە |
| نەتەوە | عەرەبی ئەزدی |
| ناوەکانی تر | ئیبن خەڕات (ابن الخرّاگ) |
| پیشە | ئیمام، حافز، فەرموودەناس، فەقیھ، مێژوونووس |
| ناسراوە بە | یەکێک لە گەورەترین حافزەکانی فەرموودە، خاوەنی کتێبەکانی "اڵاحکام" |
کارە ناودارەکان | اڵاحکام الکبری، اڵاحکام الوسگی، اڵاحکام الصغری، العاقبە فی ژکر الموت |
| ئایین | ئیسلام (ئەھلی سوننە، زاھیری) |
ئەبوو محەممەد عەبدولحەق کوڕی عەبدولڕەحمان کوڕی عەبدوڵڵا ئەزدی ئیشبیلی (بە عەرەبی: أبو محمد عبد الحق بن عبد الرحمن الأزدي الإشبيلي؛ ٥١٠کـ/١١١٦ز - ٥٨١کـ/١١٨٥ز)، ناسراو بە ئیبن خەڕات، یەکێکە لە گەورەترین ئیمام و حافزەکانی فەرموودە لە ئەندەلوس. ئەو فەقیھ، مێژوونووس و زانایەکی دیاری ڕێبازی زاھیری بوو کە بەھۆی کارە نایابەکانی لە بواری فەرموودەدا ناوبانگێکی گەورەی دەرکرد.
ژیان و پایەی زانستی
[دەستکاری]ئیبن خەڕات لە ساڵی ٥١٠ی کۆچی لە شاری ئیشبیلییە (سێڤیلیای ئێستا) لە ئەندەلوس لەدایک بووە. ھەر لەوێ زانستە سەرەتاییەکانی خوێندووە و لەسەر دەستی گەورەترین زانایانی سەردەمی خۆی، وەک باوکی و قازی ئەبووبەکر کوڕی عەرەبی، زانستی وەرگرتووە. دواتر بۆ ماوەیەک ڕووی لە شاری بجایە (لە جەزائیری ئێستا) کرد و تا کۆچی دوایی لەوێ مایەوە.
ئەو بە یەکێک لە ستوونەکانی زانستی فەرموودە لە سەردەمی خۆیدا دادەنرێت. زانایان بە شێوەیەکی فراوان ستایشیان کردووە:
ئیمامی زەھەبی دەربارەی دەڵێت: «ئەو ئیمام، زانای گەورە، حافزی ڕەخنەگر، و شێخی ئیسلام بوو... یەکەم کەس بوو لە ئەندەلوس کە گرنگییەکی وای بە زانستی فەرموودە دا».[١]
ئیبن دیحیە کەلبی دەڵێت: «حافزێکی زانا بوو، شارەزای ڕیجال (ژیاننامەی گێڕەوەکان) و ڕەخنەی فەرموودە بوو».[٢]
ئەو یەکێک بوو لە دیارترین زانایانی ڕێبازی زاھیری لە دوای ئیبن حەزم.
بەرھەمەکان
[دەستکاری]ئیبن خەڕات خاوەنی چەندین بەرھەمی یەکجار گرنگە کە بوونەتە سەرچاوەی سەرەکی بۆ زانایانی دوای خۆی، بەتایبەتی لە بواری فەرموودەدا:
- الأحكام الكبرى، الوسطى، و الصغرى: زنجیرەیەک کتێبە کە تێیدا فەرموودەکانی تایبەت بە حوکمە شەرعییەکانی کۆکردووەتەوە. پەرتووکی "الأحكام الصغری" بە یەکێک لە باشترین و پوختترین کتێبەکانی ئەم بوارە دادەنرێت.
- العاقبة في ذكر الموت: پەرتووکێکە لەربارەی ئامۆژگاری و باسی مردن و ڕۆژی دوایی.
- الجمع بين الصحيحين: پەرتووکێکە کە فەرموودەکانی سەحیحی بوخاری و موسلیمی تێدا کۆکردووەتەوە.
- كتاب التهجد
کۆچی دوایی
[دەستکاری]ئیبن خەڕات لە ساڵی ٥٨١ی کۆچی، لە تەمەنی ٧١ ساڵیدا، لە شاری بجایە کۆچی دوایی کرد و ھەر لەوێش بە خاک سپێردرا.
سەرچاوەکان
[دەستکاری]لەسەر بنەمای وتاری ویکیپیدیای عەرەبی و سەرچاوە ئاماژەپێکراوەکانییەوە وەرگیراوە، بە داڕشتنێکی جیاواز نەک وەرگێڕانی وشەبەوشە.
