شەڕی چیای ئاکرێ
| شەڕی چیای ئاکرێ | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| بەشێک لە ڕاپەڕینی سوورچی | |||||
 چیای ئاکرێ لە ساڵانی ١٩٢٠ | |||||
| |||||
| شەڕکەرەکان | |||||
یارمەتیکەران: بەڕیتانیا | |||||
| فەرماندە و سەرکردەکان | |||||
 فارس ئاغا ئەحمەد بارزانی |
 ئاغا پەتڕۆس مەلیک خوشابا کۆلۆنێل کۆڵن | ||||
| ھێز | |||||
| ٣ عەشیرەت (ھۆز) | ٤٠٠٠-٦٠٠٠ | ||||
شەڕی چیای ئاکرێ یان شەڕی عەقڕە داغ کە لە ٢٧ی تشرینی یەکەمی ساڵی ١٩٢٠ ڕوویدا، ئاماژەیە بۆ پێشڕەویی ئاشوورییەکان بۆ ناو چیای ئاکرێ بەرەو زێی گەورە، کە لەو ماوەیەدا ھەوڵێکی بەرخۆدانی کورد شکستی ھێنا.[١][٢][٣][٤][٥][٦] ھێزەکانی ئاشووری کە ژمارەیان لە نێوان ٤٠٠٠ [٧] بۆ ٦٠٠٠ پیاو بوو،[٨] و بە سەرۆکایەتیی ئاغا پەتڕۆس و مەلیک خوشابا لەو کاتەدا بە باشووری کوردستاندا ڕێپێوانیان دەکرد.[٩]
پێشینە
[دەستکاری]یاخیبوونەکانی کورد ھەموو پێشتر له باشووری کوردستان شکستیان ھێنابوو، بەڵام کوردە سوورچییەکانی ئاکرێ لە ساڵی ١٩١٩ دەستیان بە ڕاپەڕین کرد.[١٠]
لە ٢٧ی تشرینی یەکەمی ساڵی ١٩٢٠ ھێزەکانی ئاشووری بە سەرکردایەتیی ئاغا پەتڕۆس و مەلیک خوشابا بە مەبەستی داگیرکردنی زەوی و زارەکان بۆ سەر کوردانی ئاکرێ ڕێپێوانیان کرد، بەڵام لە کاتی بەزاندنی چیای ئاکرێ و زێی گەورە ڕووبەڕووی بەرخۆدان بوونەوە.
ئاشوورییەکان پێشڕەوییان کردبوو بۆ باشووری کوردستان بە ئامانجی داگیرکردنی ناوچەکە و سەرکوتکردنی یاخیبوونەکان،[٩] بە ئامانجی دامەزراندنی دەوڵەتێکی سەربەخۆی ئەگەری. ئەم ھەوڵە لەلایەن ئاغا پەتڕۆس و ئەفسەری بەڕیتانی کۆلۆنێل کۆڵن ئۆون و لەنێو ئەوانی تردا ڕێکخرابوو.[١١]
شەڕەکە
[دەستکاری]لەگەڵ گەیشتنیان بە شاخەکانی پشت ئاکرێ، ئاشوورییەکان ڕووبەڕووی بەرامبەریان بوونەتەوە و شەڕێکی تووندیان کردووە. پێشڕەویی ئاشوورییەکان پتەو بوو بەڵام بەرخۆدانی بەرەوڕوو بووەوە، بە تایبەت لەگەڵ گەیشتنیان بە زێی گەورە. کوردەکانی زێباری بە تەواوی ھێزەوە کۆبوونەوە، توانیان بۆ چەند ڕۆژێک ئاشوورییەکان ڕابگرن، ئەمەش بەھۆی بەربەستی ڕووبارەکەوە.
بۆ زاڵبوون بەسەر ئەم تەحەددایەدا، ئاشوورییەکان بەلەمی بچووکیان (کاڵاکی پێ دەگوترێ) دروستکرد بە بەکارھێنانی پێستی بزن. شەوانە بەشێک لە سوپای ئاشوورییەکان بەبێ ئەوەی دەستنیشانیان بکەن، لە ڕووبارەکە دەپەڕنەوە. لە بەیانیدا ھێرشێکی لەناکاویان دەستپێکرد و بەرەو سەنگەرەکانی بەرامبەریان لە ژێر تەقەی تووندی چەکداراندا.
لەم ھێرشەدا سێ چەکداری ئاشووریی دیار کوژران؛ جێجی یاشۆی بەیلاتا، ئیسرائیل بنیامینی تیاریی سەروو و خیوی لاگیپا کوژران. ئەم جەنگاوەرانە کە بە زەبەلاح و شەڕکەری ئازا وەسف دەکرێن، ڕۆڵێکی چارەنووسسازیان ھەبوو لە کردنەوەی ڕێگا بۆ پێشڕەویی ئاشوورییەکان لە نزیک گوندی بێلە. ھەوڵەکانیان چەکدارانی بەرامبەریانی ناچار کرد پاشەکشە بکات.
شەڕێکی گەرم ڕوویدا، لە کاتێکدا ئاشوورییەکان سەنگەرەکانی دووژمنیان کۆنتڕۆڵکرد، زیانی گیانیی زۆر بوو لە ھەردوولا. لە کۆتاییدا ھێزە کوردییەکان بەرەو شەروانەی مەزن ڕۆیشتن و بووە ھۆی سەرکەوتنی ئاشوورییەکان لەم شەڕەدا.[١٢]
دەرئەنجامەکان
[دەستکاری]کورد پاشەکشەی کرد بۆ شەڕوانەی مەزن، ڕێگای بۆ ئاشوورییەکان خۆش کرد تا بگەنە زێی گەورە و پەڕینەوە و بەردەوام بوون لە پێشڕەویی خۆیان بۆ داگیرکردنی خاکی زیادتر.[١٣] ئاشوورییەکان ئەو گوندە کوردنشینانەیان تاڵان دەکرد کە ھیچ تێوەگلانێکیان لەو ململانێیە نەبوو، و کاڵاکانیان دەدزی و گوندەکانیان بە تاڵان دەبرد.[١٤]
ئەمانەش ببینە
[دەستکاری]سەرچاوەکان
[دەستکاری]- ↑ Ismail، Yaqou D'Malik (١ی کانوونی دووەمی ١٩٦٤). Assyrians and Two World Wars: Assyrians from 1914 to 1945 (بە ئینگلیزی). Ramon Michael.
- ↑ Lukitz، Liora (١٩٩٥). Iraq : the search for national identity (بە ئینگلیزی). لاپەڕە ٢٥.
- ↑ Ayabakan، Levent (٢٠١٥). Kurdish-Nestorian Relations and Agha Petros's "Autonomous Assyrian State Project" (بە turkish). Sosyal ve Kültürel Araştırmalar Dergisi.
{{cite book}}: ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: زمانی نەناسراو (بەستەر) - ↑ Yonan، Gabriele (١٩٧٨). Assyrer heute: Kultur, Sprache, Nationalbewegung der aramäisch sprechenden Christen im Nahen Osten. Verfolgung und Exil (بە ئینگلیزی). لاپەڕە ٥٤–٥٥.
- ↑ Ismail، Yaqou D'Malik (١ی کانوونی دووەمی ١٩٦٤). Assyrians and Two World Wars: Assyrians from 1914 to 1945 (بە ئینگلیزی). Ramon Michael.
- ↑ Yonan، Gabriele (١٩٧٨). Assyrer heute: Kultur, Sprache, Nationalbewegung der aramäisch sprechenden Christen im Nahen Osten. Verfolgung und Exil (بە ئینگلیزی). لاپەڕە ٥٤–٥٥.
- ↑ Office، Great Britain Colonial. Report to the Council of the League of Nations on the Administration of 'Iraq (بە ئینگلیزی). لاپەڕە ١٠٤–١٠٥.
- ↑ R S Stafford. The Tragedy Of The Assyrians. لاپەڕە ٣٢.
- 1 2 Brigadier J Gilbert Browne (١٩٣٢). Iraq Levies 1915-1932 [1932].
- ↑ Wilson، Sir Arnold Talbot (١٩٣١). Mesopotamia, 1917-1920: A Clash of Loyalties; a Personal and Historical Record (بە ئینگلیزی). H. Milford. لاپەڕە ٢٩١.
- ↑ Ismail، Yaqou D'Malik (١ی کانوونی دووەمی ١٩٦٤). Assyrians and Two World Wars: Assyrians from 1914 to 1945 (بە ئینگلیزی). Ramon Michael.
- ↑ Ismail، Yaqou D'Malik (١ی کانوونی دووەمی ١٩٦٤). Assyrians and Two World Wars: Assyrians from 1914 to 1945 (بە ئینگلیزی). Ramon Michael.
- ↑ Ismail، Yaqou D'Malik (١ی کانوونی دووەمی ١٩٦٤). Assyrians and Two World Wars: Assyrians from 1914 to 1945 (بە ئینگلیزی). Ramon Michael.
- ↑ Emhardt، William Chauncey (٢٠١٣). The Oldest Christian People A Brief Account of the History and Traditions of the Assyrian People and the Fateful History of the Nestorian Church (بە ئینگلیزی). Wipf & Stock Publishers. لاپەڕە ١١٦. ژپنک ٩٧٨-١-٦٢٠٣٢-٦٧٥-٦.
