شەڕی مەرج دابیق
| شەڕی مەرج دابق | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| بەشێک لە شەڕی عوسمانی و مەمالیک (١٥١٦–١٥١٧) | |||||||||
 تابلۆیەکی بچووککراوەی عوسمانی کە وێنای شەڕەکە دەکات | |||||||||
| |||||||||
| شەڕکەرەکان | |||||||||
|
ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی یاخیبووانی مەملووک | مەمالیکەکان | ||||||||
| فەرماندە و سەرکردەکان | |||||||||
|
سەلیمی یەکەم خادم سینان پاشا باییکڵ مەحمەد پاشا خایر بەگ |
قەنسووھ غووری † جانبەردی غەزالی عەلائەددین بنو ئیمام | ||||||||
| ھێز | |||||||||
| ٦٠،٠٠٠[٢] |
٦٠،٠٠٠–٨٠،٠٠٠[٢][٣][٤][٥]
| ||||||||
| زەرەر و زیانە گیانییەکان | |||||||||
| ١٠،٠٠٠[٦]–٢٥،٠٠٠ کوژراو[٧] |
٧،٠٠٠[٨]–٦٥،٠٠٠ کوژراو[٧] ٢،٠٠٠ لەسێدارەدراو[٩] | ||||||||
شەڕی مەرج دابیق (بە عەرەبی: مرج دابق، بە واتای «مێرگی دابیق»؛ بە تورکی: Mercidabık Muharebesi)، ڕووبەڕووبوونەوەیەکی سەربازیی یەکلاکەرەوە بوو لە مێژووی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستدا، لە ٢٤ی ئابی ١٥١٦دا لە نزیک شارۆچکەی دابیق، ٤٤ کیلۆمەتر لە باکووری حەلەب (سووریای ئێستا) ڕووی دا.[١] شەڕەکە بەشێک بوو لە جەنگی ١٥١٦–١٥١٧ لەنێوان ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی و سوڵتاننشینی مەملووک، کە بە سەرکەوتنی عوسمانییەکان و داگیرکردنی زۆربەی ناوچەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست کۆتایی ھات و بووە ھۆی لەناوچوونی سوڵتاننشینی مەملووک. سەرکەوتنی عوسمانییەکان لە شەڕەکەدا کۆنترۆڵی تەواوی ناوچەی سووریای دایە دەست سوپاکانی سەلیم و دەرگای بۆ داگیرکردنی میسر واڵا کرد.
ئامادەکارییەکانی جەنگ
[دەستکاری]سوڵتان ئەشرەف قانسووە غەوری زستانی ١٥١٥ و بەھاری ١٥١٦ی بە ئامادەکردنی سوپایەک بەسەر برد، کە پێشنیازی کردبوو بەرەو سنوورە شێواوەکانی ئاسیای بچووک ڕێبەری بکات.[١٠] پێش دەستپێکردنی مارشەکە، سەلیمی یەکەم نێردراوێکی نارد کە بە زاراوەی دۆستانە بەڵێنی دا ڕازی بێت بە داواکارییەکانی مەملوکەکان بۆ دەستنیشانکردنی ژێردەستەیەکی میسری بۆ بەیلیکی زولقادر، کە دەوڵەتێکی نێوانگیر بوو لە مێژەوە لە نێوان مەملوکەکان و عوسمانییەکاندا، و کردنەوەی سنوورەکان بۆ ھاتوچۆی کاڵا و کۆیلەکان. لە ١٨ی ئایاردا ئەشرەف قانسووە غەوری بە ھێزێکی گەورەوە لە قاھیرەوە بەڕێکەوت، کە لە ھەموو ڕوویەکەوە جگە لە تۆپخانە باش ئامادەکرابوو.[١١]
بە جێھێشتنی ئەشرەف تومان بایی دووەم لە کۆنترۆڵی قاھیرەدا،[١٢] سوڵتان و سوپاکەی بە شکۆیەکی گەورەوە بەرەو باکوور مارشیان کرد و مۆسیقا و گۆرانی و ئاھەنگگێڕانیان لەگەڵ بوو. سوپاکە پانزە ئەمیری پلەبەرزی ھەزار، ٥٠٠٠ مەملوکی شاھانەی خۆی، و سەربازی میلیشیای لەخۆگرتبوو و لە کاتی مارشەکەدا لەلایەن گرووپە زیادەکانی سووری و بەدەوییەکانەوە پاڵپشتی کران.[١٢] ئەفسەرە باڵاکانی دەوڵەت، خەلیفەی عەباسی موتەوەکیلی سێیەم، شێخەکان، و پیاوانی دەربار، لەگەڵ بانگدەرەکان، پزیشکەکان و مۆسیقاژەنەکان، لە دوای ئەو دەڕۆیشتن.[١٢]
لە ڕێگادا، غەوری ھەروەھا ئەحمەد، کوڕی داواکاری کۆچکردووی تەختی عوسمانی (برازای سەلیمی یەکەم) پێشوازی لێکرد، و بە ڕێزی دەربارییەوە لەگەڵ خۆی ھێنای بە ھیوای ڕاکێشانی لایەنگرانی لە ھێزە عوسمانییەکان.[١٢] بە پێشڕەوییەکی خاو ئەشرەف قانسووە غەوری لە ٩ی حوزەیراندا چووە ناو دیمەشق،[١٢] لە کاتێکدا فەرش لە ڕێگەکەیدا ڕاخرابوو، و بازرگانە ئەورووپییەکان زێڕیان بەسەر جەماوەرەکەدا دەپڕژاند. دوای چەند ڕۆژێک مانەوە، بە پێشڕەوییەکی ئارام، لە حومس و حەما بە ئاھەنگگێڕان پێشوازی لێکرا و بەرەو حەلەب جووڵا.[١٢]
.jpg)
لەو نێوەندەدا، نێردراوێکی تر لە کەمپی عوسمانییەکانەوە گەیشت، کە بە بیانووی ئاشتی دیارییەکی زۆری بۆ سوڵتان، خەلیفە موتەوەکیلی سێیەم، و وەزیرەکەی ھێنابوو. دیارییەکان لەگەڵ داواکارییەک بوون لەلایەن سەلیمی یەکەم بۆ دابینکردنی شەکر و شیرینی میسری.[١٣] نێردراوەکە ئاماژەی بەوە کرد کە کێشەکانی لەگەڵ شای فارس ئیسماعیلی یەکەم ناچاری کردووەتەوە جارێکی تر بۆ شەڕ ئامادە بێت و بچێتە مەیدانەکەوە. دیوانسەلار موغلا بەی بە دیاریی پێچەوانەوە نێردرایەوە، بەڵام تا ئەو کاتەی گەیشتە کەمپی عوسمانییەکان، سەلیمی یەکەم فێڵە ئاشتییەکەی وەلا نابوو. عوسمانییەکان سووکایەتییان بە نێردراوەکە کرد و دیوانسەلارەکەیان بە سەر و ڕیشی تاشراوەوە و بە سواربوونی وڵاخێکی شەلەوە ناردەوە.
سەرچاوەکان
[دەستکاری]- 1 2 3 Muir 1896، لاپەڕە 199
- 1 2 Petry, p. 498
- ↑ Ирмияева 2000.
- ↑ Петросян 2013.
- ↑ Emecen، Feridun. «Mercidâbik Muharebesi» (PDF). لە ٣٠ی نیسانی ٢٠١٩ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە (PDF). لە ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ ھێنراوە. (in Turkish)
- ↑ Turan، Ayat. «İbn-i İyâs'ın Bedâ'iʿu'z-zuhûr fî vekâʾiʿi'd-duhûr Adlı Eserinin Beشinci Cüz 3–102 Sayfalar Arası Tercümesi» (PDF). Mersin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. لاپەڕە ٤٩. لە ٢٤ی ئایاری ٢٠٢٥ ھێنراوە.[بەستەری مردوو]
- 1 2 Gillespie، Alexander (٢٠١٧). The Causes of War: Volume III: 1400 CE to 1650 CE. Bloomsbury Publishing. لاپەڕە ٢٣٠. ژپنک ٩٧٨-١-٥٠٩٩-١٧٦٦-٢.
- ↑ Evans، Ryan (٧ی تەممووزی ٢٠١٩). «500 Years Ago, a Battle Changed the Middle East Forever». The National Interest. لە ٥ی ئازاری ٢٠٢٥ ھێنراوە.
- ↑ «Mercidâbık Muharebesi». TDV İslâm Ansiklopedisi. لە ٢٤ی ئایاری ٢٠٢٥ ھێنراوە.
- ↑ Muir 1896، لاپەڕە 196
- ↑ Muir 1896، لاپەڕەکانی 196–197
- 1 2 3 4 5 6 Muir 1896، لاپەڕە 197
- ↑ Muir 1896، لاپەڕە 198
