شەڕی شاری سەددام
| شەڕی شاری سەددام | |
|---|---|
| بەشێکە لە | ڕاپەڕینی ١٩٩١ |
| جێ | شاری سەدر |
| پۆتانی شوێن | ٣٣°٢٠′٠″N ٤٤°٢٦′٠″E |
| کاتی ڕوودان | ٢٨ی شوباتی ١٩٩١ |
 | |
شەڕی شاری سەددام لە مانگی ئازاری ساڵی ١٩٩١ وەک بەشێک لە ڕاپەڕینە بەرفراوانەکانی دژە سەددام لە سەرانسەری عێراق ڕوویدا، ھەرچەندە ڕاپەڕینەکانی ناوچەی شاری سەددامی بەغدا لە ڕووی پانتاییەوە زۆر سنووردارتر بوو لەوەی لە باشووری عێراقدا بینرا. لە وەڵامی نائارامییەکانی شاری سەددام، قوسەی کوڕی سەددام حوسێن سەرکردایەتی گەمارۆدانی ناوچەکەی کرد و ئۆپۆزسیۆنی سەرکوت کرد. بەغدا بە گشتی ئارامی مایەوە، نەک وەک ناوەندێکی ڕاپەڕینەکان، بەڵکو وەک ناوەندێکی دژە ھێرشی حکوومەت خزمەتی دەکرد.[١]
نائارامییەکانی شاری سەددام
[دەستکاری]لەکاتێکدا بەھۆی ڕاپەڕینەکان حکوومەتی عێراق تا مانگی ئازاری ساڵی ١٩٩١ کۆنترۆڵی ١٤ پارێزگای عێراقی لە کۆی ١٨ پارێزگای عێراق لەدەستدا، بەڵام بەغدا تاڕادەیەکی زۆر ئارامی مایەوە. ئەمەش بەشێکی لەبەر ئەوە بوو کە حیزبی دەعوە و شیووعیی و بەعسی لایەنگری سووریا ھەموویان نەیانتوانی پێکھاتەی نھێنی لە پایتەختدا دابمەزرێنن.[٢] لەبری ئەوە، نائارامییەکانی ناو بەغدا تەنھا لە ناوچە گەورە ھەژارەکاندا قەتیس بوو کە زۆرینەیان شیعە بوون لە پەراوێزی شاری سەددام، کە تا ساڵی ١٩٩١ ژمارەی دانیشتووانیان یەک ملیۆن بوو،[٣] و قەڵایەکی بەھێزی پیاوی ئایینی شیعە محەممەد سادق سەدر بوو.[٤]
ھەروەھا بەغدا نائارامی سنوورداری زیاتری بەخۆیەوە بینی، بەو پێیەی کۆنتڕۆڵی توندی حکوومەت بەسەر ڕاگەیاندن و پەیوەندییەکان نەیھێشت تەواوی ڕادەی شکستی عێراق لە شەڕی کەنداودا بگاتە دانیشتووانی بەغدا، کە بە پێچەوانەی ئەوانەی لە باشووری عێراق بوون، شایەتحاڵی ئاشکرابوونی شکستی عێراق نەبوون لەسەر دەرگاکانیان. لەکاتێکدا زۆرێک لە ناوچەکانی وڵات تا ڕادەیەک بۆشایی دەسەڵاتیشیان بەخۆوە بینی، حکوومەتی عێراق ئامادەیییەکی بەرچاوی ئەمنی لەناو بەغدای پاراست.[٥]
لە بەرامبەر ڕاپەڕینەکەدا قوسەی سەددام حوسێن سەرکردایەتی گەمارۆدانی حکوومیی ناوچەکەی کرد.[٦] نزیکەی ٧٠٠٠ سەرباز لە ٤ی ئازاردا گواسترانەوە بۆ بەغدا بۆ بەھێزکردنی بەرگرییەکانی شارەکە، حکوومەتی عێراقیش لە ٢١ی ئازاردا باری نائاسایی لە بەغدا ڕاگەیاند.[٧]
پاشان
[دەستکاری]دوابەدوای ڕاپەڕینەکە، سەددام کەتیبەیەکی تایبەتی نوخبەی پاسەوانی کۆماری (فەوجی ١٠)ی لە سەربازگەی ڕەشید لە نزیک شاری سەددام دانا. کەتیبەکە ئەرکی گۆشەگیرکردنی ناوچەکە و تۆپبارانکردنی بێ جیاوازی لە ئەگەری ڕاپەڕینەکانی داھاتوودا پێسپێردرابوو، بە شێوەیەک ھاوشێوەی کردەوەکانی پاسەوانی کۆماری لە نەجەف و کەربەلا.[٣]
سەرچاوەکان
[دەستکاری]- ↑ «FRONTLINE/WORLD . Iraq - Saddam's Road to Hell - A journey into the killing fields . PBS». pbs.org. لە ڕەسەنەکە لە ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٨ی شوباتی ٢٠١٦ ھێنراوە.
- ↑ «Why the Uprisings Failed - MERIP». لە ڕەسەنەکە لە ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٤ی ئابی ٢٠١٣ ھێنراوە.
- 1 2 Thabit Abdullah (٢٠٠٦). Dictatorship, Imperialism and Chaos: Iraq Since 1989. Zed Books. لاپەڕە ٨٢. ژپنک ٩٧٨-١-٨٤٢٧٧-٧٨٧-٩. لە ڕەسەنەکە لە ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ ئەرشیڤ کراوە. ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی
<ref>ی ھەڵە؛ ناوی «Dictatorship, Imperialism and Chaos: Iraq Since 1989» زیاتر لە یەک جار پێناسە کراوە لەگەڵ ناوەڕۆکی جیاوازدا - ↑ Nimrod Raphaeli. «Understanding Muqtada al-Sadr». Middle East Forum. لە ڕەسەنەکە لە ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٨ی شوباتی ٢٠١٦ ھێنراوە.
- ↑ Fanar Haddad (٢٠١٤). Sectarianism in Iraq: Antagonistic Visions of Unity. Oxford University Press. لاپەڕە ٢٩٥. ژپنک ٩٧٨-٠-١٩-٠٢٣٧٩٧-٤. لە ڕەسەنەکە لە ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ ئەرشیڤ کراوە.
- ↑ David E. Johnson؛ M. Wade Markel؛ Brian Shannon (٢٠١٣). The 2008 Battle of Sadr City: Reimagining Urban Combat. Rand Corporation. لاپەڕە ١١٦. ژپنک ٩٧٨-٠-٨٣٣٠-٨٠٢٨-٨. لە ڕەسەنەکە لە ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ ئەرشیڤ کراوە.
- ↑ «MAR | Data | Chronology for Shi'is in Iraq». لە ڕەسەنەکە لە ٣ی ئازاری ٢٠١٦ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٨ی شوباتی ٢٠١٦ ھێنراوە.
