شەڕی ساری قامیش
 |
شەڕی ساری قامیش (بە ڕووسی: Сражение при Сарыкамыше؛ بە تورکی: صاری قامش محاربەسی یان Sarıkamış Savaşı) پێکدادانێکی کارەساتباری نێوان ئیمپراتۆریەتی ڕووسیا و ئیمپراتۆریەتی عوسمانی بوو لە سەرەتاى جەنگی جیهانی یەکەم کە لە ٢٢ی تشرینی دووەمی ١٩١٤ تا ١٧ی کانوونی دووەمی ١٩١٥ بەردەوام بوو وەک بەشێک لە بەرەی شەڕى قەوقاز، و لە کۆتاییدا بە سەرکەوتنی ڕووسیا کۆتایی هات.
ستراتیژی عوسمانی لەم شەڕەدا بریتی بوو لە کۆکردنەوەی هێزەکانی بە شێوەیەکی چڕ و ئامادەکاری بۆ هێرشکردنە سەر ئامانجە دیاریکراوەکان لە کاتی دیاریکراودا. ئەم ڕێبازە بنەمای هەردوو تاکتیکی ئەڵمانی و ناپلیۆن بوو. سەربازە عوسمانییەکان کە بە خراپی ئامادەکارییان بۆ بارودۆخی زستان کردبوو، لە چیای کۆپیل کە دوای ئەم شەڕ ناونرا چیای اللە ئەکبەر (شاخێکی بەرزە لە سنوورى پارێزگاى قەرس لە باکوورى کوردستان) تووشی زیانێکی زۆر بوون. زیاتر لە ٢٥ هەزار سەربازی عوسمانی بەهۆى کڕێوە و سەرماوە گیانیان لەدەستدا.
| شەڕی ساری قامیش
بەشێک لە جەنگى جیهانیی یەکەم بەرەى قەفقاز | ||
|---|---|---|
شوێن
ساری قامیش | ||
| شەڕکەرەکان | ||
| سوپای قەفقاس
ئیمپراتۆریەتى رووسیای قەیسەری |
لەشکری سێیەم
ئیمپراتۆریەتى عوسمانى | |
| فەرماندە و سەرکردەکان | ||
|
| |
| ھێز | ||
| ١٠٠ هەزار سەرباز | ١١٨هەزار سەرباز | |
| زەرەر و زیانە گیانییەکان | ||
| ١٦٠٠٠ تا ٢٠٠٠٠ هەزار کوژراو | ٦٠٠٠٠ تا ٩٠٠٠٠ هەزار
کوژراو و دیل زۆربەیان لە سەرما | |
هۆکار بۆ کوشتارى ئەرمەن
[دەستکاری]دوای شەڕەکە، وەزیری جەنگی عوسمانی، ئەنوەر پاشا ، کە پلاندارێژەرى شەڕەکەو هێرشە شکستخواردووەکەی عوسمانی بوو لە ساری قامیش، ئەو دۆڕانە پڕکارەساتبارەکەى خۆی خستە ئەستۆی ئەو چەکدارو فیدائیە ئەرمەن و ئاسووریانەى هاوشانی لەشکرى رووسەکان دژ بە عوسمانیەکان وەستانەوە لە تۆڵەدا ئەنوەر پاشا بڕیاری قەتلوعامى ئەرمەن و ئاسووریى دەرکرد. ئاکامەکانى ساری قامیش وەک پێشەکییەک بوو بۆ جینۆسایدی ئەرمەنەکان لە ساڵی ١٩١٥.
ساری قامیش لە هزری خەڵکدا
[دەستکاری]یەشار کەمال رۆماننووسی ناوداری تورکیا ساڵى ١٩٤٣ کتێبێکی بە ناوى Ağıtlarئاغیتلەر بڵاوکردەوە کە چەندین لاوک و شیوەن و لاواندنەوەى دایکانی ئەو سەربازە کورد و تورکانەى تێدایە کە بە جاهێڵی بردرانە شەڕى ساری قامیش و زۆربەیان لە برسان و لە سەرمان گیانیان سپارد
گەلەری
[دەستکاری]
ئەنوەر پاشا
سەرچاوەکان
[دەستکاری]Maslovsky، Evgeniy (١٩٣٣). ГПИБ | Масловский Е. В. Мировая война на Кавказском фронте, 1914-1917 г. : стратегический очерк : с приложением 13 схем, двух таблиц и одной диаграммы на отдельных листах и 22 приложений в тексте книги. - [Париж, 1933] Мировая война на Кавказском фронте, 1914-1917 [The World War on the Caucasian Front, 1914-1917] (بە ڕووسی). Paris.{{cite book}}: ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: location missing publisher (بەستەر)
- Tucker، Spencer (١٩٩٨). The Great War, 1914–18. Indiana University Press. لاپەڕە ٢٧٢. ژپنک ٩٧٨-٠-٢٥٣-٢١١٧١-٢.
- Erickson، Edward J. (٢٠٠١). Ordered to Die: A History of the Ottoman Army in the First World War. Greenwood Publishing Group. لاپەڕە ٢٥٦. ژپنک ٩٧٨-٠-٣١٣-٣١٥١٦-٩.
- Muratoff، Paul؛ Allen، W. E. D. (١٩٥٣). Caucasian Battlefields: A History of the Wars on the Turco-Caucasian Border 1828–1921. Cambridge University. لاپەڕە ٦٣٦. ژپنک ٠-٨٩٨٣٩-٢٩٦-٩.
- Hinterhoff، Eugene (١٩٨٤). The Campaign in Armenia. Marshall Cavendish Illustrated Encyclopedia of World War I, vol ii. New York: Marshall Cavendish Corporation. لاپەڕە ٤٩٩–٥٠٣. ژپنک ٠-٨٦٣٠٧-١٨١-٣.
- Pasdermadjian، Garegin (١٩١٨). Why Armenia Should be Free: Armenia's Rôle in the Present War. Hairenik Publishing Company. لاپەڕە ٤٥.
- Pollard، A. F. (١٩٢٠). A Short History of the Great War. London. لاپەڕە ٤٥. ژپنک ١-٤٢٦٤-٢٢٤٨-٢.
- Hacobian، Avetoon Pesak (١٩١٧). Armenia and the War: An Armenian's Point of View with an Appeal to Britain and the Coming Peace Conference. Hodder and Stoughton. لاپەڕە ٢٠٠.
- Özdemir، Yavuz (تشرینی دووەمی ٢٠١٨) [2003]. Sarıkamış Harekâtı [Sarikamish Operation] (بە Turkish) (چاپی 2nd). İstanbul: Historia Publications. ژپنک ٩٧٨٦٠٥٨١٤٢١١٤.
{{cite book}}: ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: زمانی نەناسراو (بەستەر) - Aydın، Nurhan (شوباتی ٢٠١٥). Sarıkamış Harekatı [Sarikamish Operation] (بە Turkish). İstanbul: Sonçağ Publishing. ژپنک ٩٧٨٦٠٥٥٢٣٠٨٦٩.
{{cite book}}: ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: زمانی نەناسراو (بەستەر) - İlden، Şerif (کانوونی دووەمی ٢٠١٨) [1922]. Sarıkamış [Sarikamish] (بە Turkish) (چاپی 10th). İstanbul: Türkiye İş Bankası Cultural Publications. ژپنک ٩٧٨٩٧٥٤٥٨١٤٨٥.
{{cite book}}: ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: زمانی نەناسراو (بەستەر) - Guse، Felix؛ Akoğuz، Hakkı (٢٠٠٧) [1 January 1931]. Birinci Dünya Savaşı'nda Kafkas Cephesi'ndeki Muharebeler [Battles on the Caucasian Front in the First World War] (بە Turkish). لەلایەن Lieutenant Colonel Hakkı (Akoğuz) وەرگێڕدراوە (چاپی 2nd). Ankara: Turkish General Staff ATASE Publications.
{{cite book}}: ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: زمانی نەناسراو (بەستەر) - Çakmak، Fevzi (٢٠٠٥) [1935]. Birinci Dünya Savaşı'nda Doğu Cephesi Harekâtı [Operations on the Eastern Front in the First World War] (بە Turkish). Ankara: Turkish General Staff ATASE Publications. ژپنک ٩٧٥-٤٠٩-٣٢٣-٧.
{{cite book}}: ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: زمانی نەناسراو (بەستەر) - Yergök، Ziya (کانوونی دووەمی ٢٠٢٠) [Starting 15 July 1935]. Sarıkamış'tan Esarete [From Sarikamish to Captivity] (بە Turkish) (چاپی 10th). İstanbul: Tarihçi Kitabevi Publications. ژپنک ٩٧٨٩٧٥٢٤٦٦٣٣٣.
{{cite book}}: ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: زمانی نەناسراو (بەستەر)
کتێبنامە
[دەستکاری]- Tucker، Spencer (١٩٩٨). The Great War, 1914-18. Indiana University Press. لاپەڕە ٢٧٢. ژپنک ٩٧٨-٠-٢٥٣-٢١١٧١-٢.
- Erickson، Edward J. (٢٠٠١). Ordered to Die: A History of the Ottoman Army in the First World War. Greenwood Publishing Group. لاپەڕە ٢٥٦. ژپنک ٩٧٨-٠-٣١٣-٣١٥١٦-٩.
- Muratoff، Paul (١٩٥٣). Caucasian Battlefields: A History of the Wars on the Turco-Caucasian Border 1828-1921. Cambridge University. لاپەڕە ٦٣٦. ژپنک ٠-٨٩٨٣٩-٢٩٦-٩.
- Hinterhoff، Eugene (١٩٨٤). The Campaign in Armenia. Marshall Cavendish Illustrated Encyclopedia of World War I, vol ii. New York: Marshall Cavendish Corporation. لاپەڕە ٤٩٩–٥٠٣. ژپنک ٠-٨٦٣٠٧-١٨١-٣.
- Pasdermadjian، Garegin (١٩١٨). Why Armenia Should be Free: Armenia's Rôle in the Present War. Hairenik Publishing Company. لاپەڕە ٤٥.
- Pollard، A. F. (١٩٢٠). A Short History of the Great War. London. لاپەڕە ٤٥. ژپنک ١-٤٢٦٤-٢٢٤٨-٢.
- Hacobian، Avetoon Pesak (١٩١٧). Armenia and the War: An Armenian's Point of View with an Appeal to Britain and the Coming Peace Conference. Hodder and Stoughton. لاپەڕە ٢٠٠.
بەستەری دەرەکی
[دەستکاری]
