شەڕی دەربەندی ڕایەت

شەڕی دەربەندی ڕایەت (١٩١١)
بەشێک لە بەرگرییەکانی کورد لە دژی دەستێوەردانی ڕووسیا
ناوچەی چۆمان و ڕایەت لە نزیک سنوور
ڕێکەوت تشرینی دووەمی ١٩١١ شوێن دەربەندی ڕایەت، چۆمان، باشووری کوردستان ئەنجام سەرکەوتنی سەرەتایی کورد و پاشان کشانەوە بەهۆی نابەرامبەری هێز
فەرماندە و سەرکردەکان
شێخ عەبدولقادر شێخ محەممەد سدیق (برای شێخ عەبدولقادر)	جەنەراڵە ڕووسەکان
ھێز
نزیکەی ٢,٠٠٠ چەکدار	فەوجێکی پڕچەک و تۆپخانە
زەرەر و زیانە گیانییەکان
نادیار	زیانی زۆر بەر ڕیزەکانی ڕووس کەوت

پێشەکی

شەڕی دەربەندی ڕایەت ڕووداوێکی سەربازی گرنگ بوو کە لە کۆتایی ساڵی ١٩١١ لە ناوچەی باڵەکایەتی ڕوویدا. کاتێک سوپای ڕووسیای قەیسەری هەوڵی دەدا لە ڕۆژهەڵاتی کوردستانەوە بەرەو قووڵایی باشووری کوردستان (کە ئەو کات لەژێر دەسەڵاتی عوسمانیدا بوو) پێشڕەوی بکات، ڕووبەڕووی بەرگرییەکی توندی هێزە کوردییەکان بووەوە.

هۆکارەکانی شەڕ

ڕووسیا لەو سەردەمەدا دەیویست هەژموونی خۆی لە ناوچە سنوورییەکانی نێوان ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی و ئێران زیاد بکات. بە بیانووی پاراستنی کونسوڵخانە و بازرگانەکانیان، هێزی سەربازییان ڕەوانەی ورمێ و ساووجبولاق کرد و دواتر هەوڵیان دا دەربەندی ڕایەت ببڕن بۆ گەیشتن بە ڕواندز.

بەڕێوەچوونی شەڕەکە

کاتێک هەواڵی نزیکبوونەوەی ڕووسەکان گەیشتە ناوچەی باڵەکایەتی، شێخ عەبدولقادەر (کوڕی شێخ عوبەیدوڵڵای نەهری) و شێخ محەممەد سدیق، هێزێکی گەورەیان لە خێڵەکان کۆکردەوە.

• کوردەکان شوێنە ستراتیژییەکانی دەربەندەکەیان گرت.
• بەهۆی شارەزاییان لە ناوچە شاخاوییەکان، توانییان زیانی گەورە لە سوپای ڕووس بدەن.
• شەڕەکە بۆ چەند ڕۆژێک بەردەوام بوو، بەڵام بەهۆی بەکارهێنانی تۆپی قورس لەلایەن ڕووسەکانەوە، کوردەکان ناچار بوون شوێنەکانیان چۆڵ بکەن.

گرنگی ئەم شەڕە

ئەم شەڕە دەریخست کە کوردەکان تەنانەت بەبێ پشتیوانی دەوڵەتی عوسمانیش، ئامادە بوون بەرگری لە خاکەکەیان بکەن لە دژی داگیرکاری بیانی. هەروەها وەک یەکەم پێکدادانی ڕاستەوخۆی نێوان کورد و ڕووسیا لە سەدەی بیستەمدا دادەنرێت.

سەرچاوەکان

• محەممەد ئەمین زەکی بەگ، کورتە مێژووی کورد و کوردستان.
• عەبدوڕەحمان شەڕەفکەندی (هەژار)، چێشتی مجێور.
• ئارشیفەکانی مێژووی باڵەکایەتی.