شەڕی دووزخورماتوو
| شەڕی دوزخورماتوو | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| بەشێک لە ڕاپەڕینەکانی ١٩٩١ لە عێراق | |||||||||
| |||||||||
| شەڕکەرەکان | |||||||||
 عێراق حکومەتی عێراق |
 یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان پارتی دیموکراتی کوردستان جاشە ھەڵگەڕاوەکان | ||||||||
| فەرماندە و سەرکردەکان | |||||||||
سەددام حوسێن عەلی حەسەن ئەلمەجید مەسعوود ڕەجەوی |
جەلال تاڵەبانی نەوشیروان مستەفا مەسعوود بارزانی | ||||||||
| یەکە تێوەگڵاوەکان | |||||||||
 پاسەوانی کۆماری ڕێکخراوەی موجاھیدینی خەلقی ئێران |
پێشمەرگە | ||||||||
| زەرەر و زیانە گیانییەکان | |||||||||
| ٥٠٠ | ٤٬٠٠٠ | ||||||||
شەڕی دوزخورماتوو شەڕێک بوو لە کاتی ڕاپەڕینەکانی ١٩٩١ لە عێراق لە نێوان پێشمەرگە و ھێزەکانی عێراقی بەعسی. دوزخورماتوو، شارۆچکەیەکی زۆرینە تورکمان، یەکێک بوو لە باشووریترین شارۆچکەکان کە کەوتە ژێر کۆنترۆڵی پێشمەرگە و پاشان لەلایەن ھێزەکانی حکومەتی عێراقەوە گیرایەوە.
پێشەکی
[دەستکاری]گرنگیی دوزخورماتوو لەوەدابوو کە دەکەوتە سەر ڕێگای بەغدا–کەرکووک، بەو مانایەی کە ھەر ھێزێکی بەھێزکەری حکومەت بۆ کوردستان دەبوو بەناو شارۆچکەکەدا تێپەڕێت. بۆیە بەرگریکردن لە دوزخورماتوو بۆ پاراستنی پێگەکانی پێشمەرگە لە کەرکووک لە پێشینەی کارەکان بوو.
ڕاپەڕین
[دەستکاری]١٠–١٢ی ئازار
[دەستکاری]ڕاپەڕین لە نێوان ١٠ بۆ ١٢ی ئازار دەستی پێکرد. ھێزەکانی پێشمەرگە لە دەرەوەی شارۆچکەکە کۆببوونەوە و پلانێکیان لەگەڵ دانیشتووانی لایەنگردا ڕێکخستبوو کە لە کاتێکی دیاریکراودا دانیشتووان دەست بە خۆپیشاندانێکی بەرفراوان بکەن و لە ماوەی ٢ کاتژمێردا چەکدارە قورسەکانی پێشمەرگە بەشدارییان تێدا بکەن. قۆناغی سەرەتایی ڕاپەڕین ھەروەھا پاڵپشتییەکی ورەیی لە ھەڵگەڕانەوەی میلیشیا ناوخۆییەکان وەرگرت.[١]
زۆربەی ھێزەکانی بەعس بەبێ بەرگری لە شارۆچکەکە ھەڵھاتن، بەڵام شارۆچکەکە لە بارەگای ناوخۆیی بەعسدا شەڕی نێوان پێشمەرگە و بەرپرسانی بەعس و پۆلیسی بەخۆیەوە بینی، کە بووە ھۆی کوژرانی چەندین ھێزی لایەنگری حکومەت.[٢]
ھێرشی بەرپەرچی حکومەت
[دەستکاری]١٥ی ئازار
[دەستکاری]سێ ڕۆژ دوای ئەوەی شارۆچکەکە کەوتە دەستی پێشمەرگە، ھێزە دڵسۆزەکانی بەعس گەیشتنە قەراغی شارۆچکەکە. سوپا لە سێ ئاراستەوە بەرەو شارۆچکەکە پێشڕەوی کرد، بەڵام ١ کیلۆمەتر کورتتر لە شارەکە وەستا، و دەستی کرد بە بۆردوومانکردنی شارەکە بە بەکارھێنانی تۆپخانە، کە بووە ھۆی کوژرانی ژمارەیەکی زۆر لە خەڵک. ھێزەکانی پێشمەرگە بە ھاوەن و ئاڕ پی جی وەڵامیان دایەوە.[٢]
لە ڕۆژی چوارەم یان پێنجەمی ڕاپەڕیندا، ھەلیکۆپتەرەکانی ھێزی ئاسمانیی عێراق گەیشتنە ناوچەکە بۆ یارمەتیدانی سوپا لە بۆردوومانکردندا، و دەستیان کرد بە فڕێدانی ناپاڵم و فۆسفۆر بۆ سەر شارۆچکەکە. سەرەڕای ھەوڵەکانی پێشمەرگە بۆ لێدانی ھەلیکۆپتەرەکان، ئەوان توانیان تا ڕادەیەکی زۆر بەبێ ئاستەنگ کار بکەن.[٢]
١٧ی ئازار
[دەستکاری]بە تێگەیشتن لەوەی کە کۆنترۆڵکردنیان لەسەر شارۆچکەکە بەردەوام نییە، پێشمەرگە ھانی ھاووڵاتیانی مەدەنیی ناوخۆیی دا کە پێش ئەوەی شارۆچکەکە بکەوێت جێی بھێڵن. ئەمەش بووە ھۆی ئەوەی کە تا ٩٠٪ی دانیشتووانەکەی کە ١٥٠٬٠٠٠–٢٠٠٬٠٠٠ کەس بوون، لە شەوی ١٧ی ئازاردا بەرەو چیاکانی ڕۆژھەڵاتی شارۆچکەکە ھەڵبێن. بەڵام لەم ماوەیەدا سوپا چووە ناو شارەکەوە.[٢]
کەوتنی شارۆچکەکە
[دەستکاری]دوای دوو ھەفتە لە بۆردوومان، و سەرەڕای بەرگرییەکی توندی پێشمەرگە، شارۆچکەکە کەوتە دەستی ھێزەکانی حکومەت. لە دوا ڕۆژی گەمارۆدانەکەدا، پاسەوانی کۆماری و یەکە تایبەتەکان دژی شارۆچکەکە بەکارھێنران. حکومەتی عێراق ھەروەھا ٥ یان ٦ مووشەکی لە خولەکێکدا لە ئاراستەی تکریتەوە ئاراستەی شارۆچکەکە دەکرد، کە بووە ھۆی ئەوەی تا ١/٤ی شارۆچکەکە لێی بدرێت.[٢] سەرچاوەکانی تر ئاماژەیان بەوە کردووە کە تا نیوەی شارۆچکەکە بەھۆی شەڕەوە وێران بووە.[٣]
سەرچاوەکان
[دەستکاری]- ↑ Goldstein، Eric (حوزەیرانی ١٩٩٢). Endless Torment: The 1991 Uprising in Iraq and Its Aftermath. New York: Human Rights Watch. لاپەڕە ٥٨. ژپنک ١-٥٦٤٣٢-٠٦٩-٣.
- 1 2 3 4 5 Goldstein، Eric (حوزەیرانی ١٩٩٢). Endless Torment: The 1991 Uprising in Iraq and Its Aftermath. New York: Human Rights Watch. لاپەڕە ٥٩. ژپنک ١-٥٦٤٣٢-٠٦٩-٣.
- ↑ Goldstein، Eric (حوزەیرانی ١٩٩٢). Endless Torment: The 1991 Uprising in Iraq and Its Aftermath. New York: Human Rights Watch. لاپەڕە ٦٠. ژپنک ١-٥٦٤٣٢-٠٦٩-٣.
