شەڕی خوڕەمشار (١٩٨٢)
| شەڕی خوڕەمشار | |
|---|---|
 | |
| بەشێکە لە | شەڕی ئێران و عێراق |
| وڵات | ئێران |
| جێ | خوڕەمشار |
| پۆتانی شوێن | ٣٠°٢٦′٢″N ٤٨°١٠′٤١″E، ٣٠°٢٦′٢″N ٤٨°١٠′٤١″E |
| ڕێکەوتی دەستپێکردن | ٢٤ی نیسانی ١٩٨٢ |
| ڕێکەوتی کۆتاییھاتن | ٢٤ی ئایاری ١٩٨٢ |
شەڕی دووەمی خوڕەمشار کە لە ئێراندا بە ئازادی خوڕەمشار ناسراوە (بە فارسی: آزادسازی خرمشھر) کۆنتڕۆڵکردنەوەی شاری خوڕەمشار بوو لەلایەن ئێرانەوە لە ٢٤ی ئایاری ١٩٨٢، لە کاتی شەڕی ئێران و عێراقدا. شارەکە پێشتر لە شەڕەکەدا، لە ٢٦ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٠، دوای ماوەیەکی کەم لە داگیرکردنی ئێران لەلایەن عێراقییەکانەوە گیرابوو.[١][٢][٣] کۆنتڕۆڵکردنەوەی سەرکەوتووانەی شارەکە بەشێک بوو لە ئۆپەراسیۆنی بەیتوولموقەدەس لەلایەن ئێرانەوە. وەک خاڵی وەرچەرخان لە شەڕدا ھەست پێدەکرێت؛ و ڕزگارکردنی شارەکە ساڵانە لە ئێران لە ٢٤ی ئایار بەڕێوەدەچێت.[٤]
شەڕەکە
[دەستکاری]شارەکە لەژێر دەستی عێراقییەکاندا مایەوە تا نیسانی ١٩٨٢، کاتێک ئێرانییەکان ئۆپەراسیۆنی «بەیتوولموقەدەس»یان دەستپێکرد بۆ کۆنترۆڵکردنەوەی پارێزگای خوزستان. لە ھێرشی یەکەمدا (لە ٢٤ی نیسان تا ١٢ی ئایاری ١٩٨٢) نزیکەی ٧٠٬٠٠٠ سەرباز لە سوپای ئێران و سوپای پاسداران بەکارھێنران، کە سەرکەوتوو بوون لە دەرکردنی ھێزەکانی عێراق لە ناوچەی ئەھواز-سووسەنگرد، سەرەڕای ئەوەی زیانێکی گیانی زۆریان بەرکەوت. عێراقییەکان کشانەوە بۆ خوڕەمشار، و لە ٢٠ی ئایاردا ھێرشێکی پێچەوانەی چڕ بەڵام شکستخواردوویان کردە سەر ئێرانییەکان، کە ئەوانیش بە ھەر نرخێک بێت بەرگرییان لە خاکەکەیان کرد.
دواتر ئێران ھێرشێکی ھەمەلایەنەی بۆ سەر خوڕەمشار دەستپێکرد و تێیدا دەستی بەسەر دوو ھێڵی بەرگریی عێراقدا گرت لە (پۆلی نۆ) و ناوچەی (شەلەمچە). ئێرانییەکان لە دەوری شەتەلعەرەب (کە لە ئێران بە ئەروەند ڕوود ناسراوە) کۆبوونەوە و گەمارۆی شارەکەیان دا و دەستیان بە گەمارۆی دووەم کرد. سەرەنجام لە ٢٤ی ئایاری ١٩٨٢دا، دوای دوو ڕۆژ لە شەڕی سەخت و زیانی زۆر، ئێرانییەکان شارەکەیان کۆنترۆڵ کردەوە.[٥][٦]
دەرئەنجامەکان
[دەستکاری]بە کۆنترۆڵکردنەوەی شارەکە، ئێرانییەکان نزیکەی ١٩٬٠٠٠ سەربازی سوپای عێراقیان بە دیل گرت کە ورەیان ڕووخابوو. لە لایەکی دیکەوە، سەددام حوسێن تووشی شۆک و تووڕەیی بوو بەھۆی شکستەکەی خوڕەمشار و ئەو ڕاستییەی کە ئێرانییەکان سەرەڕای زیانە گیانییە زۆرەکانیان، بەردەوام بوون لە فشارکردن. تەنانەت ئێرانییەکان ناچار بوون ھێزە یەدەگەکانیان بانگھێشت بکەن بۆ ئەوەی بەردەوام بن لە پاشەکشەپێکردنی عێراقییەکان. ئێرانییەکان ئازایەتییەکی بڕوانەکراو و ئیرادەیەکی پۆڵایینیان نیشان دا. سەددام فەرمانی لەسێدارەدانی ژمارەیەک لە ئەفسەرە پلە باڵاکانی عێراقی دەرکرد کە بەرپرس بوون لە بەرگریکردن لە شارەکە. دوای شکستەکەی خوڕەمشار، سەددام حوسێن ژمارەیەک لە ژەنەڕاڵە باڵاکانی لەسێدارە دا، وەک فەرماندەی فیرقەی نۆیەم.
سێ ڕۆژ دوای شەڕی خوڕەمشار، بانگەواز بۆ ئاگربەست لە شەڕی عێراق و ئێران دەستیپێکرد و سەرکردەکان دەستیان کرد بە گفتوگۆکردن لەسەر ئەم بابەتە.[٧]
ئێرانییەکان ھەموو ساڵێک یادی شەڕی خوڕەمشار دەکەنەوە.[٨]
سەرچاوەکان
[دەستکاری]- ↑ Naraghi، Ehsan (193). From Palace to Prison: Inside the Iranian Revolution. Ivan R. Dee, publisher. ژپنک ٩٧٨-١-٥٦٦٦٣-٠٣٣-٧.
- ↑ Staff Writer. «Iran celebrates anniversary of liberating Khorramshahr». Alalam.
- ↑ «Liberation of Khorramshahr manifested Iranian combat prowess». Mehr News Agency (بە ئینگلیزی). ٢٣ی ئایاری ٢٠٢٣. لە ١٣ی ئایاری ٢٠٢٤ ھێنراوە.
- ↑ Murray، Williamson؛ Woods، Kevin M. (٢٠١٤). The Iran-Iraq War: A Military and Strategic History. Cambridge University Press. ژپنک ٩٧٨-١-١٠٧-٦٧٣٩٢-٢.
- ↑ https://web.archive.org/web/20200302180744/https://books.google.com/books?id=WVBCBAAAQBAJ&pg=PA184&lpg=PA184&dq=saddam+executed+%22commander+of+the+9th+Division.%22&source=bl&ots=_4Ek8groEk&sig=J_w3E933b3Jdn11D5DhY5h5L9EY&hl=en&sa=X&ved=0CB4Q6AEwAGoVChMIosfzxPKFxwIViYYsCh0uqwCT#v=onepage&q=saddam%20executed%20%22commander%20of%20the%209th%20Division.%22&f=false
- ↑ https://web.archive.org/web/20200302180742/https://books.google.com/books?id=rp5XCwAAQBAJ&pg=PT231&dq=Liberation+of+Khorramshahr&hl=fa&sa=X&ved=0ahUKEwjIouv38-LMAhWH6xQKHVpOCdIQ6AEIJTAB#v=onepage&q=Liberation%20of%20Khorramshahr&f=false
- ↑ https://web.archive.org/web/20200302180745/https://books.google.com/books?id=yYRvYJo0AiMC&pg=PA315&dq=%22Liberation+of+Khorramshahr%22&hl=fa&sa=X&ved=0ahUKEwiNiJ2H--LMAhVEzRQKHWtxAToQ6AEITjAG#v=onepage&q=%22Liberation%20of%20Khorramshahr%22&f=false
- ↑ https://web.archive.org/web/20160616205838/http://www.al-monitor.com/pulse/fa/originals/2014/10/iran-iraq-war-saddam-hussein-irgc.html
 | ئەم وتارە بۆ ھیچ پۆلێکی ناوەڕۆک زیاد نەکراوە. تکایە بە زیادکردنی پۆلێک یان زیاتر یارمەتیی بدە تا لەگەڵ وتارە لێکچووەکان پێڕست بکرێت. (کانوونی دووەمی ٢٠٢٦) |