شاپووری دووەم

شاپووری مەزن 𐭱𐭧𐭯𐭥𐭧𐭥𐭩
شای شایانی ئێرانییەکان و نائێرانییەکان
پەیکەرێک کە پێدەچێت ھی شاپووری دووەم بێت
شاھەنشای ئیمپراتۆریەتیی ساسانی
فەرمانڕەوایی	٣٠٩ – ٣٧٩
پێشوو	ئادور نەرسێ
جێگر	ئەردەشێری دووەم
Regent	ئیفرا ھورمزد (٣٠٩–٣٢٥)
منداڵ(ەکان)	شاپووری سێیەم زوورڤاندوخت
خێزان	خانەدانی ساسانی
باوک	ھورمزدی دووەم
دایک	ئیفرا ھورمزد
لەدایکبوون	٣٠٩
مردن	٣٧٩ (تەمەن ٧٠)
ئایین	زەردەشتی (پێدەچێت زروانی)

شاپووری دووەم (بە پاڵەوی: 𐭱𐭧𐭯𐭥𐭧𐭥𐭩 Šābuhr، ٣٠٩–٣٧٩)، ھەروەھا بە شاپووری مەزن ناسراوە، دەیەمین شاھەنشای ئیمپراتۆریەتیی ساسانی بوو. لە کاتی لەدایکبوونیدا نازناوەکەی وەرگرت و تا مردنی لە تەمەنی ٧٠ ساڵیدا پاراستی، ئەمەش وای کرد ببێتە ئەو کەسەی کە بۆ درێژترین ماوە فەرمانڕەوایی کردووە لە مێژووی ساسانییدا. ئەو کوڕی ھورمزدی دووەم (٣٠٢–٣٠٩) بوو.

سەردەمی فەرمانڕەوایی ئەو گەواھیدەری بووژانەوەی سەربازیی وڵاتەکە و فراوانبوونی خاکەکەی بوو، کە بووە سەرەتای یەکەم سەردەمی زێڕینی ساسانییەکان. بۆیە، لەگەڵ شاپووری یەکەم، کەوادی یەکەم و خەسرەوی یەکەم، بە یەکێک لە بەناوبانگترین پاشا ساسانییەکان دادەنرێت. لە لایەکی ترەوە، سێ جێنشینە ڕاستەوخۆکەی، کەمتر سەرکەوتوو بوون. لە تەمەنی ١٦ ساڵیدا، ھەڵمەتە سەربازییە زۆر سەرکەوتووەکانی دژی ڕاپەڕین و ھۆزە عەرەبەکان دەست پێ کرد.

شاپووری دووەم پەیڕەوی لە سیاسەتێکی ئایینی توند دەکرد. لە سەردەمی فەرمانڕەوایی ئەودا، کۆکردنەوەی ئاڤێستا، دەقە پیرۆزەکانی زەردەشتی، تەواو کرا، داھێنراو و ھەڵگەڕانەوەکان لە ئایین سزادران، و مەسیحییەکان چەوسێنرانەوە. ئەوەی دووەمیان پەرچەکردارێک بوو دژی مەسیحیبوونی ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم لەلایەن کۆنستەنتینی مەزنەوە. لە کاتی مردنی شاپووردا، ئیمپراتۆریەتیی ساسانی لە ھەموو کاتێک بەھێزتر بوو، دووژمنەکانی لە ڕۆژھەڵاتەوە بێدەنگ کرابوون و ئەرمەنستانیش لەژێر کۆنترۆڵی ساسانییەکاندا بوو.

ڕەگناسی

«شاپوور» ناوێکی باو بووە لە ئێرانی ساسانیدا، کە لەلایەن سێ فەرمانڕەوای ساسانی و ناودارانی تری سەردەمی ساسانییەوە بەکارھاتووە. لە وشەی ئێرانیی کۆنی «xšayaθiya.puθra» بە واتای «کوڕی پاشا» وەرگیراوە، دەبێت لە سەرەتادا نازناوێک بووبێت، کە بووە بە—لایەنی کەم لە کۆتاییی سەدەی دووەمی زایینی—ناوێکی کەسی. لە پێڕستی پاشاکانی ئەشکانی لە ھەندێک سەرچاوەی عەرەبی-فارسییدا دەردەکەوێت؛ بەڵام ئەمە دژوەختە. شاپوور لە زمانەکانی تردا بە شێوەی جۆراوجۆر ھاتووە: یۆنانی «ساپوور»، «سابوور» و «ساپووریس»؛ لاتینی «ساپۆرێس» و «ساپۆر»؛ عەرەبی «سابوور» و «شابوور»؛ فارسیی نوێ «شاپوور»، «شاھپوور»، «شەھفوور».