شاری کێبێک

شاری کێبێک
بە فەرەنسی: Québec
دامەزران	٣ی تەممووزی ١٦٠٨
ناو بە زمانی فەرمی	Québec، Kephek
ناونراوە لەدوای	Quebec City–Lévis narrows
دامەزرێنەر	Samuel de Champlain
دروشم	Don de Dieu feray valoir
وڵات	کەنەدا
پایتەختی	کێبێک
دابەشکاریی کارگێڕی	Quebec
پۆتانی شوێن	٤٦°٤٨′٥٨″N ٧١°١٣′٢٧″W
نووسینگەی بەڕێوەبردن	Mayor of Quebec City
سەرۆک	Bruno Marchand
ئەنجومەنی یاسادانەر	Quebec City Council
ئەندامی	تۆڕی شارە داھێنەرەکان لە یوونێسکۆ، League of Historical Cities، Organization of World Heritage Cities
دانیشتووان	٥٧٤٬٤٨٢
نیشتەجێبوون	Les Grands-Déserts
بەرزی لە ئاستی دەریا	٩٨±١ مەتر
خاوەنی	Villa Bagatelle، Stade Canac، fontaine de Tourny، Colisée de Québec، Centre Vidéotron
ڕووداوە بەرچاوەکان	Siege of Quebec، Quebec fires of 1845، Grand incendie de Québec، municipal reorganization in Quebec
دەردەکەوێت لە بەرھەمی	Civilization V
ڕووبەر	٤٨٥٫١٨ کیلۆمەتر چوارگۆشە
وێبگە	https://www.ville.quebec.qc.ca/
وەسفی ئاڵا	flag of Quebec City
وەسفی نیشان	coat of arms of Quebec City
شوێنەوارەکان	list of historic places in Quebec City، liste du patrimoine immobilier de Québec
کۆدی تەلەفۆن	418، 581، 367
پێڕست	list of events in Quebec City, Canada
لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە

شاری کێبێک (بە فەڕەنسی: Ville de Québec) پایتەختی پارێزگای کێبێکی کەنەدایە. ھەتا تەممووزی ٢٠٢١، شارەکە دانیشتووانێکی ٥٤٩،٤٥٩ کەسیی ھەبوو و ناوچەی گەورەشاریی سەرژمێریی شاری کێبێک (بە کۆمەڵگە دەوروبەرەکانەوە) دانیشتووانەکەی ٨٣٩،٣١١ کەس بوو. ئەمە دوازدەھەمین گەورەترین شار و حەوتەمین گەورەترین ناوچەی گەورەشارییە لە کەنەدا. ھەروەھا دووەم گەورەترین شارە لە پارێزگاکەدا، لە دوای مۆنتریال. خاوەنی کەشووھەوای کیشوەریی شێدارە بە ھاوینی گەرم لەگەڵ زستانی سارد و بەفراوی.

دۆزەرەوە ساموێل دێ شامپلاین نیشتەجێگەیەکی فەڕەنسیی لە ساڵی ١٦٠٨ لێرە دامەزراند، و ناوە ئەڵگۆنکوینەکەی وەرگرت. شاری کێبێک یەکێکە لە کۆنترین نیشتەجێگە ئەورووپییەکان لە ئەمریکای باکوور. شوورەکان کە دەوری کێبێکی کۆنیان (Vieux-Québec) داوە، تاکە دیوارەکانی شاری قایمکراون کە لە ئەمریکاکان لە باکووری مەکسیک مابنەوە. ئەم ناوچەیە لە ساڵی ١٩٨٥ لەلایەن یوونێسکۆوە وەک «ناوچەی مێژوویی کێبێکی کۆن» وەک شوێنەواری کەلەپووری جیھانی ناسێندرا.

مێژوو

ڕژێمی فەڕەنسی (١٥٠٠کان–١٧٦٣)

شاری کێبێک یەکێکە لە کۆنترین نیشتەجێگە ئەورووپییەکان لە ئەمریکای باکوور و تاکە شاری قایمکراوی باکووری مەکسیکە کە تا ئێستاش دیوارەکانی ماون. لەکاتێکدا زۆرێک لە شارە سەرەکییەکانی ئەمریکای لاتین مێژووەکەیان بۆ سەدەی ١٦ھەم دەگەڕێتەوە، لە نێوان شارەکانی کەنەدا و ویلایەتە یەکگرتووەکاندا، کەمیان لە شاری کێبێک زووتر دروست کراون (سانت جۆنز، ھاربۆر گرەیس، پۆرت ڕۆیاڵ، سانت ئۆگستین، سانتا فێ، جەیمستاون، و تادۆساک).

وێناکردنی چاوپێکەوتنی ژاک کارتییە لەگەڵ خەڵکی ڕەسەنی ستاداکۆنا لە ساڵی ١٥٣٥

لێرە کۆنترین نیشتەجێگەی فەڕەنسیی ناسراو لە ئەمریکای باکوور ھەیە، قەڵای چارڵزبۆرگ-ڕۆیاڵ، کە لە ساڵی ١٥٤١ لەلایەن دۆزەرەوە ژاک کارتییە لەگەڵ نزیکەی ٤٠٠ کەسدا دامەزرا، بەڵام کەمتر لە ساڵێک دواتر بەھۆی زستانی سەخت و بەرگریی دانیشتووانە ڕەسەنەکان لە بەرانبەر ھێرشی داگیرکاری بۆ سەر زەوییەکانیان جێھێڵدرا. قەڵاکە لە دەمی ڕووباری دوو کاپ ڕووج بوو، لە شارۆچکەی دەوروبەری پێشووی کاپ-ڕووج (کە لە ساڵی ٢٠٠٢دا لەگەڵ شاری کێبێک یەکی گرت).

کێبێک لەلایەن ساموێل دێ شامپلاین، دۆزەرەوە و دیپلۆماتکاری فەڕەنسی، لە ٣ی تەممووزی ١٦٠٨ دامەزرا، و لە شوێنی نیشتەجێگەیەکی ئیڕۆکۆییی سانت لۆڕێنس کە لەمێژ بوو جێھێڵدرابوو بە ناوی ستاداکۆنا بوو. شامپلاین، کە دواتر بە «باوکی فەڕەنسای نوێ» ناودەبرا، بۆ ماوەی ژیانی وەک بەڕێوەبەری ئەوێ خزمەتی کرد.

ناوی «کەنەدا» بەو داگیرگەیە درا کە لە دەوروبەری نیشتەجێگەی کێبێک گەشەی کرد. ھەرچەندە نیشتەجێگەی ئەکادی لە پۆرت-ڕۆیاڵ سێ ساڵ پێشتر دامەزرابوو، بەڵام کێبێک وەک بێشکەی دانیشتووانە فەڕەنسیئاخێوەکانی ئەمریکای باکوور ناسرا. شوێنەکە بۆ دامەزراندنی داگیرگەیەکی ھەمیشەیی گونجاو دەخوازرا.

تابلۆی ڕێزلێنان لە یەکەم دانیشتووانە نیشتەجێبووەکانی شاری کێبێک. (بە پشتی مۆنۆمێنتی گیوم کۆییارەوە نووساوە، کە ھاوپێچی ئەوانەی لویس ھێبێرت و ماری ڕۆلێتە). پارک مۆنت مۆرێنسی، شاری کێبێک.

دانیشتووانی نیشتەجێگەکە بۆ ماوەی چەندین دەیەی تر بە کەمی مایەوە. لە ساڵی ١٦٢٩دا لەلایەن چەتە دەریایییە ئینگلیزییەکانەوە بە سەرکردایەتیی دەیڤد کیرک لە کاتی جەنگی ئینگلیز و فەڕەنسا (١٦٢٧–١٦٢٩)دا دەستی بەسەردا گیرا. ساموێل دێ شامپلاین بانگەشەی ئەوەی کرد کە دەستبەسەرداگرتنی زەوییە فەڕەنسییەکان لەلایەن ئینگلیزەکانەوە نایاسایییە، چونکە جەنگەکە پێشتر کۆتاییی ھاتبوو، و کاری کرد بۆ ئەوەی بگەڕێندرێنەوە بۆ فەڕەنسا. وەک بەشێک لە دانوستانە بەردەوامەکان دوای کۆتاییھاتنی جەنگی ئینگلیز و فەڕەنسا، لە ساڵی ١٦٣٢دا پاشای ئینگلتەرا چارڵزی یەکەم ڕازی بوو زەوییە دەستبەسەرداگیراوەکان بگەڕێنێتەوە لە بەرانبەر ئەوەی لویسی سێزدەیەم مارەییی ژنەکەی بدات. ئەم مەرجانە لەگەڵ پەیمانی سانت جێرمین-ئێن-لای (١٦٣٢) بوون بە یاسا. داگیرگەکانی کەنەدا (فەڕەنسای نوێ) و ئەکادیا بۆ کۆمپانیای سەد ھاوبەشی فەڕەنسی گەڕێندرانەوە.

لە ساڵی ١٦٦٥دا، ٥٥٠ کەس لە ٧٠ ماڵدا لە شارەکەدا دەژیان. یەک لەسەر چواری خەڵکەکە ئەندامی ڕێکخراوە ئایینییەکان بوون: قەشە عەلمانییەکان، یەسووعییەکان، ئۆرسۆلینەکان و ئەو ڕێکخراوەی کە نەخۆشخانەی ناوخۆیی «ھۆتێل-دیۆ»ی بەڕێوە دەبرد.

کێبێک بارەگای زۆرێک لە ھێرشەکان بوو بۆ سەر نیوئینگلتەرا لە کاتی جەنگەکانی فەڕەنسی و ھیندی. لە ساڵی ١٦٩٠دا شارەکە لەلایەن ئینگلیزەکانەوە ھێرشی کرایە سەر، بەڵام بە سەرکەوتوویی بەرگریی لێ کرا. لە دواھەمین ململانێکاندا، جەنگی فەڕەنسی و ھیندی (جەنگی حەوت ساڵە)، کێبێک لە ساڵی ١٧٥٩دا لەلایەن بەریتانییەکانەوە دەستی بەسەردا گیرا، و تا کۆتاییی جەنگەکە لە ساڵی ١٧٦٣دا لەژێر دەستیان مایەوە. لەو ماوەیەدا چەندین شەڕ و گەمارۆدان ڕوویان دا: شەڕی بۆپۆرت، سەرکەوتنێکی فەڕەنسییەکان (٣١ی تەممووزی ١٧٥٩)؛ شەڕی دەشتەکانی ئەبرەھام، کە تێیدا سەربازە بەریتانییەکان لەژێر فەرمانی جەنەڕاڵ جەیمز وۆڵف شکستیان بە جەنەڕاڵی فەڕەنسی لویس-جۆزێف دێ مۆنتکاڵم ھێنا لە ١٣ی ئەیلوولی ١٧٥٩، و کەمێک دوای ئەوە دوای گەمارۆدانێکی کورت شارەکەیان گرت. دژەھێرشێکی فەڕەنسییەکان سەرکەوتنی فەڕەنسییەکانی لە شەڕی سانت-فۆی (٢٨ی نیسانی ١٧٦٠) بەخۆوە بینی، بەڵام دووەم گەمارۆدانی کێبێک لە مانگی دواتردا سەرکەوتنی کۆتاییی بەریتانییەکانی بەخۆوە بینی.

دوای ھەڵمەتێکی سێ مانگی، ھێزە بەریتانییەکان دوای شەڕی دەشتەکانی ئەبرەھام دەستیان بەسەر شاری کێبێکدا گرت.

فەڕەنسا فەڕەنسای نوێی، بە شارەکەوە، لە ساڵی ١٧٦٣دا بە بەریتانیا بەخشی، کاتێک جەنگی فەڕەنسی و ھیندی بە ڕەسمی کۆتاییی ھات.

لە کۆتاییی دەسەڵاتی فەڕەنسیدا، کێبێک شارۆچکەیەکی ٨،٠٠٠ کەسی بوو، کە بە دارستان، گوند، کێڵگە و لەوەڕگە دەورە درابوو. شارۆچکەکە بە تەلارسازییە گەورەکەی، قایمکارییەکانی، و ماڵە دەوڵەمەندەکانی بەردین و کەپرەکانی ناوچەکانی دەوروبەری سانت-جین و سانت-ڕۆک جیا دەکرایەوە. سەرەڕای شارستانیبوون و پێگەی وەک پایتەخت، کێبێک وەک شارێکی بچووک مایەوە کە پەیوەندییەکی نزیکی لەگەڵ دەوروبەری گوندنشینیدا ھەبوو. دانیشتووانی نزیک پاشماوەی کشتوکاڵی و داروپیرەی خۆیان لە بەرانبەر کاڵا ھاوردەکراوەکانی فەڕەنسا لە دوو بازاڕی شارەکەدا دەگۆڕییەوە.