سەگی مالاموتی ئەلاسکایی

سەگی مالاموتی ئەلاسکایی (بە ئینگلیزی: Alaskan Malamute) نەژادێکی سەگی گەورە و زۆر بەھێزی کارکەرە کە بنەچەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ناوچە جەمسەرییەکانی ئەلاسکا. ئەم نەژادە یەکێکە لە کۆنترین سەگەکانی ڕاکێشانی خلیسکە و بە شێوەیەکی سەرەکی بۆ کێشکردنی باری قورس لە دووریی زۆر و لە کەشوھەوای سەختدا بەکارھاتووە، نەک بۆ پێشبڕکێی خێرایی.

مالاموت بە جەستە پتەو و ماسولکەییەکەی، فەرووە ئەستوورەکەی، و کەسایەتییە دۆستانە و دڵسۆزەکەی ناسراوە. ئەم سەگە ھێزێکی لەڕادەبەدەر و خۆڕاگرییەکی بێوێنەی ھەیە.

تایبەتمەندییەکان
ناوی تر	مالی (Mally)
وڵاتی بنەڕەت	ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (ئەلاسکا)
پۆلێنکردن (ستانداردی کینۆلۆژی)
FCI	گرووپی ٥، بەشی ١، ژمارە ٢٤٣
کێش و باڵا
کێش	نێر: ~٣٨ کگم، مێ: ~٣٤ کگم
باڵا	نێر: ~٦٤ سم، مێ: ~٥٨ سم
فەروو
جۆری فەروو	چڕ و دوو چین
ڕەنگ	خۆڵەمێشی و سپی، ڕەش و سپی، سوور و سپی
ماوەی ژیان
١٠-١٤ ساڵ

مێژوو و بنەچە

سەگێکی مالاموت لەناو بەفردا

مالاموتی ئەلاسکایی یەکێکە لە کۆنترین نەژادە جەمسەرییەکان و ناوی لە خەڵکی ڕەسەنی "ماھلێمیوت ئینوپیات" (Mahlemut Inupiat)ـەوە وەرگیراوە، کە لە باکووری ڕۆژاوای ئەلاسکا ژیاون. ئەم خەڵکە پشتیان بەم سەگە بەھێزانە بەستبوو بۆ ڕاوکردنی سیلە گەورەکان و کێشکردنی باری قورس بەسەر بەفردا.

بە پێچەوانەی ھاسکیی سیبیرییەوە، کە بۆ خێرایی پەروەردە کراوە، مالاموت ھەمیشە بۆ ھێز و خۆڕاگری ھەڵبژێردراوە. لە سەردەمی "تازینەی زێڕی کلۆندایک" (Klondike Gold Rush) لە ساڵی ١٨٩٦، خواست لەسەر ئەم سەگانە زۆر زیاد بوو بۆ گواستنەوەی پێداویستییەکان. ھەروەھا لە گەشتە جەمسەرییەکاندا یارمەتیی گەڕیدەکانی وەک "ئەدмираڵ ڕیچارد بێرد" داوە.

تایبەتمەندییە جەستەییەکان

• جەستە: مالاموت خاوەنی جەستەیەکی گەورە، پتەو، و ئێسک قورسە. سنگێکی فراوانی ھەیە و پێکھاتەیەکی بەھێزی ھەیە کە بۆ کێشکردنی باری قورس گونجاوە.
• فەروو: فەرووەکەی زۆر ئەستوور و دوو چینە. چینێکی دەرەوەی زبر و پارێزەر، و چینێکی ژێرەوەی نەرم و چەوری ھەیە کە وەک عازلێک دژی سەرما کار دەکات.
• کلک: کلکێکی گەورە و پڕ فەرووی ھەیە کە بە شێوەی پەڕ (plume) بەسەر پشتیدا ھەڵدەگرێت. لە کاتی خەوتندا، کلکی بە دەوری لووتیدا دەپێچێت بۆ گەرمکردنەوەی ھەناسەی.
• چاوەکان: چاوەکانیان ھەمیشە قاوەییە. بەپێی ستانداردی نەژادەکە، چاوی شین وەک کەمایەسییەکی گەورە دادەنرێت و نیشانەی تێکەڵبوونی خوێنە (زۆرجار لەگەڵ ھاسکی).

ڕەفتار و کەسایەتی

دۆستانە و دڵسۆز: مالاموت سەگێکی زۆر دۆستانەیە لەگەڵ مرۆڤەکان و بە "سەگی خێزان" ناسراوە. زۆر دڵسۆزە بۆ خاوەنەکەی، بەڵام بە گشتی ھێرشبەر نییە بەرامبەر کەسانی نامۆ، بۆیە وەک سەگی پاسەوانی ھێرشبەر (guard dog) باش نییە، بەڵام قەبارە گەورەکەی وادەکات وەک سەگی وریاکەرەوە (watchdog) کاریگەر بێت.

سەربەخۆ و زیرەک: زۆر زیرەکە بەڵام دەتوانێت سەربەخۆ و ڕەق بێت. پێویستی بە خاوەنێکی بەئەزموون ھەیە کە بتوانێت بە شێوەیەکی ھێمن و متمانەپێکراو ڕابەرایەتیی بکات.

ڕاوکردن: ھەستی ڕاوکردنی بەھێزە و لەوانەیە لەگەڵ ئاژەڵە بچووکەکانی وەک پشیلە و کەروێشکدا باش نەبێت، مەگەر لە تەمەنی زووەوە پێکەوە گەورە بن.

پەیوەندی لەگەڵ سەگی تر: لەوانەیە بەرامبەر سەگی تری ھەمان ڕەگەز (same-sex) ھێرشبەر بێت، بۆیە کۆمەڵایەتیکردنی زوو زۆر گرنگە.

بەخێوکردن و تەندروستی

دەستەی سەگی مالاموتی پۆستەچیی ئەمریکی بێن داونینگ، بارکراو لە پۆستە، لەکاتی جێھێشتنی شاری داوسن لە ھەرێمی یوکۆن، نزیکەی ساڵی ١٩٠١.

ڕاھێنانی جەستەیی: وەک سەگێکی کارکەر، پێویستی بە چالاکیی جەستەیی زۆر ھەیە. بۆ ژیانی شوقە گونجاو نییە و پێویستی بە ماڵێک ھەیە کە حەوشەی گەورەی ھەبێت.

پاکوخاوێنی: فەرووە ئەستوورەکەی پێویستی بە شانەکردنی بەردەوام ھەیە، بەتایبەتی لە وەرزی موو وەریندا کە بە "بۆمبای فەروو" ناسراوە.

تەندروستی: بە گشتی نەژادێکی تەندروستە، بەڵام وەک زۆربەی سەگە گەورەکان، склоنە بۆ کێشەکانی وەک نەخۆشیی جومگەی حەوز (hip dysplasia)، ئاوسانی گەدە (bloat)، و ھەندێک نەخۆشیی چاو.

سەرچاوەکان

لەسەر بنەمای وتارەکانی ویکیپیدیای ئینگلیزی و سەرچاوەی دەرەکیی ترەوە وەرگیراوە، بە داڕشتنێکی جیاواز و فراوانتر نەک وەرگێڕانی وشەبەوشە.