سەگی ئالابای

سەگی ئالابای (بە ئینگلیزی: Alabai یان Central Asian Shepherd Dog) یەکێکە لە کۆنترین و بەھێزترین نەژادەکانی سەگ لە جیھاندا، کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ زیاتر لە ٥٠٠٠ ساڵ. ئەم سەگە زەبەلاحە لە ناوچە فراوانەکانی ئاسیای ناوەڕاستەوە سەریھەڵداوە و بە شێوەیەکی نەریتی بۆ پاراستنی ڕانە مەڕ و ماڵات لە ھێرشی ڕاوکەرە گەورەکانی وەک گورگ و ورچ بەکارھاتووە.

ئالابای، کە زۆرجار بە "ڤۆڵکۆداڤ" (Volkodav)ـیش ناودەبرێت، کە لە زمانی ڕووسیدا بە واتای "گورگ شکێن" دێت، بە بوێری، دڵسۆزی، و ھێزی لەڕادەبەدەری ناسراوە. ئەمە نەژادێک نییە کە بۆ ھەموو کەسێک گونجاو بێت و پێویستی بە خاوەنێکی بەئەزموون و لێھاتوو ھەیە.

تایبەتمەندییەکان
ناوی تر	سەگی شوانکاری ئاسیای ناوەڕاست، ڤۆڵکۆداڤ
وڵاتی بنەڕەت	ئاسیای ناوەڕاست (ڕووسیا، کازاخستان، ئۆزبەکستان، تورکمانستان)
پۆلێنکردن (ستانداردی کینۆلۆژی)
FCI	گرووپی ٢، بەشی ٢.٢، ژمارە ٣٣٥
کێش و باڵا
کێش	٤٠-٨٠ کگم
باڵا	٦٠-٧٨ سم
فەروو
جۆری فەروو	کورت یان مامناوەند، دوو چین
ڕەنگ	سپی، ڕەش، قاوەیی، زەردباو، خۆڵەمێشی، ھێلدار (brindle)
ماوەی ژیان
١٢-١٧ ساڵ

مێژوو و بنەچە

سەگی ئالابای یەکێکە لەو نەژادانەی کە لە ڕێگەی "ھەڵبژاردنی سروشتی"ـیەوە پەرەی سەندووە، نەک لە ڕێگەی دەستکاریکردنی مرۆڤەوە. ئەم سەگە بۆ ھەزاران ساڵ لە ژینگە سەخت و دژوارەکانی ئاسیای ناوەڕاستدا ژیاوە و بۆ مانەوە و پاراستنی سامانی خاوەنەکانی، لەگەڵ ڕاوکەرە دڕندەکاندا جەنگاوە. بنەچەی دەگەڕێتەوە بۆ ناوچە جوگرافییەکانی نێوان ڕووباری ئۆڕاڵ، دەریای قەزوین، و سنوورەکانی چین.

خێڵە کۆچەرییەکان ئەم سەگەیان بۆ پاراستنی مەڕ، بزن، وشتر، و کاروانەکانیان بەکاردەھێنا. بەھۆی ئەم مێژووە دوور و درێژەوە، ئالابای غەریزەیەکی زۆر بەھێزی بۆ پارێزگاریکردن ھەیە.

تایبەتمەندییە جەستەییەکان

• جەستە: ئالابای خاوەنی جەستەیەکی گەورە، پتەو، و ماسولکەییە. پێکھاتەیەکی زۆر بەھێزی ھەیە کە توانای جووڵەی خێرا و کتوپڕی پێدەبەخشێت.
• سەر و شەویلگە: سەری زۆر گەورە و پانی ھەیە، لەگەڵ شەویلگەیەکی یەکجار بەھێز.
• فەروو: فەرووەکەی چڕ و دوو چینە، کە بە تەواوی لە کەشوھەوا وەرزییەکان دەیپارێزێت.
• گوێ و کلک: بە شێوەیەکی نەریتی، گوێ و کلکی ئالابای دەبڕدرانەوە (cropping and docking) بۆ ئەوەی لە کاتی شەڕکردن لەگەڵ گورگدا کەمتر زیانیان پێبگات. ئەم نەریتە ئێستا لە زۆربەی وڵاتاندا نایاساییە.

ڕەفتار و کەسایەتی

سەگە ئالابایەکان (سەگی شوانکاری ئاسیای ناوەڕاست). ململانێیەکی سروشتی بۆ بەدەستھێنانی سەرکردایەتی لەناو ڕانەکەدا.

ئالابای سەگێکی بوێر، ئارام، سەربەخۆ، و خاوەن متمانەبەخۆبوونێکی زۆرە.

پارێزەر: ھەستی پارێزگاریکردنی زۆر بەرزە. زۆر دڵسۆزە بۆ خێزانەکەی و بە توندی بەرگری لە ماڵ و موڵکی خاوەنەکەی دەکات.

گومان لە نامۆکان: بە سروشت گومان لە کەسانی نامۆ دەکات و تا دڵنیا نەبێتەوە کە مەترسی نین، لێیان نزیک نابێتەوە. ئەمە وای لێدەکات ببێتە سەگێکی پاسەوانی نایاب.

سەربەخۆیی: بەھۆی ئەوەی بۆ کاری سەربەخۆ دروست بووە، زۆر زیرەکە بەڵام دەتوانێت ڕەق و سەربەخۆ بێت. پێویستی بە خاوەنێکە کە بتوانێت بە شێوەیەکی ھێمن و متمانەپێکراو سەرکردایەتیی بکات.

بەخێوکردن و پێویستییەکان

سەگی شوانکاری ئاسیای ناوەڕاست.

ژینگە: ئەم نەژادە بە ھیچ شێوەیەک بۆ ژیانی شوقە گونجاو نییە. پێویستی بە ڕووبەرێکی فراوان و حەوشەیەکی گەورە و پەرژینکراو ھەیە بۆ ئەوەی بتوانێت تێیدا بگەڕێت و پاسەوانی بکات.

ڕاھێنانی جەستەیی: پێویستی بە ڕاھێنانی زۆر نییە، بەڵام پیاسەی ڕۆژانە و بواری جووڵەی ئازاد زۆر گرنگە بۆ تەندروستیی.

ڕاھێنانی کۆمەڵایەتی: گرنگترین بەشی پەروەردەکردنی ئالابای، کۆمەڵایەتیکردنیەتی لە تەمەنێکی زۆر زووەوە. دەبێت لەگەڵ خەڵک، دەنگ، و دۆخی جیاوازدا ئاشنا بکرێت بۆ ئەوەی لە داھاتوودا نەبێتە سەگێکی زۆر گۆشەگیر یان ھێرشبەر.

تەندروستی

بەھۆی ئەوەی نەژادێکی سروشتییە، ئالابای بە گشتی تەندروستییەکی باشی ھەیە. وەک زۆربەی سەگە گەورەکان، ئەگەری کەمە بۆ تووشبوون بە نەخۆشیی جومگەی حەوز و ئەژنۆ (Hip and Elbow Dysplasia).

سەرچاوەکان

لەسەر بنەمای وتارەکانی ویکیپیدیای ئینگلیزی، ڕووسی و سەرچاوەی دەرەکیی ترەوە وەرگیراوە، بە داڕشتنێکی جیاواز و فراوانتر نەک وەرگێڕانی وشەبەوشە.