پیرمام
پیرمام | |
|---|---|
| بە عەرەبی: بیرمام بە ئینگلیزی: Pirmam | |
 دیمەنی شارۆچکەی پیرمام | |
 شارۆچکەی پیرمام | |
| پۆتانەکان: 36°23′07″N 44°11′49″E / 36.38522°N 44.19703°Eپۆتانەکان: 36°23′07″N 44°11′49″E / 36.38522°N 44.19703°E | |
| وڵات |  عێراق |
| ھەرێمی فێدراڵ |  ھەرێمی کوردستان[١] |
| پارێزگا | پارێزگای ھەولێر |
| قەزا | قەزای پیرمام |
| بوون بە شارۆچکە | ٢٠٢٤ |
| دەسەڵات | |
| • قایمقام | حامید ئیسماعیل محەمەد کاکەیی |
| ڕووبەر | |
| • سەرجەم | ٩٫١٥ کیلۆمەتری چوارگۆشە (٣٫٥٣ میلی چوارگۆشە) |
| بەرزایی | ١١٠٠ مەتر (٣٬٦٠٠ پێ) |
| ژمارەی دانیشتووان (١٩٧٧) | |
| • سەرجەم | ٢٠٩٧[٢] |
| زمان و ئایین | |
| • زمان | کوردی(سۆرانی) |
| • ئایین | ئیسلام(سوننە) |
| • ب پ م(٢٠١٧) | ٠٬٧٥٨[٣] بەرز · ٢٦مین |
| ناوچەی کاتی | UTC+٣:٣٠ (ناوچەی کاتی) |
| • ھاوین (DST) | UTC+٤:٣٠ (ھاوین) |
| تەلەفۆن | ٠٠٩٦٤ |
پیرمام یان سەڵاحەددینیەکێکە لە شارۆچکەکانی قەزای پیرمام لە پارێزگای ھەولێر لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. پیرمام ناوەندی قەزای پیرمامە.[٤][٥][٦][٧][٨]
ناو
[دەستکاری]- سەربەن: کوَنترین ناوی پیرمامە لە بنەڕەتدا بە مانای سەربانی دێت، کە دەکاتە سەربانی چیای پیرمام، کە زاراوەی سەربانی قورس بووە و گۆڕان لە بەکارھێنانیدا ڕووی داوە تا بووە بە سەربەن، ئێستاش لەلایەن خەڵکانی ڕەسەنی پیرمامەوە ئەم ناوە تام و چێژی تایبەتی خوَی ھەیە.
- پیرمام: وشەی پیر بوَ ئەوە دەگەڕێتەوە کە چەند مەزارگەیەک ناونراوە پیر، کە ئەمەش نیشانەی ئەوەیە ئەم ناوچەیە لەلایەن ئێزیدییەکانەوە ڕۆژانێک ناوچەیەکی پڕ بایەخ بووە لەبەرئەوەی وشەی پیر نازناوی چینێکی ئاینی ئێزیدیەکانە وەک (چینی شێخ و پیر و مرید) کە (پیرمام) یەکێکیانە و (پیرموان و پیر ئەبوبەکر)یش نمونەی ترن، ئەمانە ھەموویان مەزارگەن لە پیرمام و دەوروبەری.
- سەلاحەدین: ئەم ناوە لە سەرەتاوە بە فەرمی بەسەریدا سەپێنراوە، دەکرێ بلێین پادشای عێراق خوَی ئەم ناوەی ھەڵبژاردووە، ھەندێک ئەو ناوە بوَ سەلاحەدینی ئەیوبی دەگەڕێننەوە بەڵام ئەم بوَچونەیان زوَر ڕوون نییە.
- مەصیف: دوای ئەوەی سەربەن بە فەرمی بە سەڵاحەدین دەناسرێ و وەکو شارێکی گەشتوگوزار دێتە ناسین دەبێتە ھاوینە ھەواری سەلاحەدین بە عەرەبیەکەش دەکاتە (مەصیف صلاح الدین). دیارە ووشەی مەسیف کورتکراوەی مصیف صلاح الدینە و دەبێتە پلەیەکی ناوەکانی.[١٠]
جوگرافیا
[دەستکاری]شارۆچکەکە لە ھەر ڕۆژێکدا لە ھەولێرەوە دیارە، بەتایبەتی لەکاتی ئێواران و شەواندا، ھەولێریش لە شارۆچکەکەوە دیارە، بەتایبەتی یەکێکە لەو شوێنە سروشتییە کەمانەی ھەولێری تێدا دیارە، کە خەڵک دەتوانن ئۆتۆمبێلەکانیان لەسەر گردەکان ڕابگرن و پیکنیک بکەن، بەو پێیەی زۆربەی تۆپۆگرافیای باشوور و ڕۆژئاوا تەختە و زۆربەی کشتوکاڵییە ئەو ناوچانە دیمەنێکی باشی تێدا نییە. تاکە خاڵە ناسراوە کە شارەکە بە ڕوونی دیارە، ٣٠-٤٥ خولەک بە ئۆتۆمبێل لە ناوەندی شارەوە دوورە، بەپێی خاڵی دەستپێک و بارودۆخی ھاتوچۆ. بەرزی ناوچەکە ١١٠٧ م (٣٦٣٢ پێ). ناوچەکە لە بەشی باشووری ڕۆژھەڵات بە چیای سەری ڕەش و لە باکووری ڕۆژھەڵات بە چیای سەفین و لە بەشی باشووری ڕۆژئاوا بە چیای سارتکا دەورە دراوە.[١١]
مێژوو
[دەستکاری]پیرمامیش وەک بەشێکی زۆر لە پارێزگای ھەولێر، مێژوویەکی دوور و درێژی لەگەڵ مێژووی فراوانتری مێزۆپۆتامیا و ھەرێمی کوردستاندا تێکەڵ بووە. بەھۆی ھەڵکەوتەی لە ناوچەی شاخاویدا، پێدەچێت بە درێژایی قۆناغە جیاوازەکان وەک پەناگە و خاڵێکی ستراتیژی دەوری ھەبووبێت.
- مێژووی کۆن: پارێزگای ھەولێر فراوانتر لە سەردەمی پێش مێژووەوە مرۆڤی لێ نیشتەجێبووە، لەگەڵ بەڵگەی نیشتەجێبوون کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ھەزاران ساڵ لەمەوبەر. ئەو ناوچەیە بەشێک بووە لە ئیمپراتۆریەتی جۆراوجۆری کۆن، لەوانە ئیمپراتۆریەتی ئاشووری و فارسی و ئیمپراتۆریەتەکانی دیکە.
- سەردەمی سەدەی ناوەڕاست: لە سەردەمی سەدەکانی ناوەڕاستدا، ناوچەکە سەرھەڵدان و داڕمانی خانەدانی جۆراوجۆری ناوخۆیی بەخۆیەوە بینی و لە ژێر کاریگەری ئیمپراتۆریەتەکانی ئیسلامیدا بوو.
- سەردەمی عوسمانی: ناوچەکە بۆ چەندین سەدە بەشێک بووە لە ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی.
- سەدەی بیستەم: سەدەی بیستەم گۆڕانکاری بەرچاوی بەدوای خۆیدا ھێنا، لەوانە پێکھێنانی عێراقی مۆدێرن و ھەرێمی کوردستان. پیرمام، بە ھۆی ھەڵکەوتەکەیەوە، کاریگەرییەکانی ململانێی عێراق و کورد و دواتر گەشەسەندنی ھەرێمی کوردستانی بەخۆیەوە بینیوە.
- سەردەمی مۆدێرن: لەم دەیان ساڵەی دواییدا، پیرمامیش ھاوشێوەی شارۆچکەکانی دیکەی ھەرێمی کوردستان، گەشەسەندنی بەخۆیەوە بینیوە، بەتایبەتی لە بواری گەشتیاریدا، بەھۆی جوانی سروشتییەوە.[١٢]
گرنگی سیاسی
[دەستکاری]پیرمام گرنگی سیاسی لە ناوخۆی ھەرێمی کوردستاندا ھەیە، بە تایبەتی بەھۆی بوونی کەسایەتییە سەرەکییەکانی سەرکردایەتی و بارەگاکانی پارتی دیموکراتی کوردستان (پ.د.ک).
- بارەگای پارتی: پیرمام شوێنی بارەگایەکی بەرچاوی پارتییە، کە یەکێکە لە پارتە سیاسییە پێشەنگەکانی ھەرێمی کوردستان. ئەم شوێنە جەخت لەسەر گرنگی شارۆچکەکە دەکاتەوە لە دیمەنی سیاسی ناوچەکەدا.[١٣]
- بارەگای سەرکردایەتی: سەرکردە سەرەکییەکانی پدک لە پیرمام شوێنی نیشتەجێبوون و نووسینگەیان ھەیە. ئەم ئامادەبوونە بەشدارە لە ڕۆڵی شارۆچکەکە وەک ناوەندێکی چالاکیی سیاسی لەناو ھەرێمەکەدا.[١٤]
دانیشتوان
[دەستکاری]ژمارەی دانیشتوانی پیرمام نزیکەی ٣٠ ھەزار کەسە.[١٥] لە کاتێکدا دیمۆگرافیای ورد بۆ پیرمام لەبەردەستدا نییە، ھەولێر، ئەو پارێزگایەی کە پیرمام تێیدا ھەڵکەوتووە، دانیشتووانێکی بەرچاوی کوردی تێدایە. لە بنەڕەتدا تۆمارە دیمۆگرافییەکان بۆ عێراق دانیشتووانێکی بەرچاوی کورد نیشان دەدەن.[١٦]
سەرچاوەکان
[دەستکاری]- ↑ «Kurdistan Regional Government». KRG. لە ڕەسەنەکە لە ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ ئەرشیڤ کراوە. لە ٩ی ئابی ٢٠١٢ ھێنراوە.
- ↑ https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000
- ↑ «Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab». hdi.globaldatalab.org (بە ئینگلیزی). لە ١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨ ھێنراوە.
- ↑ د.عەبدوڵڵا غەفوور. «جوگرافیای کوردستان» (PDF) (بە کوردی). لە ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
{{cite web}}: ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: زمانی نەناسراو (بەستەر) - ↑ ناوەندی زانیارییە مرۆییە ھاوبەشەکان. «نەخشەی ھەرێمی کوردستان» (PDF) (بە کوردی). لە ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
{{cite web}}: ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: زمانی نەناسراو (بەستەر) - ↑ دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان. «یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند» (PDF) (بە کوردی). لە ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
{{cite web}}: ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: زمانی نەناسراو (بەستەر) - ↑ IOM. «رووپێوی دیمۆگرافی لە ھەرێمی کوردستان 2017» (PDF) (بە ئینگلیزی). لە ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
{{cite web}}: ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: زمانی نەناسراو (بەستەر) - ↑ د.عەبدوڵڵا غەفوور. «پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان» (PDF) (بە کوردی). لە ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
{{cite web}}: ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: زمانی نەناسراو (بەستەر) - ↑ https://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=18419&Jor=4
- ↑ جەمال بابان. «أصول أسماء المدن و المواقع العراقیة؛ الجزء الاول» (PDF) (بە عەرەبی). لە ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
{{cite web}}: ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: زمانی نەناسراو (بەستەر) - ↑ https://www.researchgate.net/publication/344265633_Stampa_3D_e_fab-lab_tra_quarta_rivoluzione_industriale_e_rischi_di_danno_il_ruolo_della_responsabilita_civile
- ↑ Rudaw News. Pirmam sees rise in tourism during Eid holiday.
- ↑ KDP.info, KDP leaders hold meeting in Pirmam.
- ↑ Rudaw News, KDP politburo meet in Pirmam.
- ↑ https://www.citypopulation.de/en/iraq/kurdistan/erbil/1110010000__pirmam/
- ↑ KRG pushes for inclusion of Kurdish areas in Iraq's population census - Kurdistan24
