سەعید کوڕی موسەییب

سەعید کوڕی موسەییب
سعید بن المسیب
لەدایکبوون	١٣ی کۆچی / ٦٣٤ی زایینی مەدینە
مەرگ	٩٤ی کۆچی / ٧١٣ی زایینی مەدینە
نیشتەجێی	مەدینە
پیشە	تابیعی، فەقیھ، فەرموودەناس
ناسراوە بە	یەکێک لە حەوت فەقیھەکەی مەدینە، سەربەخۆیی لەبەرامبەر دەسەڵاتداران
ئایین	ئیسلام
ھاوسەر	کچی ئەبوو ھورەیرە

ئەبوو محەممەد، سەعید کوڕی موسەییب کوڕی حەزن مەخزوومی قوڕەیشی (بە عەرەبی: أبو محمد سعید بن المسیب بن حزن المخزومی القرشی؛ ١٣-٩٤ی کۆچی) یەکێکە لە گەورەترین زانایانی سەردەمی تابیعییەکان و بە پێشەوای تابیعییەکانی مەدینە و زاناترینیان دادەنرێت. ئەو بە یەکێک لە حەوت شەرعزانەکە ناسراوە، کە گەورەترین سەرچاوەی فیقھـ و زانست بوون لەو سەردەمەدا.

ژیان و پێگەی زانستی

سەعید کوڕی موسەییب لە مەدینە لە سەردەمی خەلافەتی عومەر کوڕی خەتتابدا لەدایک بووە. باوکی، موسەییب کوڕی حەزن، یەکێک بوو لە ھاوەڵان. سەعید لە مەدینەی پایتەختی زانستی ئیسلامدا گەورە بوو و زانستی لە گەورەترین ھاوەڵانی پێغەمبەر وەرگرتووە، لەوانە عوسمان کوڕی عەففان، عەلی کوڕی ئەبی تاڵیب، و ئەبوو ھورەیرە، کە دواتر بووە خەزووری.

ئەو بە زاناترینی خەڵک دادەنرا لە فەرموودەکانی ئەبوو ھورەیرە و بڕیار و حوکمەکانی عومەر کوڕی خەتتابدا. لەبەر گرنگی و قووڵیی زانستەکەی، بە "پێشەوای زانایان" (إمام العلماء) ناسراوە.

سیفەت و ڕەوشتەکانی

سەعید کوڕی موسەییب تەنھا بە زانستەکەی نا، بەڵکو بە خواپەرستی و سەربەخۆیی و بوێرییەکەشی لەبەرامبەر دەسەڵاتداران ناسرابوو.

• خواپەرستی: دەربارەی خۆی دەیگوت: "بۆ ماوەی چل ساڵ، ھیچ کاتێک نوێژی بەکۆمەڵم لەدەست نەچووە و سەیری پشتە ملی خەڵکم نەکردووە (واتە ھەمیشە لە ڕیزی یەکەم بووم)." ئەو بە بەردەوامی بەڕۆژوو دەبوو و دەیان جار سەفەری حەجی کردبوو.
• سەربەخۆیی و بوێری: سەعید کوڕی موسەییب بە ھیچ شێوەیەک خۆی بۆ دەسەڵاتداران نەدەچەماند و دیاری و بەخششی لێ وەرنەدەگرتن. ئەو بازرگانێکی دەوڵەمەند بوو و بژێویی ژیانی خۆی دابین دەکرد.
• ڕەتکردنەوەی داوای خەلیفە: کاتێک خەلیفەی ئەمەوی، عەبدولمەلیکی کوڕی مەڕوان، ویستی کچەکەی سەعید بۆ کوڕەکەی، وەلیدی جێنشین، بخوازێت، سەعید ڕەتی کردەوە و لەبڕی ئەوە کچەکەی دایە یەکێک لە قوتابییە ھەژارەکانی خۆی بە ناوی ئیبن ئەبی وەداعە.
• سزا و زیندانیکردن:بەھۆی ئەوەی ئامادە نەبوو بەیعەت (دڵسۆزی) بداتە وەلید و سولەیمانی کوڕی عەبدولمەلیک، لەلایەن والیی مەدینەوە، ھیشام کوڕی ئیسماعیل مەخزومی، فەرمانی لێدانی بە قامچی و زیندانیکردنی بۆ دەرکرا. سەرەڕای ئەشکەنجە، ئەو ھەر سوور بوو لەسەر ھەڵوێستی خۆی.

میرات

سەعید کوڕی موسەییب وەک یەکێک لە پایە سەرەکییەکانی فیقھی سوننە دادەنرێت. پێشەوا گەورەکانی وەک ئیمامی مالیک و ئیمامی شافیعی بە ڕێزێکی زۆرەوە ناویان ھێناوە و پشتیان بە زانست و بۆچوونەکانی بەستووە.

ئیمامی شافیعی فەرموودە "مورسەل"ەکانی (ئەو فەرموودانەی کە تابیعییەکە ڕاستەوخۆ لە پێغەمبەرەوە دەیگێڕێتەوە) سەعیدی بە باشترین و دروستترینی ھەموو مورسەلەکان داناوە.