بۆ ناوەڕۆک بازبدە

سێیەم کۆماری چیکۆسلۆڤاکیا

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
سێیەم کۆماری چیکۆسلۆڤاکیا
بەشێکە لەچێکۆسلۆڤاکیا
دامەزران٥ی نیسانی ١٩٤٥
بابەتی لاوەکیچێکۆسلۆڤاکیا
ناو بە زمانی فەرمیČeskoslovenská republika
سروودی نیشتمانیسروودی چێکۆسلۆڤاکیا
کیشوەرئەورووپا
پایتەختپراگ
پۆتانی شوێن٥٠°٥′٠″N ١٤°٢٨′٠″E
شێوەی بنەڕەتیی حکوومەتکۆمار
لە پێشکۆماری سلۆڤاکیا
لە دوایکۆماری چێکۆسلۆڤاکیا
گۆڕدراوە لەلایەنکۆماری چێکۆسلۆڤاکیا
جێگەی دەگرێتەوەCzechoslovak government-in-exile، کۆماری سلۆڤاکیا
کۆتاییھاتن٩ی ئایاری ١٩٤٨
ڕووبەر١٢٧٬٩٠٠ کیلۆمەتر چوارگۆشە
Map

کۆماری سێیەمی چیکۆسلۆڤاکیا دەوڵەتێکی خاوەن سەروەری بوو لە نیسانی ١٩٤٥ تا شوباتی ١٩٤٨، لە دوای کۆتایی ھاتنی جەنگی جیھانیی دووەم.

دوای ڕووخانی ئەڵمانیای نازی، وڵاتەکە لەلایەن سۆڤیەتەکانەوە سەرلەنوێ ڕێکخرایەوە و ھەمان ئەو سنوورانەی پێدرایەوە کە ھاوشێوەی دەوڵەتی پێش جەنگ بوو (یەکەم کۆماری چیکۆسلۆڤاکیا پێش ھاتنی نازییەکان لە کۆتایی ساڵی ١٩٣٨)؛ بە ھەمان شێوە دانی پێدانانی نێونەتەوەیی دەوڵەتەکەی پێشووشی بۆ گەڕایەوە. بەھۆی گەشەسەندنی پارتی کۆمۆنیستی چیکۆسلۆڤاکیا (KSČ)، چیکۆسلۆڤاکیا کەوتە ژێر بازنەی ھەژموونی سۆڤیەت، و ئەم بارودۆخەش زاڵ بوو بەسەر ھەر پلان یان ستراتیژێک بۆ ئاوەدانکردنەوەی دوای جەنگ. لە ئەنجامدا، ڕێکخستنی سیاسی و ئابووریی چیکۆسلۆڤاکیا تا ڕادەیەکی زۆر بوو بە بابەتی دانوستان لە نێوان ئێدڤارد بێنێش و ئەندامانی پارتی کۆمۆنیست کە لە مۆسکۆ دوورخرابوونەوە.

ھەر لە تەممووزی ١٩٤٧دا، جۆزێف ستالینی ڕێبەری سۆڤیەت دەستوەردانی کرد دژی بەشداریی چیکۆسلۆڤاکیا لە پڕۆژەی مارشاڵ، و چەمکەکەی بێنێش بۆ ئەوەی پێی دەگوترا «پرد» لە نێوان ڕۆژھەڵات و ڕۆژاوا پووچەڵکرایەوە، ئەمەش بەو واتایە بوو کە پەیماننامەی ھاوپەیمانی لەگەڵ فەڕەنسا جێبەجێ نەکرا. مۆسکۆ گومانی خۆی نیشان دا سەبارەت بەو ڕێگا پەرلەمانییەی کە بۆ سۆسیالیزم ڕاگەیەندرابوو، و دواتر داوای لە پارتی کۆمۆنیستی چیکۆسلۆڤاکیا کرد کە بە خێرایی دەسەڵات بگرێتە دەست. لە شوباتی ١٩٤٨دا، دواجار کۆمۆنیستەکان توانییان لایەنە نەکۆمۆنیستەکان ھان بدەن بۆ ھەوڵدان بۆ گۆڕینی حکوومەتی ھاوپەیمانی پێشووی کلیمێنت گۆتڤاڵد و بارودۆخەکەیان بۆ کودەتایەکی سیاسی بەکارھێنا. بەم شێوەیە چیکۆسلۆڤاکیا بوو بە بەشێک لە بازنەی بەرژەوەندییەکانی سۆڤیەت و دواتر بوو بە بەشێک لە بلۆکی دەسەڵاتی ستالین.

لە شوباتی ١٩٤٨دا، پارتی کۆمۆنیست لە کودەتایەکدا تەواوی دەسەڵاتی گرتە دەست. سەرەڕای ئەوەی ناوی فەرمیی وڵاتەکە تا ساڵی ١٩٦٠ بە کۆماری چیکۆسلۆڤاکیا مایەوە کاتێک گۆڕدرا بۆ کۆماری سۆسیالیستی چیکۆسلۆڤاکیا، بەڵام ڕووداوەکانی شوباتی ١٩٤٨ بە کۆتایی کۆماری سێیەم دادەنرێن.[١]

سەرچاوەکان

[دەستکاری]