سیمین بێھبەھانی

سیمین بێھبەھانی
سیمین بێھبەھانی
بە فارسی: سیمین بهبهانی
لەدایکبوون	٢٠ی تەممووزی ١٩٢٧; تاران، ئێران
مردن	١٩ی ئابی ٢٠١٤ (٨٧ ساڵ ژیاوە); تاران، ئێران
ناوی کاتی لەدایکبوون	Siminbar Khalili
شوێنی ناشتن	بەھەشتی زەھرا
باوک	عەباس خەلیلی
دایک	فەخرعوزما ئەرگوون
خزمەکان	جەعفەر خەلیلی، Abolhassan Tahami Nejad
زمانەکانی ئاخاوتن	زمانی فارسی
زمانی نووسین	زمانی فارسی
پیشە	شاعیر، نووسەر، ھۆنراوەنووس، گۆرانینووس
بواری کار	شیعر
پەروەردە	زانکۆی تاران
دەستپێکی چالاکی	١٩٤١
کۆتایی ساڵانی چالاکی	١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤
خەڵاتەکان	Janus Pannonius International Poetry Prize، Carl von Ossietzky Medal
	لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە

سیمین بێھبەھانی (بە فارسی: سیمین بھبھانی، ٢٠ی تەممووزی ١٩٢٧ – ١٩ی ئابی ٢٠١٤)، خاتوونە شاعیری غەزەلنووسی ھاوچەرخی ئێرانە. بەھۆی تازەگەری و ھێنانە کایەی کێشی نوێ و دەق نەشکاو لە غەزەلدا، نازناوی نیمای غەزەلی پێ دراوە.

ژیان و چالاکی

سیمین بێھبەھانی ساڵی ١٩٢٧ لە تارانی پایتەختی ئێران لە دایک بوو. دایک و باوکی سیمین ھەرتکیان نووسەر و ڕۆژنامەوان بوون. خوێندنی باڵای لە زانکۆی ماف تەواو کرد. سیمین لە چاردەساڵەییەوە سەرقاڵی ھۆندنەوەی شێعر بوو. سەرەتا بە ھۆندنەوەی شێعری چوارپاژی نیمایی (شێعری کۆپلەیی، کە ھەر کۆپلەیەکی چوار میسرەعە و میسرەعەکانی یەک و دوو و چوار پێکەوە ھاوقافیەن) دەستی پێ‌کرد و دواتر ڕووی کردە غەزەل ھۆندنەوە. سیمین گۆمی مەندی غەزەلی لە ئێران شڵەقاند و شەپۆلانی تێ‌خست؛ غەزەلی بە باس و خواسی ڕۆژانە و سووژەگەلی شانۆ و وت‌ووێژەکانەوە گرێ دا. تا ئەوکات غەزەل ھەر خانەی خۆشەویستی و لانکەی ئەوین و دڵداری بوو و جاروبارە نەبێ لەو ئاراستەیە نەترازابوو. غەزەلی سیمین سەبک و شێوازێکی تایبەت بەخۆی و جیاوازی ھەیە.^[١] لە تەمەنی شاعیرێتیدا زیاتر لە ٦٠٠ غەزەلی ھۆندەوە کە سەرجەم لە ٢٠ دیواندا چاپ کراون.^[٢]

بەرھەمەکان

دیوانە شێعرەکانی سیمین ھەموویان بە زمانی فارسین، کە بەشێکیان بریتین لە:

جێگە پێ
چلچرا
مەڕمەڕ
ھەستانەوە
دێڕێک لە خێرایی و لە ئاگر
دەشتی ئەرژەن (ئەرژەن جۆرێک دارە)
دەلاقەیەک ئازادی

نموونەی شێعر

غەزەلی "دوبارە می سازمت وطن" (واتە: سەرلەنوێ بنیاتت دەنێمەوە نیشتمان) یەکێک لە سەرکەوتووترین شێعرەکانی سیمینە. داریووش (سترانبێژی ناسراوی ئێران) ئەو غەزەلەی کردۆتە گۆرانی و شارام نازری (سترانبێژی کورد) لە ڕۆژی ناشتنی سیمیندا ئەو غەزەلەی لە سەر تەرمەکەی چڕی. دەقی غەزەلەکە:

دوبارە می‌سازمت وطن! اگر چە با خشت جان خویش

ستون بە سقف تو می زنم، اگر چە با استخوان خویش

دوبارە می بویم از تو گُل، بە میل نسل جوان تو

دوبارە می شویم از تو خون، بە سیل اشک روان خویش

دوبارە، یک روز آشنا، سیاھی از خانە میرود

بە شعر خود رنگ می زنم، ز آبی آسمان خویش

اگر چە صد سالە مردە ام، بە گور خود خواھم ایستاد

کە بردَرَم قلب اھرمن، ز نعرە ی آنچنان خویش

کسی کە «عظم رمیم» را دوبارە انشا کند بە لطف

چو کوە می بخشدم شکوە، بە عرصە ی امتحان خویش

اگر چە پیرم ولی ھنوز، مجال تعلیم اگر بُوَد،

جوانی آغاز می کنم کنار نوباوگان خویش

حدیث حب الوطن ز شوق بدان روش ساز می کنم

کە جان شود ھر کلام دل، چو برگشایم دھان خویش

ھنوز در سینە آتشی، بجاست کز تاب شعلە اش

گمان ندارم بە کاھشی، ز گرمی دمان خویش

دوبارە می بخشی ام توان، اگر چە شعرم بە خون نشست

دوبارە می سازمت بە جان، اگر چە بیش از توان خویش

مردن

سیمین بێھبەھانی ڕۆژی ١٩ی ئابی ٢٠١٤ کۆچی دوایی کرد و سێ ڕۆژ دواتر بە ئامادەبوونی گەورەپیاوانی وەک مەحموود دەوڵەت ئابادی (نووسەر)، شەجەریان (سترانبێژ)، شارام نازری (سترانبێژ) و لە گۆڕستانی بەھەشتی زەھرا تاران نێژرا.