بۆ ناوەڕۆک بازبدە

سیمورووم

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
شانشینی سیمورووم
𒋛𒈬𒌨𒊑𒅎
شوێنی شانشینی سیمورووم
دەوڵەت پاشایەتی

سیمورووم (بە ئەکەدی:𒋛𒈬𒌨𒊑𒅎)[١] شارە-دەوڵەتێکی گرینگی ناوچەی مێزۆپۆتامیا بوو لە دەوروبەری ٢٠٠٠ پ.ز تا ١٥٠٠ پ.ز، لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتیی ئەکەدییەوە تا ئووری سێیەم. شانشینی سیمورووم دوای سەردەمی بابلیی کۆن لە تۆمارەکاندا نامێنێت.[٢] پێشنیار کراوە کە لە سەردەمی بابلیی کۆندا ناوەکەی زەببان بووبێت، کە ناوەندێکی پەرستنی دیاری ئاداد بووە.[٣][٤] دراوسێ و ھەندێک جار ھاوپەیمانی شانشینی لۆلۆبی بوو.[٥][٦] زەببان وەک ناوەندێکی پەرستنی ئاداد تا سەردەمی بابلیی نوێ ئاماژەی پێ کراوە.[٧]

مێژوو

[دەستکاری]
ئیدین سین، پاشای سیمورووم، چەکدار بە کەوان و تەورێک، پێ دەنێت بەسەر دوژمنێکدا (نز. ١٩٥٠ پ.ز)

وادیارە شانشینی سیمورووم بەشێک بووبێت لە پشتێنەی شارە-دەوڵەتە حوورییەکان لە بەشی باکووری ڕۆژھەڵاتی ناوچەی مێزۆپۆتامیا.[٨][٢] ئەوان زۆرجار لە ململانێدا بوون لەگەڵ فەرمانڕەواکانی ئووری سێیەم.[٢][٩] سەرچاوە مێزۆپۆتامییەکان بە «کێونشینەکان» ئاماژەیان پێ دەکەن.[١٠]

چەندین نووسراو پێشنیاری ئەوە دەکەن کە سیمورووم تا ڕادەیەکی زۆر بەھێز بووە، و ھەندێک ڕووناکی دەخەنە سەر ململانێکانی دەوروبەری ناوچەی زاگرۆس، نموونەیەکی تری لەو شێوەیە نەخشی سەر بەردی ئەنوبانینییە لە شانشینی دراوسێی لۆلۆبی.[٢] چوار نووسراو و نەخشێک (کە ئێستا لە مۆزەخانەی ئیسرائیلە) لە سیمورووم لە بێتواتە لە نزیک ڕانیە لە باشووری کوردستان، و یەکێکی تریش لە سەرپێڵی زەھاو لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان ناسراون.[٩][١١] [١٢]

سەردەمی بڕۆنزی پێشوو

[دەستکاری]

سەردەمی ئەکەدی

[دەستکاری]

سیموروومەکان بەردەوام لە ململانێدا بوون لەگەڵ ئیمپراتۆریەتیی ئەکەدی. ناوی چوار ساڵی سەردەمی پاشایەتیی سارگۆنی ئەکەد باس لە ھەڵمەتەکانی دەکات دژی ئیلام، ماری، سیمورووم، و ئورووا (شارە-دەوڵەتێکی ئیلامی):[١٣][١٤]

  1. «ئەو ساڵەی کە تێیدا سارگۆن چوو بۆ سیمورووم»
  2. «ئەو ساڵەی کە تێیدا سارگۆن ئورووای تێکشکاند»
  3. «ئەو ساڵەی کە ئورووا تێکشکێنرا»
  4. «ئەو ساڵەی کە تێیدا سارگۆن ئیلامی تێکشکاند»
  5. «ئەو ساڵەی کە تێیدا ماری تێکشکێنرا»
— ناوی ساڵە پاشایەتییە ناسراوەکانی سارگۆن.[١٥][١٤][١٦]

ساڵێکی نادیار لە سەردەمی پاشای ئەکەد نەرام سین بەم شێوەیە تۆمار کراوە: «ئەو ساڵەی کە نەرام سین بەسەر سیموروومدا لە کیراشێنیوە سەرکەوت و بابای فەرمانڕەوای سیمورووم، و دووبوولی ئێنسی (فەرمانڕەوا)ی ئارامێی بە زیندانی گرت».[١٧][١٨] ئارامێ بەوە ناسراوە کە پەیوەندی بە ئەشنووناوە ھەیە. نامەیەکی بابلیی کۆنیش سیمورووم بە ئەشنوونا دەبەستێتەوە. ئەمە پێشنیاری ئەوە دەکات کە سیمورووم لە ناوچەی ئەو شارەدا بووبێت.[١٩]

پاشایەک، کە لە ڕاپەڕینە گەورەکەی دژی نەرام سیندا ناوی ھاتووە، پووتتی مادا ئەل بووە.[٢٠]

دوای ئەوەی ئەکەد بەدەست گۆتییەکانەوە کەوت، لۆلۆبییەکان و سیموروومەکان دژی فەرمانڕەوای گۆتی ئێرریدۆپیزیر ڕاپەڕین، بەپێی نووسراوەکانی دوایینیان:

کا-نیسبا، پاشای سیمورووم، خەڵکی سیمورووم و لۆلۆبیی بۆ ڕاپەڕین ھاندا. ئەمینیلی، ژەنەڕاڵی [لۆلۆبی، دوژمن]... وای لە خاکەکە کرد [یاخی ببێت]... ئێرریدۆ-پیزیر، بەھێز، پاشای گۆتیۆم و چوار لای جیھان پەلەی کرد [بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی] ئەو... لە یەک ڕۆژدا دەربەندی ئۆربیلۆمی لە چیای مووممووم گرت. جگە لەوەش، نیریشوھای گرت.

— نووسراوی R2:226-7ی ئێرریدۆپیزیر.[٥]

لە خاڵێکدا، ڕەنگە سیمورووم بووبێتە پاشکۆی گۆتییەکان.[٢]

سەرچاوەکان

[دەستکاری]
  1. ↑ Shaffer، Aaron (٢٠٠٣). «Iddi(n)-Sîn, King of Simurrum: A New Rock-Relief Inscription and a Reverential Seal». Zeitschrift für Assyriologie und vorderasiatische Archäologie. ٩٣ (1). Zeitschrift für Assyoriologie: ٧–١٢.
  2. 1 2 3 4 5 Eidem، Jesper (٢٠٠١). The Shemshāra Archives 1: The Letters. Kgl. Danske Videnskabernes Selskab. لاپەڕە ٢٤. ژپنک ٩٧٨٨٧٧٨٧٦٢٤٥٠.
  3. ↑ George, A., "The Sanctuary of Adad at Zabban? A Fragment of a Temple List in Three Sub-columns", BiOr. 65, pp. 714–717, 2008
  4. ↑ Weidner, Ernst, "Simurrum Und Zaban", Archiv Für Orientforschung, vol. 15, pp. 75–80, 1945
  5. 1 2 Hamblin، William J. (٢٠٠٦). Warfare in the Ancient Near East to 1600 BC. Routledge. لاپەڕە ١١٥–١١٦. ژپنک ٩٧٨١١٣٤٥٢٠٦٢٦.
  6. ↑ Meissner, Bruno, "Simurru", Orientalistische Literaturzeitung, vol. 22, no. 1-6, pp. 69-70, 1919
  7. ↑ ١٦ی تەممووزی ٢٠٢١ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.Schwemer, Daniel, "The Storm-Gods of the Ancient Near East: Summary, Synthesis, Recent Studies Part I", Journal of Ancient Near Eastern Religions 7.2, pp. 121-168, 2007
  8. ↑ Hallo W.W., Simurrum and the Hurrian Frontier, Revue Hittite et Asianique, pp. 71-81, 1978
  9. 1 2 Douglas Frayne, "Simurrum", Old Babylonian Period (2003-1595 B.C.): Early Periods, Volume 4, Toronto: University of Toronto Press, pp. 707-716, 1990 ISBN 9780802058737
  10. ↑ Sallaberger, W., "Ur III-Zeit", in W. Sallaberger and A. Westenholz (eds.), Mesopotamien: Akkade und Ur III-Zeit, Orbus Biblicus et Oriemtalis 160/3. Fribourg: Universitätsverlag / Göttingen: Vandenhoeck and Ruprecht, pp. 121–390, 1999
  11. ↑ Osborne، James F. (٢٠١٤). Approaching Monumentality in Archaeology. SUNY Press. لاپەڕە ١٢٠. ژپنک ٩٧٨١٤٣٨٤٥٣٢٥٥.
  12. ↑ Fouadi, A. H. A., Inscriptions and Reliefs from Bitwata.", Sumer, vol. 34, no. 1-2, pp. 122–29, 1978
  13. ↑ «T2K1.htm». cdli-gh.github.io.
  14. 1 2 Potts، D. T. (٢٠١٦). The Archaeology of Elam: Formation and Transformation of an Ancient Iranian State (بە ئینگلیزی). Cambridge University Press. لاپەڕە ٩٢-٩٣. ژپنک ٩٧٨-١-١٠٧-٠٩٤٦٩-٧.
  15. ↑ «Year Names of Sargon». cdli.ox.ac.uk.
  16. ↑ Álvarez-Mon، Javier؛ Basello، Gian Pietro؛ Wicks، Yasmina (٢٠١٨). The Elamite World (بە ئینگلیزی). Routledge. لاپەڕە ٢٤٧. ژپنک ٩٧٨-١-٣١٧-٣٢٩٨٣-١.
  17. ↑ «T2K3.htm». cdli-gh.github.io.
  18. ↑ Cohen, Mark E., "A New Naram-Sin Date Formula.", Journal of Cuneiform Studies, vol. 28, no. 4, pp. 227–32, 1986
  19. ↑ Finkelstein, J. J., "Subartu and Subarians in Old Babylonian Sources", Journal of Cuneiform Studies, vol. 9, no. 1, pp. 1–7, 1955
  20. ↑ J. G. Westenholz, "Legends of the Kings of Akkade", Winona Lake, IN: Eisenbrauns, 1997
ویکیمیدیا کامنز میدیای پەیوەندیداری بە سیمورووم تێدایە.
وەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=سیمورووم&oldid=1587822»