سیستمە ژینگەیییە دەریایییەکان
سیستمە ژینگەیییە دەریایییەکان گەورەترین سیستمە ژینگەیییە ئاوییەکانی زەویین و لەو ئاوانەی کە ڕێژەیەکی بەرزی خوێیان تێدایە بوونیان ھەیە. ئەم سیستمە ژینگەیییانە جیاوازن لەگەڵ سیستمە ژینگەیییە ئاوە شیرینەکان، کە ڕێژەیەکی کەمتری خوێیان تێدایە. ئاوە دەریایییەکان زیاتر لە ٧٠٪ی ڕووی زەوی دادەپۆشن و پێکدێن لە زیاتر لە ٩٧٪ی دابینکردنی ئاوی زەوی[١] و ٩٠٪ی شوێنی نیشتەجێبوون لەسەر زەوی.[٢] ئاوی دەریا تێکڕای سوێرییەکەی ٣٥ بەشە لە ھەزار بەش ئاو. سوێریی ڕاستەقینە لە نێوان سیستمە ژینگەیییە دەریایییە جیاوازەکاندا دەگۆڕێت.[٣] سیستمە ژینگەیییە دەریایییەکان دەکرێت دابەش بکرێن بۆ چەندین ناوچە بەپێی قووڵیی ئاو و تایبەتمەندییەکانی کەناراوەکان. ناوچەی ئۆقیانووسی بەشە کراوە و فراوانەکەی ئۆقیانووسە کە تێیدا ئاژەڵانی وەک نەھەنگ، قرش و توونە دەژین. ناوچەی بێنتیک لە ژێرخانەکانی ژێر ئاو پێکدێت کە تێیدا زۆرێک لە بێبڕبڕەکان دەژین. ناوچەی نێوان ھەڵچوون و داچوون ئەو ناوچەیەیە کە دەکەوێتە نێوان ھەڵچوون و داچوونی بەرز و نزم. ناوچەکانی تری نزیک کەنار (neritic) دەکرێت دەشتە قووڕاوییەکان، مێرگەکانی گیای دەریایی، مانگرۆڤ، سیستمە بەردینەکانی نێوان ھەڵچوون و داچوون، زۆنگاوە سوێرەکان، ڕەفە مەرجانییەکان، دارستانەکانی کێڵپ و تاڤگەکان بگرێتەوە. لە ئاوە قووڵەکاندا، ڕەنگە کونی گەرمەئاوی ڕووبدەن کە تێیدا بەکتریاکانی گۆگردی کیمیایی-پێکھاتە بنەمای تۆڕی خۆراک پێکدەھێنن.
سەرچاوەکان
[دەستکاری]- ↑ «Oceanic Institute». www.oceanicinstitute.org. لە ڕەسەنەکە لە ٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩ ئەرشیڤ کراوە. لە ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ ھێنراوە.
- ↑ «http://www.unesco.org/new/en/natural-sciences/ioc-oceans/focus-areas/rio-20-ocean/blueprint-for-the-future-we-want/marine-biodiversity/facts-and-figures-on-marine-biodiversity/». www.unesco.org (بە ئینگلیزی). لە ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ ھێنراوە.
{{cite web}}: بەستەری دەرەکی لە|سەردێڕ= - ↑ United States Environmental Protection Agency (٢ی ئازاری ٢٠٠٦). «Marine Ecosystems». لە ڕەسەنەکە لە ١ی ئابی ٢٠١٢ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٥ی ئابی ٢٠٠٦ ھێنراوە.
