بۆ ناوەڕۆک بازبدە

سووربوونی چاو

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
سووربوونێکی چاوی ڤایرۆسی

ھەوکردنی پێڵووی چاو کە بە چاوی پەمەیی ناسراوە یان سووربوونی چاو[١] بریتییە لە ھەوکردنی پێڵووی چاو، ئەو چینە تەنک و ڕوونەی کە ڕووی سپی چاو و پێڵوی ناوەوەی چاو دەگرێتەوە.[٢] وا دەکات چاو پەمەیی یان سوور دەربکەوێت.[١] ئازار، سووتانەوە، خراپبوون، یان خوران لەوانەیە ڕووبدات.[١] لەوانەیە چاوی تووشبوو فرمێسکی زیاد بووبێت یان بەیانیان بە داخراوی گیر بووبێت.[١] ئاوسانی ڕەقە (Sclera)ش لەوانەیە ڕووبدات.[١] خوران لەو حاڵەتانەدا زیاترە کە بە ھۆی حەساسیەتەوەیە.[٣] ھەوکردنی پێڵووی چاو دەتوانێت تووشی یەک یان ھەردوو چاو ببێت.[١]

باوترین ھۆکاری تووشبوون لە گەورەکاندا ڤایرۆسین، لەکاتێکدا لە منداڵاندا ھۆکاری بەکتریا زاڵن.[٤][٣] ڕەنگە ھەوکردنی ڤایرۆسی لەگەڵ نیشانەکانی تری سەرمابوون ڕووبدات.[١] ھەردوو حاڵەتی ڤایرۆسی و بەکتریایی بەئاسانی لەناو مرۆڤەکاندا بڵاودەبێتەوە.[١] ھەروەھا حەساسیەت بە ڕەگ یان مووی ئاژەڵان ھۆکارێکی باون.[٣] زۆرجار دەستنیشانکردن لەسەر بنەمای نیشانەکانە.[١][١]

خۆپاراستن بەشێکی بە دەستشۆردنە.[١] چارەسەرکردن بەندە بە ھۆکاری بنەڕەتی.[١] لە زۆربەی حاڵەتە ڤایرۆسییەکاندا، ھیچ چارەسەرێکی تایبەت نییە.[٣] زۆربەی ئەو حاڵەتانەی کە بە ھۆی ھەوکردنی بەکتریایییەوەیە، بە بێ چارەسەریش چارەسەر دەبن؛ بەڵام دژەزیندەیییەکان دەتوانن ماوەی نەخۆشییەکە کورت بکەنەوە.[١][٣] پێویستە چارەسەری ئەو کەسانە بکرێت کە عەدەسەی چاو لەبەر دەکەن و ئەوانەی ھەوکردنیان بە ھۆی سووزەنەک یان کلامیدیایە.[٣] دەتوانرێت حاڵەتەکانی حەساسیەت بە دژە ھستامین یان قەترەی جێگیرکەری خانەکانی ماست چارەسەر بکرێن.[٣]

لە ئەمریکا ساڵانە لە نێوان سێ بۆ شەش ملیۆن کەس تووشی ھەوکردنی تووندی پێڵووی چاو دەبن.[١][٣] بە شێوەیەکی ئاسایی لە ھەفتەیەک یان دوو ھەفتەدا باشتر دەبن.[١][٣] ئەگەر لەدەستدانی بینین، ئازارێکی بەرچاو، ھەستیاری بە ڕووناکی یان نیشانەکانی ھێرپس ڕوویدا، یان ئەگەر نیشانەکانی دوای ھەفتەیەک باشتر نەبوون، لەوانەیە پێویست بە دەستنیشانکردن و چارەسەری زیاتر بکرێت.[٣] ھەوکردنی پێڵووی چاو لە منداڵی تازە لەدایکبوودا، کە بە ھەوکردنی پێڵووی تازەلەدایکبووان ناسراوە، ڕەنگە پێویستی بە چارەسەری تایبەت ھەبێت.[١]

نیشانەکان

[دەستکاری]

سووربوونەوەی چاو، ئاوسانی پێڵووی چاو، و ئاوکردنی چاو نیشانەکانی باون بۆ ھەموو جۆرەکانی ھەوکردنی پێڵووی چاو.[٥]

ئەم تووشبوونەی چاو بە ھەوکردنی پێڵووی چاو دەناسرێتەوە، کە بە خوران و سووربوونەوە دەردەکەوێت.[٦]

ڤایرۆسی

[دەستکاری]

نزیکەی ٨٠٪ی حاڵەتەکانی ھەوکردنی پێڵووی چاو لە گەورەکان و کەمتر لە ٢٠٪ لە منداڵان بە ھۆی ڤایرۆسەوەیە، کە ٦٥٪ بۆ ٩٠٪ی ئەم حاڵەتانە دەگەڕێتەوە بۆ ڤایرۆسی adenoviruses.[٣][٤]

ھەوکردنی پێڵووی چاو بە ھۆی ڤایرۆسەوە

حەساسیەت (ھەستیاری)

[دەستکاری]
چاوێک کە ھەوکردنی پێڵووی چاوی حەساسیەتی ھەیە و ئاوسانی پێڵووی چاوی نیشان دەدات

بەکتریایی

[دەستکاری]
چاوێک کە ھەوکردنی پێڵووی چاوی بەکتریاییی ھەیە

ھۆکارەکان

[دەستکاری]

ڤایرۆسەکان باوترین ھۆکارن بۆ تووشبوون بە ھەوکردنی پێڵووی چاو.[٣] ھەوکردنی بەکتریا و حەساسیەت و وشکبوونەوەی تر ھۆکاری باون. ھەردوو ھەوکردن (بەکتریا و ڤایرۆسی) درمین (دەگوازرێنەوە)، لە کەسێکەوە بۆ کەسێکی تر دەگوازرێتەوە یان لە ڕێگەی شتە پیسبووەکان یان ئاوەوە بڵاودەبێتەوە. بەرکەوتن لەگەڵ پەنجە پیسبووەکان ھۆکارێکی باوی ھەوکردنی پێڵووی چاوە. ھەروەھا ڕەنگە بەکتریا لە لێوارەکانی پێڵووی چاو و پێستی دەوروبەرەوە بگاتە پێڵووی چاو، لە لووت و قوڕگەوە، لە قەترەی چاو یان عەدەسەی چاوی تووشبوو، لە ئەندامی زاوزێ، یان لە خوێنەوە.[٧] تووشبوون بە ڤایرۆسی human adenovirus لە ٦٥٪ بۆ ٩٠٪ی حاڵەتەکانی ھەوکردنی پێڵووی چاوی ڤایرۆسی پێکدەھێنێت.[٨]

حەساسیەت (ھەستیاری)

[دەستکاری]

ھەروەھا ڕەنگە ھەوکردنی پێڵووی چاو بە ھۆی ماددە ھەستیارییەکانی وەک گوڵەتۆزە، بۆن، جوانکاری، دووکەڵ،[٩] بێت. یان دڵۆپی چاو.[١٠] زۆرترین ھۆکاری بەم دوایییەی ھەوکردنی پێڵووی چاو بریتییە لە ھەوکردنی پێڵووی چاوی حەساسیەت، و لە ١٥٪ بۆ ٤٠٪ی دانیشتووان تووشی دەبن.[١١] ھەوکردنی پێڵووی چاوی حەساسیەت ١٥٪ی ھۆکارەکانی ڕاوێژکارییەکانی چاودێریی سەرەتاییی پەیوەست بە چاو پێکدەھێنن؛ زۆربەیان بریتین لە بەرکەوتنی وەرزی لە بەھار و ھاویندا یان بارودۆخی ھەمیشەیی.[١٢]

پۆلێنکردن

[دەستکاری]

ھەوکردنی پێڵووی چاو لەوانەیە بە ھۆکار یان بە ڕاددەی شوێنی ھەوکردنەکە پۆلبەندی بکرێت.

ھۆکارەکان

[دەستکاری]
  • حەساسیەت (ھەستیاری)
  • بەکتریا
  • ڤایرۆسەکان
  • ماددە کیمیایییەکان
  • بەرگریی خۆکار

زۆرجار ھەوکردنی پێڵووی تازەلەدایکبووان بە جیا لە ھەوکردنی پێڵووی چاوی بەکتریا گرووپ دەکرێت چوونکە بە ھۆی بەکتریا جیاوازەکانەوە دروست دەبێت لە چاو حاڵەتە باوەکانی ھەوکردنی پێڵووی چاو بە ھۆی بەکتریا.[١٣]

خۆپاراستن

[دەستکاری]

کاریگەرترین خۆپاراستن بریتییە لە پاکوخاوێنیی باش، بەتایبەت دوورکەوتنەوە لە دەستلێدانی چاو بە دەستی تووشبوو. ھەروەھا کوتان دژی ھەندێک لە ماددە نەخۆشخوازە ھۆکارەکان.[١٤]

گیراوەی چاوی پۆڤیدۆن-یۆد (Povidone-iodine) دەرکەوتووە کە ڕێگری دەکات لە ھەوکردنی پێڵووی چاوی تازەلەدایکبووان.[١٥] بە ھۆی کەمیی تێچوونەکەیەوە زیاتر لە ئاستی جیھانیدا بەکاردەھێنرێت.[١٥]

بەڕێوەبردن

[دەستکاری]

ھەوکردنی پێڵووی چاو لە ٦٥٪ی حاڵەتەکاندا بەبێ چارەسەروەرگرتن چارەسەر دەبێت، لە ماوەی ٢-٥ ڕۆژدا. ڕەچەتەی دژە زیندەییی لە زۆربەی حاڵەتەکاندا پێویست نییە.[١٦]

سەرچاوەکان

[دەستکاری]
  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 «Pink Eye | National Eye Institute». تشرینی دووەمی ٢٠٢٥. لە ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ ھێنراوە. ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی <ref>ی ھەڵە؛ ناوی «NIH2015» زیاتر لە یەک جار پێناسە کراوە لەگەڵ ناوەڕۆکی جیاوازدا
  2. ↑ Richards A، Guzman-Cottrill JA (ئایاری ٢٠١٠). «Conjunctivitis». Pediatrics in Review. ٣١ (5): ١٩٦–٢٠٨. doi:١٠.١٥٤٢/pir.٣١-٥-١٩٦. PMID ٢٠٤٣٥٧١١. S2CID ٢٤٥٠٨٤٥٦٨.
  3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Azari AA، Barney NP (تشرینی یەکەمی ٢٠١٣). «Conjunctivitis: a systematic review of diagnosis and treatment». JAMA. ٣١٠ (16): ١٧٢١–١٧٢٩. doi:١٠.١٠٠١/jama.٢٠١٣.٢٨٠٣١٨. PMC ٤٠٤٩٥٣١. PMID ٢٤١٥٠٤٦٨. ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی <ref>ی ھەڵە؛ ناوی «Az2013» زیاتر لە یەک جار پێناسە کراوە لەگەڵ ناوەڕۆکی جیاوازدا
  4. 1 2 Durand ML، Barshak MB، Sobrin L (کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣). «Eye Infections». The New England Journal of Medicine. ٣٨٩ (25): ٢٣٦٣–٢٣٧٥. doi:١٠.١٠٥٦/NEJMra٢٢١٦٠٨١. PMID ٣٨١١٨٠٢٤. S2CID ٢٦٦٤٣٣٣٢٥. ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی <ref>ی ھەڵە؛ ناوی «Durand 2023» زیاتر لە یەک جار پێناسە کراوە لەگەڵ ناوەڕۆکی جیاوازدا
  5. ↑ Hashmi MF، Gurnani B، Benson S (٢٠٢٣). «Conjunctivitis». StatPearls. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing. PMID ٣١٠٨٢٠٧٨. لە ٢٣ی ئایاری ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  6. ↑ «Conjunctivitis». nhs.uk (بە ئینگلیزی). ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧. لە ١٣ی شوباتی ٢٠٢٥ ھێنراوە.
  7. ↑ Høvding G (شوباتی ٢٠٠٨). «Acute bacterial conjunctivitis». Acta Ophthalmologica. ٨٦ (1): ٥–١٧. doi:١٠.١١١١/j.١٦٠٠-٠٤٢٠.٢٠٠٧.٠١٠٠٦.x. PMID ١٧٩٧٠٨٢٣. S2CID ٢٠٦٢٩٨٢٤.
  8. ↑ Singh MP، Ram J، Kumar A، Rungta T، Gupta A، Khurana J، Ratho RK (٢٠١٨). «Molecular epidemiology of circulating human adenovirus types in acute conjunctivitis cases in Chandigarh, North India». Indian Journal of Medical Microbiology. ٣٦ (1): ١١٣–١١٥. doi:١٠.٤١٠٣/ijmm.ijmm_١٧_٢٥٨. PMID ٢٩٧٣٥٨٣٨.
  9. ↑ «Allergic Conjunctivitis | Causes & Risk Factors». لە ڕەسەنەکە لە ٦ی ئەیلوولی ٢٠١٥ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٥ ھێنراوە.
  10. ↑ «Allergic conjunctivitis: Treatment, symptoms, and causes». لە ڕەسەنەکە لە ١٦ی ئازاری ٢٠١٠ ئەرشیڤ کراوە. لە ٦ی نیسانی ٢٠١٠ ھێنراوە.
  11. ↑ Mourad MS، Rihan RA (نیسانی ٢٠١٨). «Prevalence of Different Eye Diseases excluding Refractive Errors Presented at the Outpatient Clinic in Beheira Eye Hospital». The Egyptian Journal of Hospital Medicine (بە ئینگلیزی). ٧١ (2): ٢٤٨٤–٢٤٨٩. doi:١٠.١٢٨١٦/٠٠٤٥٦٤٥. S2CID ٨٠٨٨٢٧٢١.
  12. ↑ Perkin MR، Bader T، Rudnicka AR، Strachan DP، Owen CG (٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥). «Inter-Relationship between Rhinitis and Conjunctivitis in Allergic Rhinoconjunctivitis and Associated Risk Factors in Rural UK Children». PLOS ONE. ١٠ (11) e0143651. Bibcode:٢٠١٥PLoSO..١٠٤٣٦٥١P. doi:١٠.١٣٧١/journal.pone.٠١٤٣٦٥١. PMC ٤٦٥٨٠٤٤. PMID ٢٦٦٠٠٤٦٥. {{cite journal}}: |bibcode= length بپشکنە (یارمەتی)
  13. ↑ Makker، Kartikeya؛ Nassar، George N.؛ Kaufman، Evan J. (٢٠٢٥)، «Neonatal Conjunctivitis»، StatPearls، Treasure Island (FL): StatPearls Publishing، PMID ٢٨٧٢٢٨٧٠، لە ٤ی تەممووزی ٢٠٢٥ ھێنراوە
  14. ↑ «Protect Yourself From Pink Eye». Centers for Disease Control and Prevention (بە ئینگلیزیی ئەمەریکایی). ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧. لە ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ ھێنراوە.
  15. 1 2 Isenberg SJ (٢٠٠٣). «The ocular application of povidone-iodine». Community Eye Health. ١٦ (46): ٣٠–٣١. PMC ١٧٠٥٨٥٧. PMID ١٧٤٩١٨٥٧.
  16. ↑ Rose P (ئابی ٢٠٠٧). «Management strategies for acute infective conjunctivitis in primary care: a systematic review». Expert Opinion on Pharmacotherapy. ٨ (12): ١٩٠٣–١٩٢١. doi:١٠.١٥١٧/١٤٦٥٦٥٦٦.٨.١٢.١٩٠٣. PMID ١٧٦٩٦٧٩٢. S2CID ٤٥٨٩٩٩٨٨.

بەستەرە دەرەکییەکان

[دەستکاری]
ویکیمیدیا کامنز میدیای پەیوەندیداری بە سووربوونی چاو تێدایە.
وەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=سووربوونی_چاو&oldid=1593209»