سوودانییەکان
سوودانییەکان گەلی سوودان دەگرێتەوە (بە عەرەبی: سوودانیون) و تایبەتمەندییەکانیان، سوودان، لەوانەش چڕی دانیشتووان، نەتەوە، ئاستی خوێندن، تەندروستی، باری ئابووری، پەیوەندی ئایینی، و لایەنەکانی تری دانیشتووان.
لە سەرژمێری ساڵی ١٩٩٣ی سوودان، ژمارەی دانیشتووانی بە ٣٠ ملیۆن کەس حیسابی بۆ کراوە. لەو کاتەوە تا ئێستا بەھۆی شەڕی ناوخۆیی دووەمی سوودان ھیچ سەرژمێرییەکی گشتگیر ئەنجام نەدراوە. خەمڵاندنەکانی سوودان، بە ژمارەی دانیشتووانی باشووری سوودانەوە، لە نێوان ٣٧ ملیۆن (نەتەوە یەکگرتووەکان) بۆ ٤٥ ملیۆن (CIA) بووە. لە دوای جیابوونەوەی باشووری سوودان لە مانگی تەممووزی ٢٠١١، ژمارەی دانیشتووانی ئێستای سوودان بە نزیکەی ٤٦ ملیۆن کەس مەزەندە دەکرێت. [١][٢] ژمارەی دانیشتووانی شارە گەورەکانی خەرتووم (لەوانەش خەرتوم، ئوم دەرمان و خەرتومی باکوور) بە خێرایی گەشە دەکات و لە نێوان شەش بۆ حەوت ملیۆنە، لەنێویاندا نزیکەی دوو ملیۆن ئاوارە لە ناوچەی جەنگی باشوور، ھەروەھا ناوچە زیانلێکەوتووەکانی ڕۆژاوا و ڕۆژھەڵات.
تێڕوانینێکی گشتی
[دەستکاری]زۆربەی دانیشتووانی سوودان دانیشتووانی ڕەسەنی نوبی دۆڵی نیلن. زۆرینەی نەتەوەکانی سوودان دەکەونە ژێر عەرەبەکانەوە و کەمینەیان گرووپە نەتەوەییەکانی دیکەی ئەفریقین وەک بێجا و[٣] فور و نوبا و فەلاتا.[٤] کاتێک وەک یەک گەل ئەژمار دەکرێن عەرەبی سوودان بە دووری گەورەترین گرووپی نەتەوەیی لە سوودان، بەڵام نەتەوە ئەفریقییەکان کەمینەیەکی گەورەن ئەگەر وەک یەک گرووپ ھەژمار بکرێن. نزیکەی تەواو موسڵمانن؛ لەکاتێکدا زۆرینەیان بە زمانی عەرەبی سوودانی قسە دەکەن؛ ھەندێک ھۆزی تری عەرەبی بە شێوەزاری عەرەبی جیاواز قسە دەکەن وەک عەوادیە و ھۆزی فەدنیا و بەنی ئەراک کە بە عەرەبی نەجدی قسە دەکەن؛ بەنی حەسەن و ئەلئەشرەف و کینانا و ڕەشی دە کە بە زمانی عەرەبی حیجازی قسە دەکەن. جگە لەوەش ھۆزە عەرەبەکان وەک باگارا و دارفورییەکانی تر کە ھەردووکیان بە زمانی عەرەبی چادی قسە دەکەن. عەرەبە سوودانییەکانی بەشەکانی باکوور و ڕۆژھەڵات بە پلەی یەکەم لە کۆچبەرانی نیمچە دوورگەی عەرەبییەوە ھاتوون. سەرەڕای ئەوەش، چەند ھۆزێکی عەرەبی پێش ئیسلامی لە سوودان لە کۆچەکانی پێشووترەوە بۆ ناوچەکە لە ڕۆژاوای عەرەبستانەوە بوونیان ھەبووە، ھەرچەندە زۆربەی عەرەبەکان لە سوودان مێژووەکەیان دەگەڕێتەوە بۆ کۆچەکانی دوای سەدەی دوازدەھەم.[٥] زۆرینەی ڕەھای ھۆزە عەرەبەکان لە سوودان لە سەدەی ١٢دا کۆچیان کرد بۆ سوودان.[٦]
سەرچاوەکان
[دەستکاری]- ↑ «"World Population prospects – Population division"». population.un.org. United Nations Department of Economic and Social Affairs, Population Division. لە November 9, 2019 ھێنراوە.
{{cite web}}: نرخەکانی ڕێکەوت بپشکنە لە:|access-date=(یارمەتی) - ↑ «"Overall total population" – World Population Prospects: The 2019 Revision» (xslx). population.un.org (custom data acquired via website). United Nations Department of Economic and Social Affairs, Population Division. لە November 9, 2019 ھێنراوە.
{{cite web}}: نرخەکانی ڕێکەوت بپشکنە لە:|access-date=(یارمەتی) - ↑ «Copts».
- ↑ «Sudan». ١٩ی نیسانی ٢٠٢٢.
- ↑ http://www.almshaheer.com/index.php?option=com_content&view=article&id=3339.
{{cite web}}: پارامەتری|title=ونە یانیش واڵایە (یارمەتی) - ↑ Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland, JSTOR (Organization) (١٨٨٨). Journal of the Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland, Volume 17. لاپەڕە ١٦. لە ٨ی ئایاری ٢٠١١ ھێنراوە.
 | ئەم وتارە بۆ ھیچ پۆلێکی ناوەڕۆک زیاد نەکراوە. تکایە بە زیادکردنی پۆلێک یان زیاتر یارمەتیی بدە تا لەگەڵ وتارە لێکچووەکان پێڕست بکرێت. (تشرینی دووەمی ٢٠٢٥) |