بۆ ناوەڕۆک بازبدە

سودێتینلاند

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
‎ناوچە ڕەسەنە ئەڵمانیئاخێوەکان لە ساڵی ١٩٣٠دا (لەناو سنوورەکانی کۆماری چیکی ئێستادا)، کە لە سەردەمی نێوان دوو جەنگدا بە سودێتینلاند ناودەبران. ڕێژەی دانیشتووانی ئەڵمانی بەپێی سەرژمێریی ١٩٣٠:██ ٠–٢٠٪██ ٢٠–٥٠٪██ ٥٠–٨٠٪██ ٨٠–١٠٠٪


سودێتینلاند (بە ئەڵمانی: Sudetenland؛ بە چێک و سلۆڤاکی: Sudety) ناوێکی مێژوویی ئەڵمانییە بۆ ناوچەکانی باکوور، باشوور و ڕۆژئاوای چێکۆسلۆڤاکیای پێشوو، کە زۆرینەی دانیشتووانیان ئەڵمانییەکانی سودێتین بوون. ئەم ئاخێوەرانەی زمانی ئەڵمانی لە سەردەمی سەدەکانی ناوینەوە باڵادەست بوون لە ناوچە سنوورییەکانی بۆهیمیا، مۆراڤیا و سیلیزیای چیک.

وشەی سودێتینلاند تا سەرەتای سەدەی بیستەم بوونی نەبوو، هەروەها تا دوای جەنگی جیهانیی یەکەم ناوێکی دیار و بەکارهاتوو نەبوو. دوای هەڵوەشاندنەوەی ئیمپراتۆریەتی نەمسا-مەجارستان و دامەزراندنی وڵاتی چێکۆسلۆڤاکیا، ئەڵمانیییەکانی سودێتین خۆیان لەناو سنووری دەوڵەتە نوێیەکەدا بڕییەوە؛ لەو کاتەوە ئەم دەستەواژەیە بۆ ئاماژەدان بە ناوچەکەیان ناوبانگی دەرکرد. قەیرانی سودێتینلاند لە ساڵی ١٩٣٨دا بەهۆی داواکارییە پان ئەڵمانییەکانی ئەڵمانیای نازییەوە بۆ لکاندنی سودێتینلاند بە ئەڵمانیاوە سەری هەڵدا؛ لکاندنێک کە دوای ئیمزاکردنی ڕێککەوتننامەی میونخ ڕووی دا. هەروەها بەشێک لە ناوچە سنوورییەکە لەلایەن پۆڵەنداوە داگیر کرا و لکێندرا بە خاکی ئەو وڵاتەوە. دواتر، سودێتینلاند کە پێشتر وەک ناوچەیەکی کارگێڕیی فەرمی نەناسرابوو، بووە یەکەیەکی کارگێڕیی ئەڵمانیا. دوای جەنگی جیهانیی دووەم و دووبارە پێکهێنرانەوەی چێکلۆسلۆڤاکیا، ئەڵمانیییەکانی سودێتین دەرکران؛ ناوچەکەش ئەمڕۆ نزیکەی بە تەواوی لەلایەن ئاخێوەرانی زمانی چیکەوە ئاوەدان کراوەتەوە.[١]

وشەی سودێتینلاند لێکدراوێکی ئەڵمانییە لە وشەی Sudeten (ناوی چیاکانی سودێتین، کە بە درێژایی سنووری باکووری چێک و سیلیزیای خواروو لە پۆڵەندای ئێستادا دەکشێن) و وشەی Land بە مانای «وڵات» یان «زەوی». بەڵام ناوچەی سودێتینلاند ڕووبەر و سنوورەکانی زۆر لەوە فراوانتر بوو کە تەنها ئەو چیایانە بگرێتەوە.[٢]

بەشێک لە هەرێمەکانی ئێستای چێک، وەک کارلۆڤی ڤاری، لیبێرتس، ئۆلۆمۆتس، مۆراڤیا-سیلیزیا، مۆراڤیای باشوور و ئووستی ناد لابێم، دەکەونە ناو سنووری سودێتینلاندی پێشوو.[٣]

سەرچاوەکان

[دەستکاری]
  1. ↑ Schroubek، Georg R. (٢٠٠٨). Lozoviuk، Petr (ed.). Studien zur böhmischen Volkskunde. Münchner Beiträge zur Volkskunde (بە ئەڵمانی). بەرگی ٣٦. Münster: Waxmann. لاپەڕە ٣١. ژپنک ٩٧٨-٣-٨٣٠٩-٦٨٧٩-٥.
  2. ↑ Rothenburg, G. The Army of Francis Joseph. West Lafayette: Purdue University Press, 1976. p. 218.
  3. ↑ Papers relating to the Foreign Relations of the United States 1919 – the Paris Peace Conference, Volume XII. Washington. لاپەڕە ٢٧٣–٢٧٤.