سارکۆیدۆسیس
سارکۆیدۆسیس (بە ئینگلیزی: Sarcoidosis) نەخۆشییەکی ھەوکردنی درێژخایەنە کە تێیدا ھەوکردن لە گرێ لیمفاوییەکان، سییەکان، جگەر، چاوەکان، پێست و شانەکانی تری جەستەدا ڕوودەدات. وشەی سارکۆیدۆسیس بە واتای «شێواوی یان نائاساییبوونی گۆشتنیشان» دێت.
نیشانەکانی
[دەستکاری]
سارکۆئیدۆزیس نەخۆشییەکی هەوکردنی سیستەمییە کە دەتوانێت تووشی هەر ئەندامێک بێت، هەرچەندە دەتوانێت بێ نیشانە بێت و بە ڕێکەوت لە نزیکەی 5%ی حاڵەتەکاندا دەدۆزرێتەوە.[٢] نیشانە باوەکان، کە زیاتر ناڕوون دەبن، بریتین لە ماندوێتی (بە خەوەوە ڕزگاری نابێت؛ لە 85%ی حاڵەتەکاندا ڕوودەدات[٣])، کەمی وزە، دابەزینی کێش، ئازار و ئازاری جومگەکان (کە لە نزیکەی 70%ی حاڵەتەکاندا ڕوودەدات)، هەوکردنی جومگەکان (14-38%ی حاڵەتەکان)، وشکبوونەوەی چاو، ئاوسانی ئەژنۆکان، کاڵبوونەوەی بینین، کورتبوونەوەی... هەناسەدان، کۆکەیەکی وشک و هاککەر، یان برینەکانی پێست.[٤][٥][٦] کەمتر، ڕەنگە مرۆڤەکان خوێنیان کۆکە بکەن. هەروەها سارکۆئیدۆزیس لەگەڵ ناڕەحەتی دەروونی و نیشانەکانی دڵەڕاوکێ و خەمۆکیدایە، کە هەروەها پەیوەندییان بە ماندوێتیەوە هەیە.[24] نیشانەکانی پێست جیاوازن، و لە پەڵە و گرێ (چەقۆی بچووک)ەوە دەست پێدەکات تا سووربوونەوەی نۆدۆسۆم، گرانولۆما ئەنولێر، یان لوپوس پێرنیۆ. ڕەنگە سارکۆئیدۆزیس و شێرپەنجە یەکتر تەقلید بکەن، ئەمەش جیاکردنەوەکە قورس دەکات.[٧]
تێکەڵەی ئیریتێما نۆدۆسۆم، نەخۆشی لیمفادێنۆپاتی دوولایەنەی هیلار و ئازاری جومگەکان پێی دەوترێت نەخۆشی لۆفگرێن، کە پێشبینییەکی تاڕادەیەک باشی هەیە.[20] ئەم جۆرە نەخۆشییە بە شێوەیەکی بەرچاو زیاتر لە نەخۆشانی سکاندیناڤیاییدا ڕوودەدات بە بەراورد بەوانەی کە بە ڕەچەڵەک غەیرە سکاندیناڤیایین.
پەرەسەندنی نەخۆشییەکە
[دەستکاری]لە کاتی تووشبوون بەم نەخۆشییەدا، گرێی بچووک لە شانەی نائاسایی بە ناوی «گرانولۆما» (Granulomas) لە ئەندامە جیاوازەکانی لەشدا دروست دەبن. گرانولۆماکان لە بنەڕەتدا کۆمەڵە و خەرمانەیەک لە خانەکانی کۆئەندامی بەرگرین. لە ھەندێک لە تووشبوواندا، ئەم گرانولۆمایانە لەناو ناچن، کە ئەمەش دەبێتە ھۆی ھەوکردنی بەردەوامی شانەکە و دواجار دروستبوونی برین و شوێنەوار (زامبوونی شانەکە).
بڵاوبوونەوە
[دەستکاری]سارکۆیدۆسیس زیاتر لە تەمەنی نێوان ٢٠ بۆ ٤٠ ساڵیدا باوە و گەشە دەکات. ھەروەھا ڕێژەی تووشبوونی ژنان بەم نەخۆشییە زیاترە لە پیاوان، لەکاتێکدا کە دەرکەوتنی سارکۆیدۆسیس لە ناو منداڵاندا زۆر دەگمەن و کەمبینراوە.
ئەمانەش ببینە
[دەستکاری]سەرچاوەکان
[دەستکاری]- ↑ «Lung Diseases: Sarcoidosis: Signs & Symptoms». National Heart, Lung, and Blood Institute. لە ٩ی ئایاری ٢٠٠٩ ھێنراوە.
- ↑ Kamangar N، Rohani P، Shorr AF (٦ی شوباتی ٢٠١٤). Peters SP، Talavera F، Rice TD، Mosenifar Z (eds.). «Sarcoidosis Clinical Presentation». Medscape Reference. WebMD. لە ٢٥ی شوباتی ٢٠١٤ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٩ی شوباتی ٢٠١٤ ھێنراوە.
- ↑ de Kleijn، Willemien PE؛ De Vries، Jolanda؛ Lower، Elyse E؛ Elfferich، Marjon DP؛ Baughman، Robert P؛ Drent، Marjolein. «Fatigue in sarcoidosis: a systematic review». Current Opinion in Pulmonary Medicine (بە ئینگلیزی). ١٥ (5): ٤٩٩–٥٠٦. doi:١٠.١٠٩٧/MCP.٠b٠١٣e٣٢٨٣٢d٠٤٠٣. ISSN ١٠٧٠-٥٢٨٧. PMID ١٩٤٥٨٥٣١. S2CID ٢٠٥٧٨٤٣٣٤.
- ↑ King, TE Jr. «Sarcoidosis: Interstitial Lung Diseases: Merck Manual Home Edition». The Merck Manual Home Edition. Merck Sharp & Dohme Corp. لە ٢٠ی شوباتی ٢٠١٤ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٩ی شوباتی ٢٠١٤ ھێنراوە.
- ↑ Sweiss NJ، Patterson K، Sawaqed R، Jabbar U، Korsten P، Hogarth K، Wollman R، Garcia JG، Niewold TB، Baughman RP. «Rheumatologic manifestations of sarcoidosis». Seminars in Respiratory and Critical Care Medicine. ٣١ (4): ٤٦٣–٧٣. doi:١٠.١٠٥٥/s-٠٠٣٠-١٢٦٢٢١٤. PMC ٣٣١٤٣٣٩. PMID ٢٠٦٦٥٣٩٦.
- ↑ Dempsey OJ، Paterson EW، Kerr KM، Denison AR. «Sarcoidosis». BMJ. ٣٣٩ b3206. doi:١٠.١١٣٦/bmj.b٣٢٠٦. PMID ١٩٧١٧٤٩٩. S2CID ٢٢٠١١٤٥٤٨.
- ↑ Tolaney SM، Colson YL، Gill RR، Schulte S، Duggan MM، Shulman LN، Winer EP. «Sarcoidosis mimicking metastatic breast cancer». Clinical Breast Cancer. ٧ (10): ٨٠٤–١٠. doi:١٠.٣٨١٦/CBC.٢٠٠٧.n.٠٤٤. PMID ١٨٠٢١٤٨٤.
