زۆنگاو
لە ژینگەناسیدا، زۆنگاو زەلکاوێکە کە ڕوەکی گیایی بەسەریدا زاڵە نەک ڕوەکی دارایی. بە شێوەیەکی گشتیتر، وشەکە دەکرێت بۆ ھەر زەوییەکی نزم و وەرزیی ئاوگرتوو بەکاربھێنرێت. لە ئەورووپا و لە ئەدەبیاتی کشتوکاڵی دا، ئەو لەوەڕگە نزمانەی کە پێویستیان بە زەوی وشککردنەوە ھەیە و پۆڵدەرلاندە بەنداوکراوەکان، ھەروەھا وەک زۆنگاو یان زۆنگاوان ناودەبرێن.
زۆنگاوەکان زۆرجار لە لێواری دەریاچە و جۆگەکاندا دەبینرێن، کە لەوێدا گواستنەوەیەک لە نێوان سیستەمی ژینگەیی ئاوی و وشکانیدا پێکدەھێنن. زۆرجار گیا، قامیش یان گەز بەسەریاندا زاڵە.[١] ئەگەر ڕوەکی دارایی ھەبێت، ئەوا زیاتر دەوەنی نزم-گەشەن، و زۆنگاوەکە ھەندێک جار پێی دەوترێت کار. ئەم جۆرە ڕوەکە ئەوەیە کە زۆنگاوەکان لە جۆرەکانی تری زەلکاو جیا دەکاتەوە، وەک گۆم، کە دار بەسەریدا زاڵە، و میر، کە زەلکاون و نیشتووی پیتی ترشیان تێدا کۆبووەتەوە.[٢]
زۆنگاوەکان ژینگەی نیشتەجێبوون بۆ زۆر جۆری بێبڕبڕەکان، ماسی، وشکاوییەکان، باڵندەی ئاوی و شیردەرە ئاوییەکان دابین دەکەن.[٣] ئەم بەرھەمھێنانە بایۆلۆژییە واتای ئەوەیە کە زۆنگاوەکان ٠٫١٪ی کاربۆنی وشکانیی جیھانیی گیراویان تێدایە.[٤] سەرباری ئەوەش، کاریگەرییەکی زۆریان لەسەر خۆڕاگریی کەشوھەوای ناوچە کەنارییەکان و ڕێڕەوە ئاوییەکان ھەیە، و ھەڵکشان و داکشانی بەرز و گۆڕانکارییەکانی تری ئاو بەھۆی کەشوھەوای توندەوە ھەڵدەمژن.[٤] ھەرچەندە پێشبینی دەکرێت ھەندێک زۆنگاو بەرەو ناوچە بەرزایییەکان کۆچ بکەن، بەڵام زۆربەی زۆنگاوە سروشتییەکان بەھۆی بەرزبوونەوەی ئاستی دەریا و داخورانی پەیوەندیدارەوە دەکەونە ژێر ھەڕەشەوە.[٤]
سەرچاوەکان
[دەستکاری]- ↑ World Encyclopedia. «Marsh | Encyclopedia.com». لە ڕەسەنەکە لە ٢٣ی ئایاری ٢٠١٣ ئەرشیڤ کراوە. لە ٤ی شوباتی ٢٠١٢ ھێنراوە.
- ↑ Rafferty، J.P. (٢٠١١). Lakes and Wetlands. New York, N.Y.: Britannica Educational service publishing's.
- ↑ Campbell & Reece (٢٠٠٨). Biology Eighth Edition. San Francisco, CA: Pearson Education Inc. لاپەڕە ١١٦٢.
- 1 2 3 FitzGerald، Duncan M.؛ Hughes، Zoe (٣٠ی ئایاری ٢٠١٩). «Marsh Processes and Their Response to Climate Change and Sea-Level Rise». Annual Review of Earth and Planetary Sciences (بە ئینگلیزی). ٤٧ (1): ٤٨١–٥١٧. Bibcode:٢٠١٩AREPS..٤٧..٤٨١F. doi:١٠.١١٤٦/annurev-earth-٠٨٢٥١٧-٠١٠٢٥٥. ISSN ٠٠٨٤-٦٥٩٧. S2CID ١٣٤٣٧٢٢٦٥.
{{cite journal}}:|bibcode=length بپشکنە (یارمەتی)
 | ئەم وتارە بۆ ھیچ پۆلێکی ناوەڕۆک زیاد نەکراوە. تکایە بە زیادکردنی پۆلێک یان زیاتر یارمەتیی بدە تا لەگەڵ وتارە لێکچووەکان پێڕست بکرێت. (تشرینی دووەمی ٢٠٢٥) |