زمانی قڕبوو

پارچەیەک لە نووسینی ئیتیۆسیپرۆس لە ئاماتۆسی قوبرس، کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ٣٠٠ بۆ ٥٠٠ ساڵ پێش زایین، لە مۆزەخانەی ئاشمۆلین داندراوە بۆ نمایش.

زمانی قڕبوو یاخود زمانی لەناوچوو، زمانی مردوو بە ئینگلیزی: (Extinct Language) مەبەستە لەو زمانانەی کە چیدیکە ھیچ کەسێک وەک زمانی دایک نایزانێت و گفتوگۆی پێ ناکات. ھەندێک جار زمانێکی کەلەپووری بوونی ھەیە کە لەناوچووە بەڵام وەک ناسنامە و سیمبۆلێکی مێژوویی گرووپێکی ئێتنیک ماوەتەوە. ئەم جۆرە زمانە کەلەپوورییانە زۆربەی کات بە پڕۆسەی پاکتاو کردندا دەڕۆن و سەر لە نوێ ئاشنا دەکرێنەوە.

زمانەکان بە شێوەیەکی تایبەت لە ئەنجامی پرۆسەی تێکەڵکردنی کولتووری کە دەبێتە ھۆی گۆڕینی زمان، و وازھێنانی وردە وردە لە زمانێکی زگماکی لە بەرژەوەندی زمانێکی بیانیدا ناسراو بە لینگوا فرانکا ڕووبەڕووی لەناوچوون دەبنەوە.

تا ساڵانی ٢٠٠٠، بە گشتی نزیکەی ٧٠٠٠ زمانی ڕەسەن لە سەرانسەری جیھاندا ھەبوون. زۆربەی ئەمانە زمانی بچووکن کە مەترسی لەناوچوونیان لەسەرە؛ توێژینەوەیەکی خەمڵاندنەکان کە لە ساڵی ٢٠٠٤ بڵاوکرایەوە پێشبینی دەکرد کە نزیکەی ٩٠٪ی ئەو زمانانەی لەو کاتەدا قسەیان پێدەکرا تا ساڵی ٢٠٥٠ لەناو بچن.

سەرچاوەکان

• Adelaar, Willem F. H. ; & Muysken, Pieter C. (2004). The Languages of the Andes. Cambridge Language Surveys. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-36275-7.
• Brenzinger, Matthias (ed.) (1992) Language Death: Factual and Theoretical Explorations with Special Reference to East Africa. Berlin/New York: Mouton de Gruyter. ISBN 978-3-11-013404-9.
• Campbell, Lyle; & Mithun, Marianne (Eds.). (1979). The Languages of Native America: Historical and Comparative Assessment. Austin: University of Texas Press. ISBN 0-292-74624-5.
• Davis, Wade. (2009). The Wayfinders: Why Ancient Wisdom Matters in the Modern World. House of Anansi Press. ISBN 0-88784-766-8.
• Dorian, Nancy C. (1978). 'Fate of Morphological Complexity in Language Death: Evidence from East Sutherland Gaelic.' Language, 54 (3), 590–609.
• Dorian, Nancy C. (1981). Language Death: The Life Cycle of a Scottish Gaelic dialect. Philadelphia: University of Pennsylvania Press. ISBN 0-8122-7785-6.
• Dressler, Wolfgand & Wodak-Leodolter, Ruth (eds.) (1977) 'Language Death' (International Journal of the Sociology of Language vol. 12). The Hague: Mouton.
• Gordon, Raymond G. Jr. (Ed.). (2005). Ethnologue: Languages of the World (15th ed.). Dallas, TX: SIL International. ISBN 1-55671-159-X. (Online version: http://www.ethnologue.com).
• Harrison, K. David. (2007) When Languages Die: The Extinction of the World's Languages and the Erosion of Human Knowledge. New York and London: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-518192-0.
• Mithun, Marianne. (1999). The Languages of Native North America. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-23228-7 (hbk); ISBN 0-521-29875-X.
• Mohan, Peggy; & Zador, Paul. (1986). 'Discontinuity in a Life Cycle: The Death of Trinidad Bhojpuri.' Language, 62 (2), 291–319.
• Sasse, Hans-Jürgen (1992) 'Theory of Language Death', in Brenzinger (ed.) Language Death, pp. 7–30.
• Schilling-Estes, Natalie; & Wolfram, Walt. (1999). 'Alternative Models of Dialect Death: Dissipation vs. Concentration.' Language, 75 (3), 486–521.
• Sebeok, Thomas A. (Ed.). (1973). Linguistics in North America (parts 1 & 2). Current Trends in Linguistics (Vol. 10). The Hauge: Mouton. (Reprinted as Sebeok 1976).
• Sharp, Joanne. (2008). Chapter 6: 'Can the Subaltern Speak?', in Geographies of Postcolonialism. Glasgow, UK: SAGE Publications Ltd. ISBN 978-1-4129-0779-8.
• Skutnabb-Kangas, Tove. (2000). Linguistic Genocide in Education or Worldwide Diversity and Human Rights? Mahwah, New Jersey: Lawrence Erlbaum Associates. ISBN 0-8058-3468-0.
• Thomason, Sarah Grey & Kaufman, Terrence. (1991). Language Contact, Creolization, and Genetic Linguistics. University of California Press. ISBN 0-520-07893-4.
• Timmons Roberts, J. & Hite, Amy. (2000). From Modernization to Globalization: Perspectives on Development and Social Change. Wiley-Blackwell. ISBN 978-0-631-21097-9.