دەریاڕێ

ئاڵدەرساوند لە ھێلگێلاند، نەرویج، دوورگەی ئاڵدرا (لای چەپ) لە قاڕەکە جیا دەکاتەوە.

لە جوگرافیادا، ساوند (sound) کۆمەڵەئاوێکی بچووکترە کە بە شێوەیەکی گشتی بە دەریا یان زەریاوە بەستراوەتەوە. ساوند لەوانەیە داچوونێک بێت کە قووڵترە لە بایت و پانترە لە فیۆرد؛ یان کەناڵێکی دەریاییی تەسک یان کەناڵێکی زەریایی بێت لە نێوان دوو بارستاییی وشکانیدا، وەک تەنگەڵان؛ یان ھەروەھا لاگۆنێک بێت لە نێوان دوورگەیەکی بەربەست و وشکانیدا.

تێڕوانینی گشتی

دیمەنی ئۆرێسوند (ئینگلیزی: زە ساوند)، لە ھێلسینگبۆرگ، سوێد

ساوند زۆرجار بەھۆی لافاوی دەریاکانەوە بۆ ناو دۆڵی ڕووبارێک دروست دەبێت. ئەمە داچوونێکی درێژ دروست دەکات کە تێیدا گردە لێژەکانی دۆڵەکە دادەبەزنە ئاستی دەریا و لەژێر ئاویشدا بەردەوام دەبن بۆ پێکھێنانی بنی دەریایەکی لێژ. ئەم ساوندانە بە شێوەیەکی گونجاوتر پێیان دەوترێت ڕیا. ساوندەکانی مارلبۆرۆ لە نیووزیلەندا نموونەی باشن بۆ ئەم جۆرە پێکھاتنە.

ھەندێک جار ساوند بەھۆی سەھۆڵبەندێکەوە دروست دەبێت کە دۆڵێک لە کەنارێکدا ھەڵدەکۆڵێت و پاشان پاشەکشە دەکات، یان دەریا دزە دەکاتە ناو دۆڵێکی سەھۆڵبەندییەوە. سەھۆڵبەندەکە ساوندێک دروست دەکات کە زۆرجار لایەنی لێژ و نزیک لە ستوونی ھەیە و تا قووڵاییی ژێر ئاو درێژ دەبێتەوە. بنی دەریاکە زۆرجار تەختە و لە کۆتاییی وشکانیدا قووڵترە وەک لە کۆتاییی دەریادا، بەھۆی نیشتووە مۆرەینییە سەھۆڵبەندییەکانەوە. ئەم جۆرە ساوندە بە شێوەیەکی گونجاوتر پێی دەوترێت فیۆرد. ساوندەکانی فیۆردلاند، نیووزیلەندا، بەم شێوەیە دروستبوون.

ساوند بە گشتی ئاماژەیە بۆ لەنگەرگەیەکی پارێزراو. دەکرێت بەشێک بێت لە زۆربەی دوورگە گەورەکان.

بە شێوەی بەکارھێنانی گشتیتری باکووری ئەورووپا، ساوند بریتییە لە تەنگەڵانێک یان تەسکترین بەشی تەنگەڵانێک. لە سکاندیناڤیا و دەوروبەری دەریای باڵتیکدا، زیاتر لە سەد تەنگەڵان ھەن کە ناویان سوندە، و زۆربەیان بە ناوی ئەو دوورگەیەوە ناونراون کە لە قاڕەکە یان دوورگەیەکی گەورەتر جیای دەکەنەوە.

بەرامبەر بەوە، ساوند (the Sound) ناوی کورتی باوی نێودەوڵەتییە بۆ ئۆرێسوند، کە ئەو ئاوە تەسکەیە کە دانمارک و سوێد جیا دەکاتەوە، و ڕێڕەوی ئاویی سەرەکییە لە نێوان دەریای باڵتیک و دەریای باکووردا. ھەروەھا ناوێکی کورتی ئاخاوتنە، لەنێو ئەوانی تردا، بۆ پلیمس ساوند، ئینگلتەرا.

لەو ناوچانەی کە لەلایەن بەریتانییەکانەوە لە کۆتاییی سەدەی ١٨دا لێکۆڵینەوەیان لێ کراوە، بەتایبەتی کەناری باکووری ڕۆژاوای ئەمریکای باکوور، زاراوەی «ساوند» بۆ ئەو داچوونانە بەکارھێنراوە کە دوورگەی گەورەیان تێدایە، وەک ھاو ساوند لە بریتش کۆلۆمبیا و پیوجێت ساوند لە ویلایەتی واشینگتنی ئەمریکا. ھەروەھا بۆ ئەو کۆمەڵەئاوە کراوانەش بەکارھێنراوە کە بەتەواوی کراوە نین بۆ زەریا، وەک کامانیۆ ساوند یان کوین شارلۆت ساوند لە کەنەدا؛ یان فراوانبوون یان یەکگرتنەکان لە دەروازەی داچوونەکاندا، وەک کرۆس ساوند لە ئەلاسکا و فیتز ھیو ساوند لە بریتش کۆلۆمبیا.

لۆنگ ئایلەند ساوند لە ناوچەی گەورەی نیویۆرک، لە بۆشاییی ئاسمانەوە لە شەودا دەبینرێت

بە درێژاییی کەناری ڕۆژھەڵات و کەناری کەنداوی ویلایەتە یەکگرتووەکان، ژمارەیەک لەو کۆمەڵەئاوانەی کە دوورگەکان لە وشکانی جیا دەکەنەوە، پێیان دەوترێت «ساوند». لۆنگ ئایلەند ساوند، لۆنگ ئایلەند لە کەنارەکانی ڕۆژھەڵاتی برۆنکس، وێستچێستەر کاونتی، و باشووری کۆنێتیکت جیا دەکاتەوە. بە ھەمان شێوە، لە کارۆلینای باکووردا، ژمارەیەک لاگۆنی گەورە دەکەونە نێوان وشکانی و کەنارە بەربەستەکانی، ئاوتەر بانکس. ئەمانە بریتین لە پاملیکۆ ساوند، ئەلبێمارڵ ساوند، بۆگ ساوند، و چەندانی تر. میسیسیپی ساوند، کەنداوی مەکسیک لە وشکانی جیا دەکاتەوە، بە درێژاییی زۆربەی کەنارەکانی کەنداوی ئەلاباما و میسیسیپی.