دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
Jump to navigation Jump to search

وتاری ھەڵبژێردراو ١

دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/١

Statue of Kurdish poet and writer Ahmadi Xani in Sulaymaniyah, Kurdistan, Iraq.JPG

ئەحمەدی خانی (١٦٥١-١٧٠٧) شاعیر و نووسەر و ڕۆشنبیری گەورەی کورد بووە. ئەحمەدی خانی لە یەکەم کەسانێک دادەنن کە لەسەر کوردایەتی و نەتەوەخوازیی کوردی نووسیویەتی. بەناوبانگترین بەرھەمی کتێبی شیعری مەم و زینە کە چیرۆکێکی دڵدارانە دەگێڕێتەوە کە لە ساڵی ١٦٩٢ بە شێوەزاری کورمانجی نووسراوە. خانی، گرنگییەکی زۆری بە زمانی کوردیی داوە و کاتێک بە زمانی کوردی شیعری نووسیەوە تەنھا ھەر بۆ ئەوە نەبووە کە بەو زمانە بنووسێت بەڵکو بە کوردیی نووسینی، وەکو ھەڵوێسەیەک لە دژی دەستەڵادارن و زمانەکەیان بەکار ھێناوە. ھاوکات وەکو ڕەخنەیەکیش لە کوردەکان خۆیان، چونکە خانی پێی وابووە کە زوو خۆیان دەدەن دەست، ئاغا و دەستەڵادارە بێگانەکان. کوردەکان ئازا و دلێر بوون، شاسووار، وەفادار، جێیمتمانە بوون، بەڵام ئەوە بەدەردی چی دەخوات، کاتێک خۆیان پەرش و بڵاو بن و نەتوانن یەکبگرن تا خۆیان کەیخودای خۆیان بن؟ زمانی نووسین دەتوانێت ببێتە ھۆکارێک بۆ ئەوەی ھەست بکەن کە ئەوانیش‌ نەتەوەیەکن وەھەروەھا ھانی کوردانی داوە بۆ ڕوو بەڕووبوونەوە لەگەڵ داگیرکەران.


زیاتر...

وتاری ھەڵبژێردراو ٢

دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/٢

Mamosta Hêmin.jpg

محەمەد ئەمین شێخولئیسلامی موکری ناسراو بە ھێمن یان ھێمن موکریانی (بەھاری ١٩٢١ لە مەھاباد – ١٦ی نیسانی ١٩٨٦ لە ورمێ) شاعیر، نووسەر و وەرگێڕی گەورەی کورد بوو. ھێمن کوڕی سەید حەسەنی موکری و لە بنەماڵەی مەلا جامی چۆڕی بووە. دایکی ناوی زێنەب و کچی شێخی بورھان بووە کە ئێستا بنەماڵەیەکی گەورەی موکریانن. ھێمن بەھاری ساڵی ١٣٠٠ی کۆچی ھەتاوی بە شەوی جێژنی بەرات لە گوندی لاچینی سەر بە شاری مەھاباد چاوی بە گەردوون ھەڵێنا. بە بوونی ھێمن شیری دایکی وشک دەبێ و بە شیری ژنێکی دیکە فڕچک (گۆج) دەکرێ و دوای بوونی ئەو، دایکی لەشی ساغ بە خۆیەوە نابینێ.

ھێمن لە رۆژگارێکدا لە دایک دەبێ کە ڕەزاشا جڵەوی حکوومەتی پێیە کە لاسایی ئاتاتورکی دەکردەوە. جلوبەرگی کوردەواری بە تەواوی قەدەغە دەکرێ و ئەوەندەی لە دەستی ھات، سووکایەتی بە خەڵک کرد و شەپکە و تەپڵەی ھێنا نێو بازاڕەوە. ھێمن لەم کەش و ھەوایەدا گەورە دەبێ، بەش خوراوی و کۆیلەتی ئینسان وەکوو خوێن لە مێشک ودەمار و ئێسک و پێستی دا دەگەڕێ و دەبێتە سەربەندی ژیانی.

لە کاتی منداڵیدا گوێچکە بە حەکایەتەکانی دایە مرۆت دەگرێ، کە پیرێژنێکی دنیا دیو بووە و زۆر شتی بەنرخی لێ فێر بووە. ئەلف‌وبێ لای سەعیدی ناکام دەخوێنێ و پێش ئەوەی ئەلف‌وبێی فێر بکا، بزنۆکێ و مەڕنۆکێی حوسێنی حوزنی موکریانی بۆ دەخوێنێتەوە و ھێمن لە بەری دەکا و ھەروەھا شێعرەکانی شێخ ڕەزا و زۆر شتی دیکەی لێ فێر دەبێ و پاشان بۆ درێژە دانی خوێندن، باوکی دەینێرێتە مەھاباد و لە قوتابخانەی سەعادەتی ئەو شارە دەست بە خوێندن دەکا. زیاتر...

وتاری ھەڵبژێردراو ٣

دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/٣

پیرەمێرد.png

پیرەمێرد یان حاجی تۆفیق بەگ ناوی تەواوی تۆفیق کوڕی مەحموود ئاغا کوڕی ھەمزاغای مەسرەفە ھۆزانڤان و نووسەر و ڕۆژنامەوانی ناوداری کورد بوو. لە سلێمانی لەدایکبووە و لە لاویدا زانستی ئایینی لەوێ خوێندووە. پیرەمێردیش بەو دەستوورە ھەر وەکوو حاجی قادری کۆیی و نالی و مەحوی و مەولەوی و زێوەر، مزگەوت بە مزگەوت و شار بە شار گەڕاوە و لە ھەر شوێنێک ماوەیەک ماوەتەوە، پاش ئەوەی زۆربەی مزگەوتەکانی سلێمانی گەڕاوە و ئەوسا ڕووی کردۆتە مزگەوتەکانی شاری بانە لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان. شێخ مستەفای نەقیب و شێخ سەعیدی حەفید لە ١٨٩٨دا دەیبەن بۆ ئەستەمبوڵ. لەوێ لە کۆلێژی یاسا دەخوێنێت و لە حکوومەتی دەوڵەتی عوسمانیدا لە چەند پلەی میری و سیاسیدا دادەمەزرێت. لەدوای شۆڕشی شێخ سەعیدی پیران لە ١٩٢٥ و تێکچوونی بارودۆخ، دەگەڕێتەوە بۆ سلێمانی و تا دوا ساتی ژیانی ھەر لەوێ خەریکی کاری وێژەیی و ڕۆژنامەوانی دەبێت. پیرەمێرد بەرھەمی وێژەیی زۆری ھەیە و زۆر خزمەتی ڕۆژنامەگەریی کوردی کردووە. لە بواری ڕۆژنامەوانیی کوردیدا خزمەتێکی بەرچاوی کردووە، ھەندێک لەو خزمەتانە بریتیین لە دامەزراندنی ڕۆژنامەی ڕەسملی کاتب و ڕۆژنامەی کورد تەعاون و ترقی غزەتەسی و ڕۆژنامەی ژین و گۆڤاری ژین.

زیاتر...

وتاری ھەڵبژێردراو ٤

دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/٤

Abdurrahman Sharafkandi In the early Republic of Mahabad.jpg

عەبدولڕەحمان شەرەفکەندی ناسراو بە ھەژار (١٣ی نیسانی ١٩٢١، مەھاباد – ٢١ی شوباتی ١٩٩١، کەرەج) یەکێکە لە نووسەرە ھەرە گەورەکان، ھەڵبەستوان، و وەرگێڕێکی کورد بووە و خاوەنی ژمارەیەکی زۆر بەرھەمی ئەدەبیی پڕ پیتە. ھەژار برای گەورەی سادق شەرەفکەندی سکرتێریی گشتیی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران بوو. ھەر لە سەرەتای دامەزراندنی کۆمەڵەی ژیانەوەی کوردستان، تێیدا ئەندام بووە و بەشداری کارە حیزبییەکانی داوە. ئەو بڕوایەکی زۆر بە تینی بە ئامانجەکانی ژ. ک. بووە چون لە دوای ئەو ھیچ کات لە ھیچ حیزب و ڕێکخراوێکی سیاسیدا بە فەرمی نەبووەتە ئەندام. ھەژار لە کۆماری کوردستاندا دەوری ھەبووە و لەگەڵ ھێمن لە لایەن کۆمارەوە بە «ھۆنراوەوانی نەتەوەیی کوردستان» دەناسرێن. دوای تێکچوونی کۆماری مەھاباد لە ئازاری ١٩٤٧دا مەجبوور بە جێ‌ھێشتنی وڵاتی ئەبێ و ماوەی ٣٠ ساڵ لە باشووری کوردستان و دواییش لە شاری بەغدا نیشتەجێ بووە. لە پایزی ١٩٤٧ بۆ چارەسەر کردنی نەخۆشیی سیل بوو، دەچێتە لوبنان و دوای چاکبوونەوەی دەگەڕێتەوە عێراق، پاشان جارێکی تر لە حکومەتی ئەوسای عێراق قاچاخ دەبێ، بەرەو سوریا ڕادەکات، و ماوەیەک لە سووریا دەمێنێتەوە دوای ھەڵگیرسانی شۆڕشی ئەیلوول بە سەرکردایەتی مستەفا بارزانی و لە ساڵی ١٩٦١دا، ھەژار دەچێتە پاڵ شۆڕشەکە.

کاتێک ڕێککەوتتنامەی ١١ی ئاداری ١٩٧٠ لە نێوانی سەرکردایەتی شۆڕشی کورد و حکومەتی عێراق مۆرکرا، ناردرا بەغدا بۆ ڕێکخستنی کاروباری یەکێتی نووسەرانی کورد کە تازە لە ١٠ی شوباتی ١٩٧٠دا دامەزرا بوو، لە کۆنگرەیەکەی ئەو یەکێتییە بە سەرۆکی دەستەی بەڕێوبەر ھەڵبژێردرا و لە ھەمان کاتیشدا کرا بە ئەندام لە کۆڕی زانیاری کورد و توانی لە ساڵی ١٩٧٢دا پەرتووکی شەرەفنامەی شەرەفخانی بەدلیسی لە فارسییەوە بکاتە کوردی و لە چاپخانەی کۆڕی زانیاری کورد چاپی بکات.


زیاتر...

وتاری ھەڵبژێردراو ٥

دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/٥ دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/٥

وتاری ھەڵبژێردراو ٦

دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/٦ دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/٦

وتاری ھەڵبژێردراو ٧

دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/٧ دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/٧

وتاری ھەڵبژێردراو ٨

دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/٨ دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/٨

وتاری ھەڵبژێردراو ٩

دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/٩ دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/٩

وتاری ھەڵبژێردراو ١٠

دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/١٠ دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/١٠

وتاری ھەڵبژێردراو ١١

دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/١١ دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/١١

وتاری ھەڵبژێردراو ١٢

دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/١٢ دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/١٢

وتاری ھەڵبژێردراو ١٣

دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/١٣ دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/١٣

وتاری ھەڵبژێردراو ١٤

دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/١٤ دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/١٤

وتاری ھەڵبژێردراو ١٥

دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/١٥ دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/١٥

وتاری ھەڵبژێردراو ١٦

دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/١٦ دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/١٦

وتاری ھەڵبژێردراو ١٧

دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/١٧ دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/١٧

وتاری ھەڵبژێردراو ١٨

دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/١٨ دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/١٨

وتاری ھەڵبژێردراو ١٩

دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/١٩ دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/١٩

وتاری ھەڵبژێردراو ٢٠

دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/٢٠ دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/٢٠

وتاری ھەڵبژێردراو ٢١

دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/٢١ دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/٢١

وتاری ھەڵبژێردراو ٢٢

دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/٢٢ دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/٢٢

وتاری ھەڵبژێردراو ٢٣

دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/٢٣ دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/٢٣

وتاری ھەڵبژێردراو ٢٤

دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/٢٤ دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/٢٤

وتاری ھەڵبژێردراو ٢٥

دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/٢٥ دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/٢٥

وتاری ھەڵبژێردراو ٢٦

دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/٢٦ دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/٢٦

وتاری ھەڵبژێردراو ٢٧

دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/٢٧ دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/٢٧

وتاری ھەڵبژێردراو ٢٨

دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/٢٨ دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/٢٨

وتاری ھەڵبژێردراو ٢٩

دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/٢٩ دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/٢٩

وتاری ھەڵبژێردراو ٣٠

دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/٣٠ دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/٣٠

وتاری ھەڵبژێردراو ٣١

دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/٣١ دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/٣١

وتاری ھەڵبژێردراو ٣٢

دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/٣٢ دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/٣٢

وتاری ھەڵبژێردراو ٣٣

دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/٣٣ دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/٣٣

وتاری ھەڵبژێردراو ٣٤

دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/٣٤ دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/٣٤

وتاری ھەڵبژێردراو ٣٥

دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/٣٥ دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/٣٥

وتاری ھەڵبژێردراو ٣٦

دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/٣٦ دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/٣٦

وتاری ھەڵبژێردراو ٣٧

دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/٣٧ دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/٣٧

وتاری ھەڵبژێردراو ٣٨

دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/٣٨ دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/٣٨

وتاری ھەڵبژێردراو ٣٩

دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/٣٩ دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/٣٩

وتاری ھەڵبژێردراو ٤٠

دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/٤٠ دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/٤٠

وتاری ھەڵبژێردراو ٤١

دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/٤١ دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/٤١

وتاری ھەڵبژێردراو ٤٢

دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/٤٢ دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/٤٢

وتاری ھەڵبژێردراو ٤٣

دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/٤٣ دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/٤٣

وتاری ھەڵبژێردراو ٤٤

دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/٤٤ دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/٤٤

وتاری ھەڵبژێردراو ٤٥

دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/٤٥ دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/٤٥

وتاری ھەڵبژێردراو ٤٦

دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/٤٦ دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/٤٦

وتاری ھەڵبژێردراو ٤٧

دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/٤٧ دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/٤٧

وتاری ھەڵبژێردراو ٤٨

دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/٤٨ دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/٤٨

وتاری ھەڵبژێردراو ٤٩

دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/٤٩ دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/٤٩

وتاری ھەڵبژێردراو ٥٠

دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/٥٠ دەروازە:وێژەی کوردی/وتاری ھەڵبژێردراو/٥٠