دێرێ (دھۆک)
 | ئەم وتارە ھەتیوە، چونکە ھیچ وتارێکی تر بەستەری پێی نەداوە. تکایە لە وتارە پەیوەندیدارەکانەوە بەستەرەکان بەم پەڕە ئاشنا بکە؛ بۆ پێشنیارەکان ئامرازی دۆزینەوەی بەستەر تاقی بکەرەوە. (تشرینی دووەمی ٢٠٢٥) |
| دێرێ | |
|---|---|
| وڵات | عێراق |
| دابەشکاریی کارگێڕی | پارێزگای دھۆک |
| پۆتانی شوێن | ٣٧°٥′٥٢″N ٤٣°٣١′١٢″E |
 | |
دێرێ[١] [٣] گوندێکە لە پارێزگای دھۆک، ھەرێمی کوردستان، عێراق. دەکەوێتە دۆڵی سپنە لە قەزای ئامێدی. گوندی خوشکی کۆمانییە. [٤] لە گوندەکەدا، دێری مار عەبدیشۆ ھەیە.[٥]
بنەچەی زمانەوانی
[دەستکاری]ناوی گوندەکە (بە زمانی سوریانی: Dere) بە واتای «دێرەکان»یان «نیشینگەکان» دێت، و گوتراوە کە ئاماژەیە بۆ بوونی دێرەکانی مار عەبدیشۆ و قەشە قەرەداغ. [٤]
مێژوو
[دەستکاری]دێری مار عەبدیشۆی کڵێسای ڕۆژھەڵات لە سەدەی چوارەمی زایینی لەسەر گردێک کە بە بیشیش ناسراوە، لە سەرووی گوندەکەوە دامەزراوە.[٦] لەلایەن ٤٢ ڕەبەندا خزمەت دەکرا کە لە ئەشکەوتەکانی نزیکدا دەژیان.[٤] پێشنیاز کراوە کە شوێنی نیشتەجێبوونی قەشەی عەبدیشۆی کۆما بووە لە ساڵی ١٥٨٠.[٧] لە مێژووی کۆلۆفۆن لە ساڵی ١٥٨٦دا ھاتووە کە دێرەکە بەھۆی بوومەلەرزەیەکەوە زیانێکی زۆری بەرکەوتووە و دواتر نۆژەن کراوەتەوە. [٧] تاکە دێر بوو لە ناوچەکەدا کە لە ڕاپۆرتەکانی ساڵانی ١٦٠٧ و ١٦١٠دا باسی لێوە کراوە، بەڵام ڕەنگە تا ساڵی ١٧٥٣ وازی لێ ھێنرابێت، ئەو ساڵەی کە بەڕێوەبردنی دێرەکە لەلایەن حاکمی دێرێ بە مژدەدەرێکی دۆمینیکان لەژێر سەرپەرشتی فرانسیسکۆ توریانیدا بەخشرا. [٧] [٧] لەلایەن دۆمینیکانەکانەوە دێرەکە لە ساڵی ١٧٧٩ نۆژەنکرایەوە.
مژدەدەری ئینگلیزی جۆرج پێرسی بادگەر لە ساڵی ١٨٤٣ سەردانی دێرەکەی کرد و بینی بەشێکی وێران بووە، بەڵام پێش سەردانی دووەمی لە ساڵی ١٨٥٠ ئاماژەی بە نۆژەنکردنەوەی کرد، تۆماری کردووە کە گوندەکە ١٢–١٨ خێزان تێدا نیشتەجێ بوون کە لەلایەن یەک کڵێساوە خزمەت دەکران کە سەر بە ئەپستۆریای بارووری کڵێسای ڕۆژھەڵاتە. [٦] ھەروەھا بادگەر پشتڕاستی کردەوە کە دێرەکە لەلایەن ھەردوو مەسیحی و موسڵمانەوە ڕێزی لێدەگیرا.[٧] لە ساڵی ١٩١٣، دێرێ بەکێک بوو لەو ١٣ گوندەی دۆڵی سپنە کە پەیوەندییان بە کڵێسای کاسۆلیکی کلدانییەوە کرد.[٧] بەپێی ڕاپۆرتێکی کۆمەڵەی گەلان، لە ساڵی ١٩٣٨ گوندەکە ٤٢٥ ئاشووری لە ٤٥ بنەماڵەدا نیشتەجێ بوون.[٤]
لە سەرژمێری ساڵی ١٩٥٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتووانی شاری دێرێ ٣٢٣ کەسی تۆمار کردووە. [٤] تا ساڵی ١٩٦١ ١٠٠ خێزانی لە ٦٠ خانوودا ھەبوو، بەڵام بەھۆی ململانێی عێراق و کوردەوە دانیشتووانەکەی دەستیان بە ھەڵاتن کرد. [٨] دێر مار عەبدیشۆ لە سەرەتای شۆڕشی ئەیلوول لە ساڵی ١٩٦١ بە ھێرشێکی ئاسمانی عێراق وێران کرا و لە ساڵی ١٩٨٤ ئاوەدانکرایەوە، لە ساڵی ١٩٨٧ لەکاتی شاڵاوی ئەنفالدا لەگەڵ گوندەکەدا وێران کرا و ٧٠ خێزان ناچار بوون ھەڵبێن. [٨] دوای ئاوارەبوونی ئاشوورییەکان، کوردانی میرستاک و گوندەکانی دراوسێ دەستیان بەسەر زەوییەکانیاندا گرت. [٤]
دێری مار عەبدیشۆ لە ساڵی ١٩٩٥ ئاوەدانکرایەوە[٩] تا ساڵی ٢٠١١ لیژنەی باڵای کاروباری مەسیحییەکان ١٣ خانووی لە دێرەکەدا دروست کردبوو و مۆلیدەی بۆ دابینکردبوو.[١٠] لە ساڵی ٢٠١٢ ژمارەی دانیشتووانی نزیکەی ٣٦٥ ئاشووری بووە، کە ٢٥٠ کەسیان سەر بە کڵێسای ئاشووری ڕۆژھەڵات بوون و ١١٥ کەسیان کاسۆلیکی کلدانی بوون.[١١] تا ساڵی ٢٠٢١ دێرەکە شوێنی ١٢ ئاشووری بووە لە ٣ بنەماڵەدا.[١٢]
سەرچاوەکان
[دەستکاری]- ↑ «Wayback Machine» (PDF). مكتب إحصائيات إقليم كردستان (بە کوردی). لاپەڕە ١٥٢. لە ڕەسەنەکە (PDF) لە ١٤ی ئازاری ٢٠١٧ ئەرشیڤ کراوە. لە ٦ی شوباتی ٢٠٢١ ھێنراوە.
- ↑ Wilmshurst (2000)، لاپەڕە ١٣٢.
- ↑ یُنقل أحیانًا دیری.[٢]
- 1 2 3 4 5 6 Donabed (2015).
- ↑ «Mar Odesho church – Dera». قناة عشتار الفضائية. 29 أكتوبر 2011. لە ٢١ی نیسانی ٢٠٢٥ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە 13 سبتمبر 2022 ھێنراوە.
{{cite web}}: نرخەکانی ڕێکەوت بپشکنە لە:|ڕێکەوتی سەردان=و|ڕێکەوت=(یارمەتی) - 1 2 Wilmshurst 2000; Donabed 2015.
- 1 2 3 4 5 6 Wilmshurst (2000).
- 1 2 Eshoo 2004; Donabed 2015.
- ↑ «Mar Odisho Monastery in Dere». Mesopotamia Heritage. لە ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە 13 سبتمبر 2022 ھێنراوە.
{{cite web}}: نرخەکانی ڕێکەوت بپشکنە لە:|ڕێکەوتی سەردان=(یارمەتی) - ↑ «Dere». قناة عشتار الفضائية. 8 أكتوبر 2011. لە ڕەسەنەکە لە ١١ی تەممووزی ٢٠١٩ ئەرشیڤ کراوە. لە 13 سبتمبر 2022 ھێنراوە.
{{cite web}}: نرخەکانی ڕێکەوت بپشکنە لە:|ڕێکەوتی سەردان=و|ڕێکەوت=(یارمەتی) - ↑ «Maps & Downloads | The Iraqi Kurdistan Christianity Project». Iraqi Kurdistan Christianity Project. ٢٠١٢. لە ڕەسەنەکە لە ٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ ئەرشیڤ کراوە. لە 14 أغسطس 2021 ھێنراوە.
{{cite web}}: نرخەکانی ڕێکەوت بپشکنە لە:|ڕێکەوتی سەردان=(یارمەتی) - ↑ «Population Database». مؤسسة شلاما. لە ٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە 19 أغسطس 2021 ھێنراوە.
{{cite web}}: نرخەکانی ڕێکەوت بپشکنە لە:|ڕێکەوتی سەردان=(یارمەتی)
