دینگیر

تابلۆی دینگیر کە لەلایەن دوو کەسایەتی لەسەر مۆرێکی لوولەیی لە میتانی، سەدەی ١٦-١٤ پێش زایین دەپەرسترا

دینگیر ⟨ 𒀭 ⟩، بەزۆری وەرگێڕدراوی DIĜIR، وشەیەکی سۆمەرییە بۆ 'خودا' یان 'خوداژن'. ھێمای مێخیی زۆرترین جار وەک دیاریکەر بۆ ناوە ئایینییەکان و چەمکە پەیوەندیدارەکان بەکاردەھێنرێت، لەم حاڵەتەدا بێژە ناکرێت و بە شێوەیەکی ئاسایی وەک سەرنووسەری ⟨d⟩ وەرگێڕدراوە، بۆ نموونە: ^دئینانا ^dئینانا.

نیشانەی مێخیی سۆمەری بۆ خۆی لە بنەڕەتدا ئایدۆگرامێک بووە بۆ وشەی سۆمەری «آن» (an) ('ئاسمان' یان 'بەھەشت')؛ پاشان بەکارھێنانی درێژکرایەوە بۆ وێنەوشەیەک بۆ وشەی diĝir ('خودا' یان 'خوداژن') و خوداوەندی باڵای پانتێۆنی سۆمەری ئانو، و دەنگە وێنەیێک بۆ بزوێنی /an/ . ئەکەدییەکان نیشانەی سۆمەرییان بۆ “خودا” وەرگرت و ھەم بۆ وشەی خۆیان ئیلوم (“خودا”) و ھەم بۆ دەنگی ئیل بەکاریان ھێناوە. دواتر ھیتییەکان ئەو نیشانەیەیان بە قەرز وەرگرتووە، بەڵام تەنیا بۆ بەھای دەنگی بەکاریان ھێناوە، نەک وەک وشەیەک بۆ "خودا".

لە زمانی سۆمەریدا بیرۆکەی خوداوەندەکان بە ئاسمانەوە بەسترابووەوە. نیشانەی “خودا” بە مانای “ئاسمان”یش بوو و لە ئەستێرەیەک دەچوو. وە ھێمای ئینانا ئەستێرەیەکی ھەشت خاڵی بوو. سەرەتا خەڵک بیریان لە خودایی دەکردەوە وەک شتێکی گەشاوە یان درەوشاوە لە ئاسماندا - وەک ئەستێرەکان - کە بوونی پیرۆزەکان نیشان دەدات.

ھێمای بزماری

سۆمەری

نیشانەی سۆمەری DIĜIR ⟨ 𒀭 ⟩ وەک ئایدیۆگرامێکی شێوە ئەستێرەیی سەرچاوەی گرتووە کە ئاماژەیە بۆ خودایەک بە گشتی، یان خوداوەندی سۆمەری ئانو، باوکی باڵای خوداوەندەکان. ھەروەھا دینگیر بە واتای 'ئاسمان' یان 'بەھەشت' بوو، بە پێچەوانەی کی کە بە واتای 'زەوی' بوو. بێژەکردنی ئیمێسالییەکەی دیمەر بوو. (بەکارھێنانی م لە جیاتی ĝ [ŋ] تایبەتمەندییەکی فۆنۆلۆژیی تایبەت بوو لە زاراوەی ئیمیسالدا.)

فرەیی دینگیر دەتوانێت دینگیر-دینگیر بێت، لەنێو ئەوانی تردا. ئەگەر “دینگیر” بە واتای “خودا” بێت، ئەوا “دینگیر-دینگیر” بە واتای “خوداکان” دێت.

ئاشووری

نیشانەی دینگیری ئاشووری ⟨ ئاش ⟨ 𒀸 ⟩ وە ماش ⟨ 𒈦 ⟩، بڕوانە دەتوانێت بە مانای:

• ڕەگی ناوەکی ئەکەدی il- بە واتای 'خودا' یان 'خوداژن'، کە لە ʾil- ی سامییەوە وەرگیراوە.
• خوداوەند ئانووم (ئان)
• وشەی ئەکەدی šamû، بە واتای 'ئاسمان'.
• بزوێنەکانی an و il (لە وشەی ئەکەدیی خوداوە ھاتووە: An یان Il، یان لە خوداوەندەکانەوە کە ئەم ناوانەیان ھەیە)
• پێشگرێک بە واتای "لە" یان "بۆ" دێت.
• دیاریکەرێک کە ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە ئەم وشەیەی دوای ئەوە ناوی خوداوەندێکە.

بەپێی لێکدانەوەیەک، DINGIR دەتوانێت ئاماژە بە قەشە یان قەشەژنیش بکات ھەرچەندە وشەی دیکەی ئەکەدی ēnu و ēntu ھەن کە بە قەشە و ژنەقەشەش وەرگێڕدراون. بۆ نموونە نین-دینگیر (خانمی خودایی) بە واتای قەشەیەک بوو کە لە پەرستگای ئێنکی لە شاری ئەریدۆ خواردنی وەرگرتبوو.

کۆدکردن

ھێمای مێخی لە یوونیکۆد 5.0 لە ژێر ناوی AN لە خاڵی کۆد U+1202D 𒀭 کۆد کراوە.

پێشانگا

• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 

پەراوێزەکان

• Edzard، Dietz Otto (٢٠٠٣). Sumerian Grammar. Handbook of Oriental Studies. بەرگی ٧١. Atlanta: Society of Biblical Literature. ژپنک ١-٥٨٩٨٣-٢٥٢-٣.
• Hayes، John L. (٢٠٠٠). A Manual of Sumerian Grammar and Texts. Aids and Research Tools in Ancient Near Eastern Studies (چاپی Second revised). Malibu: Undena Publications. داڕێژە:Listed Invalid ISBN.