دینامیت

دینامیت
لقی	چەکی خۆماڵی، composite material، تەقەمەنی، demolition equipment
زانا	ئەلفرێد نۆبێل
کاتی دۆزینەوە	١ی کانوونی دووەمی ١٨٦٧
Location of creation	ھامبورگ
لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە

دینامیت جۆرێکە لە تەقەمەنی کە لەسەر بنەمای شلی نایترۆگلیسیرین دروست کراوە، و خاکی دیاتۆمی وەک ماددەیەکی مژەر لە پیشەسازییەکەیدا بەکاردەھێنرێت، یان ماددە مژەرەکانی دیکە وەک توێکڵی ھاڕاو و قوڕ و کەپەکی دار یان ناوکی دار. ئەو جۆرانەی دینامیت کە بە بەکارھێنانی ماددەی ئۆرگانی وەک کەپەکی دار دروست دەکرێن کەمتر جێگیرن، ھەر بۆیە بەکارھێنانیان بە گشتی وەستاوە. کیمیازان و ئەندازیاری سویدی ئەلفرێد نۆبێل دینامیتی لە شاری گیزتاختی ئەڵمانیا داھێنا و لە ساڵی ١٨٦٧دا مافی داھێنانی وەرگرت. نۆبێل ناوی داھێنانەکەی لە وشەی یۆنانی کۆنی «دینامیس»ەوە وەرگرتووە، کە بە واتای «ھێز» دێت.

کورتەی مێژوویی

زانای سویدی ئەلفرێد نۆبێل لە ساڵی ١٨٦٧ بۆ بەکارھێنان لە ھەڵکەندنی کانەکاندا داھێنا؛ بەڵام لە کۆتایی ژیانیدا تێبینی کرد کە دینامیت لە کارەکانی جەنگ و وێرانکاریدا بەکاردەھێنرێت. نۆبڵ بەمە خەمبار بوو، بۆیە وەسیەتی کرد پێش مردنی ھەموو سامانی خۆی بخاتە بانکێکی سویدییەوە و قازانجەکەی ساڵانە بدرێت بە داھێنەران لە بوارە جیاجیاکانی وەک زانست، ئاشتی، ھونەر و ھتد.

بەکارھێنانەکان

داھێنانەکەی کە ئامانجی یارمەتیدانی کرێکاران و سووککردنی ئەرکی سەرشانیان بوو، گۆڕدرا بۆ ئامرازێکی جەنگ و دروستکردنی چەک، تەقاندنەوەی سەھۆڵ، دروستکردنی یاریی منداڵان و تەقاندنەوەی تونێلەکان.