دیتانەی سەرەکیی ھەژماری جیاکاری و تەواوکاری

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
باز بدە بۆ: ڕێدۆزی، گەڕان

دیتانەی سەرەکیی هەژماری جیاکاری و تەواوکاری (کالکیولس) هەر وەک لە ناوەکەیەوە دیارە، لە گرینگترین دیتانەکانی هەژماری جیاکاری و تەواوکارییە کە پەیوەندییەک نێوان تەواوکاریی سنووردار و تەواوکاریی بێسنوور دروست دەکات، هەروەها ڕێکارێک دەخاتە ڕوو بۆ بە وردی هەژمارکردنی تەواوکاریی سنووردار.

ئەم دیتانە دوو بەشە. بە بەشی یەکەم دەوترێت دیتانەی سەرەکیی یەکەمی هەژماری جیاکاری و تەواوکاری و پەیوەندییەک نێوان تەواوکاریی سنووردار و تەواوکاریی بێسنور دیاریدەکات و بە دیتانەی دووەم دەوترێت دیتانەی دووەمی هەژماری جیاکاری و تەواوکاری کە ڕێسایەکمان بۆ هەژمارکردنی تەواوکاریی بێسنوور دەداتێ. هەڵبەت لە هەندێک سەرچاوە بەشی یەکەم بە دیتانەی سەرەکیی هەژماری جیاکاری و تەواوکاری دەناسن و بەشی دووەم وەکوو دەرئەنجامێکی ئەم دیتانە دەبینن. لێرەدا ئێمە هەر کامیان بە جیا شیکاری دەکەین.

کورتەمێژوو[دەستکاری]

شێوەیەکی لاوازتر لەم دیتانە و سەلماندنی یەکەم جار لە لایەن جیمز جورجی (۱٦۷٥-۱٦۳۸) بڵاو بۆوە. پاشان ئیساک بارۆ (۱٦۳۰-۱٦۷۷) وێنەیەکی گشتگیرتری لەم دیتانە سەلماند. پاشان خوێندکارەکەی ئیساک نیوتۆن (۱۷۲۷-۱٦٤۳) تا ئاستی بیڕدۆزەیەکی گشتگیری بیرکاری پەرەی پێ دا و هاوکات لەگەڵ ئەو گۆتفرید لایبنیتس (۱۷۱٦-۱٦٤٦) بە ڕێکوپێکێتی کردنی ئەو زانستە بۆ ڕادەگەلی زۆرچکۆلە، بە شێوەی بیردۆزەیەک کە ئەمڕۆ دەیناسین، پیشانی دا.

دیتانە سەرەکییەکانی هەژماری جیاکاری و تەواوکاری[دەستکاری]

هەر وەک ئاماژەمان پێ کرد، ئەم دیتانە دوو بەشە، لێرەدا هەر کامیان به جیا دەسەلمێنین.

دیتانەی سەرەکیی یەکەمی هەژماری جیاکاری و تەواوکاری[دەستکاری]

وا دابنێ f فانکشنێکی بەردەوام بێت لە ماوەی داخراوی [a,b]. کەواتە x هەر چەند بێت لەم ماوەیەدا فانکشنی (F(x کە بە شێوەی:

پێناسە دەکرێت دژەگرتەیەی fە، واتە:

سەرچاوەکان[دەستکاری]

ویکیپیدیای فارسی