دۆنگ ھۆی
دۆنگ ھۆی
تەین فۆ دۆنگ ھۆی دۆنگ ھای | |
|---|---|
| شاری دۆنگ ھۆی Thành phố Đồng Hới | |
 دیمەنێکی ئاسمانی شارەکە لەگەڵ ڕێڕەوی ڕووباری نێت لێ بۆ ناو دەمەکەی لە دەریای چینی باشوور | |
| ناسناو(ەکان): شاری گوڵەباخەکان | |
  دۆنگ ھۆی شوێن لە ڤیێتنام | |
| پۆتانەکان: 17°28′59″N 106°35′59″E / 17.48306°N 106.59972°Eپۆتانەکان: 17°28′59″N 106°35′59″E / 17.48306°N 106.59972°E | |
| وڵات |  ڤیێتنام |
| پارێزگا | کوانگ تری |
| دەسەڵات | |
| • جۆر | شارەوانی شار |
| ڕووبەر | |
| • شاری پارێزگایی (پلە-٢) | ١٥٥٫٧١ کیلۆمەتری چوارگۆشە (٦٠٫١٢ میلی چوارگۆشە) |
| ژمارەی دانیشتووان (سەرژمێریی ٢٠١٩) | |
| • شاری پارێزگایی (پلە-٢) | ١٣٣،٦٧٢ |
| • شاری | ٩١،٦٠١ (٦٩٪) |
| ناوچەی کاتی | UTC+7 (ڤیێتنام) |
| فڕۆکەخانە | فڕۆکەخانەی دۆنگ ھۆی (ناوخۆیی) |
| ئاووھەوا | Am |
| وێبگە | |
دۆنگ ھۆی (
listen) پایتەختی پێشووی پارێزگای کوانگ بینە لە کەناراوی باکووری ناوەندی لە ڤیێتنام. ڕووبەری شارەکە ١٥٥٫٧١ کم دووجایە. دانیشتووانی بەپێی سەرژمێریی ٢٠١٩ بریتی بوو لە ١٣٣،٦٧٢.[١]
لەلایەن شاڕێگای نیشتمانی 1A، وێستگەی شەمەندەفەری دۆنگ ھۆی، و فڕۆکەخانە خزمەت دەکرێت. بە ڕێگای وشکانی، دۆنگ ھۆی ٤٨٦ کیلۆمەتر لە باشووری ھانۆی، ١٩٥ کیلۆمەتر لە باشووری ڤین، ١٦٠ کیلۆمەتر لە باکووری ھوێ و ١٢٠٤ کیلۆمەتر لە باکووری شاری ھۆ چی منەوەیە.[٢] لە ڕۆژاوا و باشوورەوە ھاوسنوورە لەگەڵ قەزای کوانگ نین، لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ دەریای چینی باشوور، لە باکووریشەوە لەگەڵ قەزای بۆ تراچ.[٣][٤]
دۆنگ ھۆی خاوەنی کەناراوێکی درێژی ١٢ کیلۆمەترییە بە کەناراوە لمییە سپییەکانەوە.[٥] نزیکترین شارە لە پارکی نیشتمانی فۆنگ نا-کێ بانگ، کە شوێنەواری کەلەپووری سروشتی جیھانی یوونسکۆیە، ٥٠ کم لە باکوورەوەیە.
مێژوو
[دەستکاری]ھەڵکۆڵینی شوێنەواری لەم ناوچەیەدا سەلماندوویەتی کە مرۆڤەکان لەوەی ئێستا پارێزگای کوانگ بینە لە سەردەمی بەردیندا ژیاون. زۆر پارچەی شوێنەواری، وەک گۆزەی سیرامیکی، ئامێری بەردین، و چینی، لە کوانگ بین دۆزراونەتەوە.[٤][٦]
لە ١٩٢٦، شوێنەوارناسی فەڕەنسی مادلاین کۆلانی زۆر پارچەی شوێنەواری لە ئەشکەوتەکان و تاشەبەردەکانی ناوچە شاخاوییەکانی ڕۆژاوای کوانگ بین دۆزییەوە و ھەڵیکۆڵین. ئەو گەیشتە ئەو ئەنجامەی کە کلتووری ھوا بین لەم ناوچەیەدا ھەبووە. لە ڕێگەی تاقیکردنەوەی C14، مێژووی پارچە شوێنەوارییەکان بۆ ١٠،٥٠٩ (کەم و زیاد ٩٥٠) ساڵ پێش ئێستا دەگەڕێتەوە. لە شارۆچکەی کوی دات (قەزای تویێن ھوا) بەرەو باشووری ڕۆژاوا نزیکەی ١٥٠ مەتر، ئەشکەوتی ھوم زۆر ئامێری بەردین و بەردی ئاژەڵی کۆمەڵگەیەکی مرۆڤی کۆنی تێدایە. لەناو ئەشکەوتی خای لە نزیک شارۆچکەی کوی دات، پارچەی شوێنەواری ھاوشێوە دۆزرانەوە، لەوانە سیرامیکی کلتووری دۆنگ سۆن. سەرەڕای ئەوەش، پارچە شوێنەوارییەکان سەردەمی بەردین لە ئەشکەوتەکانی ناوچەی کوانگ بین دۆزرانەوە. خاوەنی ئەم پارچە شوێنەوارییانە لە ئەشکەوتەکاندا ژیاون و بۆ خواردنەکەیان ڕاویان کردووە.[٤]
نیشتەجێبوونی مرۆڤ لە دۆنگ ھۆی دەتوانرێت بۆ ٥،٠٠٠ ساڵ پێش ئێستا بگەڕێتەوە. زۆر شوێنەوار و پاشماوە لە باو ترۆ دۆزراونەتەوە، کە دەریاچەیەکە لە شارەکەدا، زۆربەیان مێژووەکەیان بۆ سەردەمی بەردین دەگەڕێتەوە. لە دەوروبەری ٢٨٨٠ پێش زایین، شوێنی دۆنگ ھۆی مۆدێرن خاکی ھۆزی ڤیێت تویۆنگی ڤان لانگ بوو لە سەردەمی حوکمڕانی پاشا ھۆنگ ڤووانگ. شوێنەکە خاکێکی ململانێ لەسەر بوو لە نێوان شانشینی چامپا و دای ڤیێت. بە فەرمی بوو بە خاکی دای ڤیێت لە ١٠٦٩ دوای ئەوەی لی تویۆنگ کیێت سەرکەوتنی بەسەر چامپادا بەدەستھێنا لە ئەنجامی جەنگی دای ڤیێت-چامپا (١٠٦٩).
ناوچەکە لە بوون بە باشووریترین خاکی دای ڤیێت وەستا دوای ھاوسەرگیرییە ڕامیارییەکەی شازادەی خانەدانی تران، ھویێن تران، لەگەڵ پاشای چامپا، جایا سینھاڤارمانی سێیەم (بە ڤیێتنامی: Chế Mân). شازادە ھویێن تران کچی پاشا تران نان تۆنگ و خوشکی بچووکی پاشا تران ئان تۆنگ بوو. ڕێککەوتنی ھاوسەرگیری ڕامیاری بۆ بەدەستھێنانی زەوی کارێکی نەریتی بوو لەلایەن پاشاکانی چامپاوە. بەھۆی ئەم ھاوسەرگیرییەوە، دای ڤیێت زەوییەکانی (وەک مارەیی) ئەوەی ئێستا پارێزگای کوانگ تری و شاری ھوێیە (پارێزگاکان کە ئەوکات بە ڕێزەوە بە چاو ئۆ و چاو ڕی یان چاو لی دەناسران) بەدەستھێنا.[٧][٨]
لە ماوەی کاتی جەنگی ترین-نوین (١٥٥٨–١٧٧٥)، ڤیێتنام دابەش بوو بۆ دوو وڵات: دانگ ترۆنگ (باشوور) و دانگ نگۆی (باکوور) بە ڕووباری گیان وەک ھێڵی سنووری. دۆنگ ھۆی قەڵایەکی گرنگی میرەکانی نوینی باشوور بوو. دیواری دۆنگ ھۆی (بە ڤیێتنامی: Thành Đồng Hới) وەک ئەو بەربەستە دادەنرا کە پارێزگاری لە میرەکانی نوین دەکرد لە ھێرشی خێزانی ترینی باکوور.
لە ماوەی یەکەم جەنگی ھیندۆچینا (لە نێوان فەڕەنسییەکان و ڤیێت میت لە پەنجاکانی سەدە ڕابردوو)، بنکەی ئاسمانی دۆنگ ھۆی لەلایەن فەڕەنسییەکانەوە بەکاردەھێنرا بۆ ھێرشکردنە سەر ڤیێت میت لە باکووری ناوەندی ڤیێتنام و سوپای پاتێت لاوی لاوسی لە ناوەڕاست و باشووری لاوس. لە ماوەی جەنگی ڤیێتنام، دۆنگ ھۆی بە توندی وێران کرا بەھۆی بۆردومانەکانی فڕۆکە بۆمبھاژێنەکانی بی-٥٢ی ویلایەتە یەکگرتووەکان بەھۆی شوێنەکەی لە نزیک ھێڵی تەریبی ١٧ی باکوور و ناوچەی داماڵراو لە چەک لە ڤیێتنام لە نێوان ڤیێتنامی باکوور و ڤیێتنامی باشوور.[٩][١٠]
لە ١١ی شوباتی ١٩٦٥، بۆردومانکردن بەشێکی زۆری شارەکەی وێران کرد. کڵێسای تام توا، کە کاتدراڵێکی کاسۆلیکی بوو، بە توندی زیانی بەرکەوت. ئەمڕۆ بورجی زەنگەکە لە نزیک چەقی شارۆچکەکە وەک مۆنۆمێنتێک ماوەتەوە.
لە ١٩ی نیسانی ١٩٧٢، لە کاتی ھێرشێکی گەورەی ڤیێتنامی باکووردا، ھێزێکی ئەرکی چوار کەشتی ئەمریکی لە کەناراوەکانی ڤیێتنام دەڕۆیشتن. ئەوان لەلایەن سێ فڕۆکەی میگی ڤیێتنامی باکوورەوە لە جەنگی دۆنگ ھۆی ھێرشیان کرایە سەر. لە ھەوڵێکدا بۆ سەرسامکردنی ھێزە ئەرکەکە، میگەکان بە نزمی دەھاتن، کە وەک «تەڕبوونی پێیەکانیان» وەسف کرا. سەرەڕای چیرۆکە فەرمییەکان، ئەوان ھێزە ئەرکەکەیان سەرسام نەکرد، کە زۆر پێش مەودای شەڕکردن پێیان زانیبوون و ئامادەبوون بۆ تەقەکردن. دوو کەشتی، ئۆکلاھۆما سیتی و ستێریت، مووشەکی دژە فڕۆکەیان ھەبوو، لەکاتێکدا ھیگبی و لۆید تۆماس بە چەکەکانی ٥ ئینچی چەکدار بوون. ھەموو کەشتییەکان لە شوێنی جەنگدا بوون.
ئەم شارە تەسکترین خاکی ڤیێتنامە (نزیکەی ٤٠ کم لە ڕۆژھەڵاتەوە بۆ ڕۆژاوا). دوای ڕووخانی سایگۆن لە ٣٠ی نیسانی ١٩٧٥، پارێزگای کوانگ بین خرایە ناو پارێزگای بین تری تیێن (بین تری تیێن کورتکراوەی پارێزگاکانی کوانگ بین، کوانگ تری، و تیو تێنە). لە ١٩٩٠، جارێکی دیکە بین تری تیێن بۆ سێ پارێزگا دابەشکرایەوە وەک ئەوەی پێشتر ھەبوو. پاشان دۆنگ ھۆی بوو بە پایتەختی پارێزگای کوانگ بین.
سەرچاوەکان
[دەستکاری]- ↑ «Đồng Hới (District-level City, Quảng Bình, Vietnam) - Population Statistics, Charts, Map and Location». www.citypopulation.de. لە ٧ی شوباتی ٢٠٢٤ ھێنراوە.
- ↑ «Du lịch đường bộ». لە ڕەسەنەکە لە ١٤ی تەممووزی ٢٠١١ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٩ی تەممووزی ٢٠١١ ھێنراوە.
- ↑ «Quang Binh». لە ڕەسەنەکە لە ١٠ی ئابی ٢٠١٠ ئەرشیڤ کراوە. لە ٦ی ئازاری ٢٠٠٨ ھێنراوە.
- 1 2 3 Quảng Bình, Nuoc non huyen dieu, Van Nghe Publishing House, 2000, pp. 14-17.
- ↑ «Trang thông tin du lịch tổng hợp - Du Lịch Việt Nam». dulichvietnam.com.vn. لە ڕەسەنەکە لە ١ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ ئەرشیڤ کراوە. لە ١ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
- ↑ «Evidence for Culture Development in Vietnam during the Middle Holocene». لە ڕەسەنەکە لە ٢٤ی تەممووزی ٢٠٠٨ ئەرشیڤ کراوە. لە ٥ی ئازاری ٢٠٠٨ ھێنراوە.
- ↑ «Trần Dynasty». لە ڕەسەنەکە لە ٣ی ئازاری ٢٠٠٨ ئەرشیڤ کراوە. لە ٦ی ئازاری ٢٠٠٨ ھێنراوە.
- ↑ «Kingdom of Champa». ancientworld. لە ڕەسەنەکە لە ١١ی ئایاری ٢٠١١ ئەرشیڤ کراوە. لە ٦ی ئازاری ٢٠٠٨ ھێنراوە.
- ↑ U. S. Hits Dong Hoi Again, Russ Say
- ↑ «B-52's Raid Supply Routes South of the 20th Parallel». The New York Times. ٨ی کانوونی دووەمی ١٩٧٣. لە ١ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ ھێنراوە – لەڕێگەی NYTimes.com.
 | ئەم وتارە بۆ ھیچ پۆلێکی ناوەڕۆک زیاد نەکراوە. تکایە بە زیادکردنی پۆلێک یان زیاتر یارمەتیی بدە تا لەگەڵ وتارە لێکچووەکان پێڕست بکرێت. (تەممووزی ٢٠٢٦) |