دوورگەی خارگ

دوورگەی خارگ
ناو بە زمانی فەرمی	جزیره خارگ
وڵات	ئێران
دابەشکاریی کارگێڕی	Kharg District
ناوچەی کاتی	UTC+03:30
پۆتانی شوێن	٢٩°١٤′٤٢″N ٥٠°١٨′٣٦″E
دانیشتووان	١٠٬٠٠٠
ڕووبەر	٢٢٫٥٩ کیلۆمەتر چوارگۆشە
بەستەری وەسفکراو	https://baike.sogou.com/v7903453.htm، https://inews.co.uk/news/world/trump-thinks-island-key-iran-gamble-deadly-4296591
لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە

دوورگەی خارگ (بە فارسی: جزیرە خارک)، ھەروەھا بە دوورگەی خارک دەنووسرێت و زۆرجار بە «دوورگەی قەدەغەکراو» ناودەبرێت، دوورگەیەکی کیشوەریی ئێرانە لە کەنداوی فارس. دوورگەکە ٢٥ کم لە کەناراوەکانی ئێران و ٤٨٣ کم لە باکووری ڕۆژاوای گەرووی ھورمز. کۆی ڕووبەرەکەی ٢٠ کم٢ە، و سەرچاوەی تایبەتی خۆی ھەیە لە ئاوی شیرین. دوورگەی خارگ کە لەلایەن پارێزگای بووشێھر بەڕێوەدەبرێت، بەندەرێکی دەریایی بۆ ھەناردەکردنی تا ٩٠٪ی بەرھەمە نەوتییەکانی ئێران دابین دەکات، ھەربۆیە لە ڕووی ستراتیژییەوە گرنگە.

دوورگەکە چەندین شوێنەواری مێژوویی گرنگی تێدایە، لەوانە وێرانەی دێرێکی مەسیحی کە پێدەچێت مێژووەکەی بگەڕێتەوە بۆ سەدەی حەوتەم. ھەروەھا گۆڕ، پەرستگا و نووسراوەی بزماریی ھەخامەنشی تێدایە کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی نێوان ٥٥٠ و ٣٣٠ی پێش زایین. ئەم دوورگەیە بۆ چەندین سەدە بنکەیەکی بازرگانیی گرنگ بووە، و لە سەدەی ھەژدەھەمدا بەشێک بووە لە ئیمپراتۆرییەتیی داگیرکاری ھۆڵەندا. بۆ یەکەم جار لە ساڵانی شەستەکاندا لە سەردەمی شادا، بە ھاوبەشی لەگەڵ کۆمپانیای نەوتی ئەمریکی ئامۆکۆ، وەک تێرمیناڵێکی نەوتی پەرەی پێدرا.

مێژوو

خارگ لە کتێبی حودوودوولعالەمدا وەک سەرچاوەیەکی باشی مرواری لە دەوروبەری ساڵی ٩٨٢ی زایینیدا ئاماژەی پێکراوە. لەلایەن ئەبوو ئیسحاق ئەستەخرییەوە بە بەشێک لە ناوچەی ئەردەشیر خوڕە ھەژمار دەکرا، و وێستگەیەکی گرنگ بوو بۆ ئەو کەشتییە بازرگانییانەی لە نێوان ھیندستان و بەندەری باشووری بەسرەدا گەشتیان دەکرد. لە ساڵی ١٢١٨دا، جوگرافیناس و کتێبناس شەھابەددین ئەبوو عەبدوڵڵا یاقووت سەردانی دوورگەکەی کردووە. لەو کاتەدا، چاندنی میوە و دارخورما بۆ سەر بەرھەمە بازرگانییەکان زیاد کرا.

لە ساڵی ١٦٤٥دا، دەریاوانە ھۆڵەندییەکان لە کەشتیگەلێکی تێپەڕبوودا ناوی دوورگەکەیان نا «دێڵفت»، کە بە ناوی یەکێک لە بارەگاکانی کۆمپانیای ڕۆژھەڵاتی ھیندستانی ھۆڵەندییەوە ناونرا بوو. گەشتیاری فەڕەنسی ژان دێ تێڤێنۆت لە ساڵی ١٦٦٥ سەردانی خارگی کرد، و ئاماژەی بە بازرگانیی ئەو کاتە لەگەڵ ئەسفەھان و بەسرە کردووە.

لە ساڵی ١٧٥٣دا، ئیمپراتۆریەتیی داگیرکاری ھۆڵەندا دوای دەستەبەرکردنی خاوەندارێتیی ھەمیشەیی دوورگەکە لە میر ناسر، فەرمانڕەوای عەرەبی بەندەری ڕیگ، لە بەرامبەر دیارییەکی ٢٠٠٠ ڕووپییەییدا، بنکەیەکی بازرگانی و قەڵایەکی (مۆسێلشتاین) لە دوورگەکەدا دروست کرد. لە ساڵی ١٧٦٦دا، قەڵا ھۆڵەندییەکە لەلایەن میر مەھەننا، حاکمی بەندەری ڕیگەوە دەستی بەسەردا گیرا؛ کە کۆمپانیای ڕۆژھەڵاتی ھیندستانی ھۆڵەندی وەک وێستگەیەکی بازرگانی بەکاری دەھێنا.

دوورگەکە بۆ ماوەیەکی کورت لە ساڵی ١٨٣٧ لەلایەن بەریتانییەکانەوە داگیرکرا بۆ ڕێگریکردن لە گەمارۆدانی ھیرات (١٨٣٨)، بەڵام زۆری نەخایاند گەڕێندرایەوە. پێش جەنگی ئینگلیز-فارس لەلایەن فارسەکانەوە چۆڵ کرا، و لە کانوونی یەکەمی ١٨٥٦دا جارێکی دیکە لەلایەن ھێزەکانی بەریتانیاوە داگیرکرایەوە. لە دەوروبەری ساڵی ١٩٠٠دا، دانیشتووانی دوورگەکە ملکەچی فەرمانڕەوای گەلی حەیات-داوودی بوون، کە بارەگاکەی لە بەندەری ڕیگ بوو.