دوورگەکانی فینیکس

دوورگەکانی فینیکس
ناو بە زمانی فەرمی	Phoenix Islands
ناونراوە لەدوای	Phoenix
وڵات	کیریباس
پایتەخت	دوورگەی کانتۆن
دابەشکاریی کارگێڕی	کیریباس
ناوچەی کاتی	UTC+13:00
پۆتانی شوێن	٣°٤٠′٠″S ١٧٢°٢٠′٠″W
دانیشتووان	٤١
خاکی ھاوشێوە	Pacific/Kanton
ڕووبەر	٢٧٫٩٢ کیلۆمەتر چوارگۆشە
لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە

دوورگەکانی فینیکس، یان ڕاواکی، گرووپێکن لە ھەشت دوورگەی مەرجانی و دوو ڕیفی مەرجانیی نوقمبوو کە لە ڕۆژھەڵاتی دوورگەکانی گیلبێرت و ڕۆژاوای دوورگەکانی لاین لە ناوەڕاستی ئۆقیانووسی ھێمن، لە باکووری ساموا ھەڵکەوتوون. ئەوان بەشێکن لە کۆماری کیریباس. کۆی ڕووبەری وشکانییان ٢٨ square kilometre (١١ sq mi)ە. تاکە دوورگە کە گرنگییەکی بازرگانیی ھەبێت دوورگەی کانتۆنە (بە ئاباریرینگا ناودەبرێت). دوورگەکانی تر بریتین لە ئێندێربێری، ڕاواکی (فینیکسی پێشوو)، مانرا (سیدنیی پێشوو)، بێرنی، مەکیان، نیکومارۆرۆ (گاردنەری پێشوو)، و ئۆرۆنا (ھەڵی پێشوو).

ناوچەی پارێزراوی دوورگەکانی فینیکس، کە لە ساڵی ٢٠٠٨ دامەزراوە، یەکێکە لە گەورەترین ناوچە پارێزراوەکانی جیھان و شوێنی نزیکەی ١٢٠ جۆری مەرجان و زیاتر لە ٥٠٠ جۆری ماسییە. دوورگەکانی فینیکس بێکەسن، جگە لە چەند خێزانێک کە لە دوورگەی کانتۆن دەژین.

لە ڕوو مێژوویییەوە، دوورگەکانی فینیکس وەک بەشێک لە گرووپی دوورگەکانی گیلبێرتس (ھەندێک جار بە گرووپی دوورگەکانی کینگسمیل ناسراوە) دادەنران.

لە ڕوو جوگرافییەوە، دوورگەی بەیکەر و دوورگەی ھاولاند، دوو سەرزەویی تۆمارنەکراوی ویلایەتە یەکگرتووەکان کە لە باکووری دوورگەکانی فینیکس ھەڵکەوتوون، دەکرێت وەک بەشێک لە ھەمان گرووپی دوورگەکانی فینیکس دابنرێن؛ بەڵام لە ڕوو سیاسی و بۆ مەبەستی کۆکردنەوەی ئامار، ھاولاند و بەیکەر وەک بەشێک لەو گرووپە دادەنرێن کە بە دوورگە بچووکەکانی دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا ناسراون.

ویلایەتە یەکگرتووەکان پێشتر داوای ھەموو دوورگەکانی فینیکسی کردبوو لەژێر یاسای دوورگەکانی گوانی ١٨٥٦. بەڵام کاتێک کیریباس لە ساڵی ١٩٧٩ بوو بە کۆمارێکی سەربەخۆ، ویلایەتە یەکگرتووەکان و کیریباس پەیماننامەی تاراوا-یان واژوو کرد، کە تێیدا ویلایەتە یەکگرتووەکان ھەموو داواکارییەکانی بۆ دوورگەکانی فینیکس (جگە لە بەیکەر و ھاولاند) لادا، کە لەو کاتەوە وەک بەشێک لە کیریباس ناسران.

دوورگەکانی فینیکس لە دەوروبەری ساڵانی ١٨٤٠دا بەو ناوە دەستیان کرد بە ناسران، وەک گشتاندنێک لە یەکێک لە دوورگەکانی گرووپەکە، کە لە سەرەتای سەدەکەدا ناوی دوورگەی فینیکس لێنرابوو (پێدەچێت بەھۆی ئەوەی فینیکس ناوێکی باو بووە بۆ ئەو کەشتییە نەھەنگگرتنەی کە لەو کاتەدا سەردانی ئاوەکانی دەوروبەریان دەکرد).

دوورگەکانی فینیکس شوێنی دوایین فراوانبوونی کۆلۆنیالی بوون کە لەلایەن ئیمپراتۆریەتیی بەریتانیا (لە ڕێگەی پلانی نیشتەجێکردنی دوورگەکانی فینیکس) لە کۆتایییەکانی ساڵانی ١٩٣٠دا ھەوڵی بۆ درابوو.