خەیرەدین زیرەکلی

خەیرەدین زیرەکلی (١٣١٠–١٣٩٦ کۆچی / ١٨٩٣ - ١٩٧٦ زایینی) توێژەر و مێژوونووس و شاعیری ئەدەبی و نووسەرێکی ناسیۆنالیستی سووری بووە. ڕەگەزنامەی سعودی بەدەستھێنا. گەشتێکی بۆ ژمارەیەک وڵاتی عەرەبی کردووە، لەوانە دیمەشق، مەککە، ڕیاز، مەدینە، عەممان ، بەیروت ، قاھیرە و چەندانی تر. لە شیعرەکانیدا ھێرشی کردە سەر کۆلۆنیالیزمی فەرەنسی و ھاوکاری موجاھیدەکانی کرد لە بەرەنگاربوونەوەی فەرەنسییەکان. زیاتر لە جارێک سزای لە سێدارەدانیان بەسەردا سەپاند، بەڵام ھەموو جار لە دەستیان دەرباز دەبوو.

لە بەشی دیپلۆماسی سعودیە کاری کردووە، پۆستی وەزیری دەسەڵاتی گشتی و نوێنەری سعودیە لە کۆمکاری عەرەبی وەرگرتووە. لە ساڵی ١٩٥٧ وەک باڵیۆزی سعودیە لە شانشینی مەغریب دەستنیشانکرا، کە دوا پۆست بوو کە ھەیبوو.

ڕۆژنامەی ئەلحەیات لە قودس و ڕۆژنامەی لیسان ئەلعەرەب و گۆڤاری ئەسمەعی و ڕۆژنامەی ئەلمفید لە دیمەشق بڵاودەکاتەوە. چاپ و بڵاوکردنەوەی بە ناوی چاپخانەی عەرەبی کە لە قاھیرە دامەزراندووە. لە بەناوبانگترین بەرھەمەکانیدا کتێبی (ئەلئەعلام) ھەیە، کە یەکێکە لە گەورەترین کتێبەکانی ژیاننامەی عەرەبی لە سەردەمی مۆدێرن. نزیکەی ٦٠ ساڵ لە نووسین و دەوڵەمەندکردنی بەسەر بردووە، جگە لە نزیکەی ١٠ بەرھەمی دیکە، لەوانە (دیوانەکەی)، کە تێیدا شیعرەکانی کۆکراونەتەوە و دوای مردنی لە ساڵی ١٩٨٠ دا بڵاوکراونەتەوە.

بەرھەمەکان

• کتاب الوَجیز فی سِیرَة الملک عَبد العزیز: یعد من أوفی المصادر وأدقھا فی تاریخ الملک عبد العزیز وتاریخ المملکة العربیة السعودیة فی عھدە.
• کتاب الأعلام للزرکلی، وھو قاموس تراجم لأشھر الرجال والنساء من العرب والمستعربین والمستشرقین یقع فی ثمانیة مجلدات. ویعد من أفضل الکتب العربیة المؤلفة فی مجال التراجم فی العصر الحدیث، وقضی الزرکلی فی تألیفە قرابة الستین عامًا، وتمتاز تراجمە ببساطة الأسلوب اللغوی وسلامتە، والدقة فی الکتابة والإحالة إلی مراجع الترجمة.
• کتاب (ما رأیت وما سمعت)، سجل فییە أحداث ڕحلتە من دمشق إلی فلسطین فمصر فالحجاز.
• الجزء الأول من دیوان أشعارە، وفییە بعض ما نظم من شعر إلی سنة صدورە (١٩٢٥).
• کتاب (عامان فی عمّان)، مذکرات الزرکلی أثناء إقامتە فی عمّان وھو فی جزأین.
• ماجدولین والشاعر، قصة شعریة قصیرة.
• کتاب شبە الجزیرة فی عھد الملک بن عبد العزیز.
• الملک عبد العزیز فی ذمة التاریخ.
• صفحة مجھولة من تاریخ سووریا فی العھد الفیصلی.
• الجزء الثانی من دیوان أشعارە (١٩٢٥ ١٩٧٠).
• قصة تمثیلیة نثریة أسماھا (وفاء العرب).

مردن

خەیرەدین زیرەکلی لە ٣ی زولحەجەی ١٣٩٦ی کۆچی لە قاھیرە کۆچی دوایی کردووە، کە دەکاتە ٢٥ی تشرینی دووەمی ١٩٧٦ی زایینی.

کتێبنامە

• خەیرەدین زیرەکلی (٢٠٠٢)، الأعلام: قاموس تراجم لأشهر الرجال والنساء من العرب والمستعربين والمستشرقين (بە عەرەبی) (چاپی 15th)، بەیرووت: Dar El-Ilm Lilmalayin، OCLC ١١٢٧٦٥٣٧٧١، Wikidata Q113504685
• معجم أعلام المورد، منیر البعلبکی، دار العلم للملایین، بیروت، طبعة أولی ١٩٩٢، ص(٢٢٠).
• ترجمتھ - مرکز الشرق العربی للدراسات الحضاریة والاستراتیجیة
• خیر الدین الزرکلی ١٣٠٩–١٣٩٦ھ/١٨٩٣–١٩٧٦م: المؤرخ الأدیب الشاعر صاحب کتاب الأعلام، أحمد العلاونة، دار القلم، دمشق، ١٤٢٣ھ/٢٠٠٢م.
• علم الأعلام: خیر الدین الزرکلی، (د. ن)، دمشق، ١٣٩٨ھ/١٩٧٨م.
• خیر الدین الزرکلی: دراسة وتوثیق، أحمد إبراھیم العلاونة، دارة الملک عبد العزیز، الریاض، ١٤٣٣ھ/٢٠١٣م.