خۆبەخشە ئاشوورییەکان
| خۆبەخشانی ئاشووری | |
|---|---|
 | |
| ناوی دیکە | سوپای مەسیحیی تۆڵەسەندنەوە |
| ساڵانی چالاکی | ١٩١٤-١٩١٩ |
| سەرکردە |
|
| ناوچەکانی چالاکی | ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست، ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی، ئێران، عێراق |
خۆبەخشانی ئاشووری یان خۆبەخشە ئاشوورییەکان (بە سوریانی: ܡܬܢܕܒ̈ܐ ܐܬܘܪ̈ܝܐ) ھێزێکی سەربازیی نەتەوەییی ئاشووری بوو لە سەردەمی شەڕی یەکەمی جیھانیدا، کە بە شێوەیەکی سەرەکی لەلایەن ئاغا پەتڕۆس ئیلیای باز و چەند سەرکردەیەکی خێڵەکی کە بە مەلیکەکان ناسراون (بە سوریانی: ܡܠܟ) سەرکردایەتی دەکران وە لە ژێر سەرکردایەتیی ڕۆحیی کاسۆلیک-پەتڕیاک بنیامین مارشەمعوون بە ھاوپەیمانێتی لەگەڵ ھاوپەیمانانی شەڕی جیھانیی یەکەم کە لەلایەن قەشە و نووسەری ئینگلیزی ویلیام ویگرامەوە وەک بچووکترین هاوپەیمانمان وەسف کرا.[١] خۆبەخشە ئاشوورییەکان لەلایەن ئەفسەری سەرەکیی بەڕیتانی ئێدوارد نوئێل بە "سوپای مەسیحیی تۆڵەسەندنەوە" وەسف کران.[٢]
گرێبەستەکان
[دەستکاری]لە ھاوینی ساڵی ١٩١٥ ئاشوورییەکان بە سەرکەوتووییی سوپای عوسمانی و میلیشیا کوردییەکان و ھێزە خێڵەکییەکانیان ڕاگرت کە لەگەڵ عوسمانییەکان شەڕیان دەکرد. عوسمانییەکان کە نەیانتوانی ئاشوورییەکان بشکێنن، دواتر تۆپ و تەقەمەنیی قورسیان ھێنایە ناوەوە کە لەگەڵ سوودێکی سەرسەخت لە ژمارە و پێداویستییەکان، لە کۆتاییدا بەسەر ئاشوورییەکان زاڵ بوون کە ژمارەکەیان کەمبوو. فەیلەقی سوپای ڕووسیا بەڵێنی بەھێزکردنییانی دابوو، کە زۆر درەنگ گەیشت. ئاشوورییەکان لە بەرامبەر مەترسییە گەورەکان بەرگرییان لە خۆیان کرد و پاشەکشەیان پێکرا. سەرەڕای ئەو دۆخە زۆرە، توانیان ھەموو ژن و مەڕ و ماڵاتەکانیان بە سەلامەتی بھێننە فارس.[٣] ڕزگاربووانی تەمەنی شەڕکردن پەیوەندییان بە ئاشوورییەکانی باکووری ڕۆژئاوای فارس و باکووری عێراق و باکووری ڕۆژھەڵاتی سووریاوە کرد، لەنێویاندا ئەوانەی لە سەڵماس و ورمێوە ھاتبوون بۆ پێکھێنانی سوپای ئاشووری، وە بۆ شەڕکردن لەگەڵ ڕووسەکان بۆ دەرکردنی ھێزەکانی عوسمانی لە فارس و ناوچەی ئاشووری مێژوویی.[٤]
ھێرشکردن بۆ سەر قەڵای کورد لە چەرا
[دەستکاری]ئاشوورییەکان ھێرشیان کردە سەر قەڵای چەرا لە ١٦ی ئازاری ساڵی ١٩١٨ دوای کوشتنی مار شەمعوون.[٥] سمکۆ ئاغای شکاک، کە بەرپرسیار بوو لە کوشتنی پەتڕیاقی ئاشووری بنیامین مار شەمعوون لە قەڵاکەدا دەمایەوە. ئەو قەڵایە ھەرگیز داگیر نەکرابوو سەرەڕای چەندین ھەوڵ لەلایەن حکوومەتی ئێرانەوە.[٦] لە کاتی شەڕەکەدا، سمکۆ ئاغای شکاک تووشی شڵەژان بوو دوای ئەوەی بینی کە ئاشوورییەکان ھێزەکانیان جیادەکەنەوە.[٧] لەکاتێکدا شەڕەکە بەردەوام بوو، سمکۆی شکاک توانی ئەوێ بەجێبھێڵێت. دوای یەک ڕۆژ لە شەڕ، کوردەکان کە بە شێوەیەکی یەکلاکەرەوە، دواتر شکستیان ھێنا. دەگوترێ ڕووبارەکە لە چەرادا بەتەواوەتی سوور ببوو لە خوێنی چەکدارە مردووەکانی شکاک.[٨]
دوای شەڕی جیھانیی یەکەم
[دەستکاری]لە میانەی کۆنفڕانسەکانی ئاشتی لە پاریس لە ساڵی ١٩١٩، شاندی ئاشووری داوای دەوڵەتێکیان کرد لە ویلایەتی دیاربەکر و باکووری میزۆپۆتامیا لە عێراق، ھەندێکی تر داوایان لە پارێزگاری بەریتانیا کرد کە لە میزۆپۆتامیاى سەروو، باکوورى موسڵ و ورمێ. بەڵام ئەمە لەلایەن بەریتانیا و نوێنەرانی ئەمریکاوە ڕەتکرایەوە.[٩] ئاشوورییەکان ھەوڵیاندا ناوچەکە بگرنەوە، بەڵام تورک و کورد ناڕەزایەتییان دەربڕی بەرامبەر بە خواستی ئاشوورییەکان بۆ وەرگرتنەوەی زەویی باوباپیرانیان لە حەکاری، ھەوڵێکیش بۆ داگیرکردنی ناوچەکە لەلایەن ئاغا پەتڕۆسەوە شکستی ھێنا. لە ساڵی ١٩٢٤ تورکیا بە شێوەیەکی فەرمی باکووری حەکاریی داگیرکرد و دوا دانیشتووانی مەسیحی دەرکرد کە ھێشتا لە ناوچەکەدا مابوونەوە.[٩]
ژمارەی مردووان
[دەستکاری]شاندی ئاشوورییەکان لە کۆنفرانسی ئاشتیی پاریس لە ساڵی ١٩١٩، وە لە ساڵی ١٩٢٣ لە کۆنفرانسی لۆزان مەزەندەیان کرد کە لە نێوان ٢٥٠ ھەزار-٢٧٥ ھەزار ئاشووری لە کاتی کۆمەڵکوژیی ئاشوورییەکان (سەیفۆ) کە نزیکەی نیوەی دانیشتوانی پێش جەنگ کە ٦٠٠ ھەزار کەس بوون گیانیان لەدەستداوە.
ئەمانەش ببینە
[دەستکاری]سەرچاوەکان
[دەستکاری]- ↑ Wigram، William Ainger (١٩٢٠). Our Smallest Ally; Wigram, W[illiam] A[inger]; A Brief Account of the Assyrian Nation in the Great War. Introd. by General H.H. Austin (بە ئینگلیزی). Soc. for Promoting Christian Knowledge.
- ↑ Reynolds، Michael A. (٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١١). Shattering Empires: The Clash and Collapse of the Ottoman and Russian Empires 1908–1918 (بە ئینگلیزی). Cambridge University Press. لاپەڕە ١٥٨. ژپنک ٩٧٨-١-١٣٩-٤٩٤١٢-٠.
- ↑ Wigram، William Ainger (١٩٢٠). Our Smallest Ally: A Brief Account of the Assyrian Nation in the Great War (بە ئینگلیزی). Society for Promoting Christian Knowledge. لاپەڕە ٢٦.
- ↑ Naayem, Shall This Nation Die?
- ↑ Ismael، Yaqou D'Malik (١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠). Assyrians and Two World Wars: Assyrians from 1914 to 1945 (بە ئینگلیزی). Ramon Michael. لاپەڕە ١٥٢.
- ↑ Ismael، Yaqou D'Malik (١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠). Assyrians and Two World Wars: Assyrians from 1914 to 1945 (بە ئینگلیزی). Ramon Michael. لاپەڕە ١٥٢.
- ↑ Ismael، Yaqou D'Malik (١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠). Assyrians and Two World Wars: Assyrians from 1914 to 1945 (بە ئینگلیزی). Ramon Michael. لاپەڕە ١٥٢.
- ↑ ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی نادروستی
<ref>؛ ھیچ دەقێک بۆ ژێدەری ":0" نەدراوە - 1 2 Nisan، M (٢٠٠٢). Minorities in the Middle East: a history of struggle and self-expression. McFarland. ژپنک ٩٧٨-٠-٧٨٦٤-١٣٧٥-١.
